Hooggevoelig en je daarvoor schamen

Een week of twee geleden plaatste ik op mijn spaanse facebookpagina een post waarin ik uitlegde dat er, voor het maken van een documentaire over hooggevoeligheid voor een nationale tv-zender, HSPs werden gezocht die daaraan hun medewerking wilden verlenen. Dat bericht oogstte een flink aantal likes, en ook comments waarin men mij feliciteerde met dit project en mij gevraagd werd wanneer het programa zou worden uitgezonden, want dát wilden ze niet missen. Een relatief klein aantal –in ieder geval veel minder dan ik verwacht had- verklaarde zich enthousiast bereid om mee te werken, oftewel, om als een hooggevoelig mens in het openbaar te willen verschijnen.

Toen, ongeveer tegelijkertijd, de trailer van de grote, Amerikaanse documentaire over het werkvan Elaine Aron, naar buiten kwam, en daarop ook tal van reacties verscheen, begreep ik dat het thema van hooggevoelig zijn en jezelf als zodanig zichtbaar maken, voor de meeste HSPs niet zo makkelijk ligt.

In gesprek met Elaine Aron hierover, kwamen we al snel bij onderwerpen als vernedering en schaamte. Zelf wil ik daar graag nog angst aan toevoegen. Het is waar, we zijn weliswaar hooggevoelig, maar we zijn desondanks allemaal verschillend. Afhankelijk van de opvoeding die we kregen en van de dingen die we vooral vroeg op ons levenspad zijn tegengekomen, kan de emotie schaamte een enorme invloed hebben op de wijze waarop we ons als volwassenen door het leven bewegen.

De belangrijkste boodschap die ons door schaamte wordt ingegeven is 'Ik deug niet.' Daarbij hoort de neiging om je te willen verstoppen en niet op te willen vallen, en dat kan zelfs zo ver gaan dat je gaat geloven dat je niet verdient dat er van je wordt gehouden of zelfs dat je het niet waard bent om te leven… Zo enorm, zo verschrikkelijk kan dat gevoel van schaamte zijn. Het is duidelijk dat het dus om een uiterst negatieve, duistere en zwaar giftige emotie gaat, een emotie die, om het anders te zeggen, een zielevergiftende leugen is.

Schaamte is, evenals verlegenheid (waar we het vorige maand over hadden), schuld of trots, een zogenaamde sociale emotie. Ze wordt 'sociaal' genoemd omdat je het alleen maar kunt voelen in relatie tot andere mensen. Het risico om je binen een groep ergens over te moeten schamen leidt ertoe dat je je zodanig probeert te gedragen dat je optreden, je manier van handelen, geen kritiek oproept. Tot hier kan het schaamtegevoel in zekere zin nog positief worden genoemd vanwege het beschermende karakter ervan. Maar als je iets verkeerd of fout doet, of wanneer je omgeving je verwijt dat je iets hebt misdaan, dan is de kans groot dat je je dat zodanig aantrekt dat je aan jezelf gaat twijfelen en het mogelijk nog gaat geloven ook. Dat laatste is zeker het geval bij veel jonge kinderen.

In een van haar artikelen zegt Elaine Aron: '…Ik ben ervan overtuigd dat je als HSP veel eerder geneigd bent je te schamen dan de meeste mensen. Dat komt voor een deel doordat we onze emoties veel intenser beleven, maar ook omdat we, doordat we deze trek hebben, daarmee bepaalde voorzichtigheidsstrategieën erven die ons in staat stellen elk eventueel risico in te schatten en tot een minimum te beperken. In het geval van schaamte dienen diezelfde strategieën ertoe dat we alles proberen te vermijden en te verbergen dat ons vijanden zou kunnen opleveren…'

Terugkomend op die documentaire voor de spaanse televisie, moge duidelijk zijn dat de meeste HSPs bang zijn om –potentiële- vijanden te maken. Zo was er iemand die opmerkte: 'Ik zou dolgraag mee willen doen om te vertellen over de vele enorme voordelen vanhooggevoelig zijn, meer ik heb op dit moment geen werk, en als ik me in het openbaar zo kwetsbaar zou opstellen, nou, dan weet ik zeker dat ik verder wel naar een baan zal kunnen fluiten…'

Het is, zeker hier in Spanje met een jeugdwerkeloosheid van 52 procent, een trieste realiteit. Ik begrijp dat hooggevoeligheid door velen nog als een zwakte wordt beschouwd of dat het in ieder geval zwaarder weegt dan de positieve kanten ervan. En het doet me ook pijn aangezien het voor velen de werkelijkheid is, een schaduw van de huidige maatschappij, maar het doet me tevens beseffen dat het zo ongelooflijk noodzakelijk is dat hooggevoeligheid  erkend en gerespecteerd wordt als de zoveelste karaktertrek, als iets heel normaals wat het uiteindelijk ook is. Zo zie je maar, de enorme macht van het gevoel van schaamte…

In plaats van zich zelfverzekerd genoeg te voelen om als hooggevoelige mensen naar buiten te treden en op die manier duizenden anderen te helpen in de zin van dat deze mensen mogelijk nog nooit van HSP hebben gehoord en hun enorme gevoeligheid als een uitzichtsloze last beleven, kiezen velen ervoor zich aan te passen aan de 'eisen' van de grote massa, van de maatschappij. Velen van ons proberen onzichtbaar te zijn, geen fouten te maken en zich vooral niet te onderscheiden, met uitzondering dan misschien voor wat betreft onze eigenschappen van gulheid en behoefte om te helpen, om te dienen.

De angst om kwetsbaar te zijn zorgt er bij velen voor dat ze niet voor hun hooggevoelig zijn durven uit te komen. En dat kan ik maar al te goed begrijpen. Ik begrijp het volkomen, maar dat neemt niet weg dat ik me daardoor opnieuw realiseer dat er nog enorm veel werk aan de winkel is: ieder op zijn gebied en in zijn eigen kring in de mate waarin hij kan, net zo lang tot hij zo ver is dat hij uit de kast durft te komen, en wij, die vanuit ons beroep met HS werken, opdat onze trek, die prachtige eigenschap van ons, erkend en herkend gaat worden als de gave die het is.

Ik wil ook niet nalaten om uit het diepst van mijn hart dankjewel te zeggen tegen diegenen die zich wél bereid hebben verklaard om aan het programma mee te werken.

Tot besluit zou ik diegenen die zich ervan bewust zijn zich voor hun gevoeligheid te schamen, willen uitnodigen om eens wat dieper over dit belangrijke onderwerp na te denken. Schaamte en angst belemmeren ons te zijn wie we zijn. Aangepast gedrag betekent een geforceerd gedrag dat een negatieve invloed heeft op je persoonlijke ontwikkeling en groei. Het is echt een uiterst gewichtig onderwerp, in de eerste plaats voor jullie zelf, maar uiteindelijk ook in groter verband...

Het spijt me, deze keer heb ik geen tips. Ik heb helaas geen oplossingen; was het maar waar. Mijn enige hoop is dat jij die dit leest, door over dit thema na te denken, ontdekt wat je zou kunnen doen om kwesties van vroeger, uit je jeugd (gifitige commentaren, kritiek, onterecht straffen, mishandeling in het algemeen, tot een andere cultuur behoren, enzovoort) in een ander daglicht te zien en op te ruimen waardoor je zo ver kunt komen dat je je hooggevoelig zijn niet langer hoeft te beleven als iets om je voor te schamen.

De hooggevoelige mens in bed

Een paar dagen geleden ontving ik een artikel over de slaaphouding van stellen. Als stellen het bed delen en tijdens de slaap geen contact maken, elkaar niet aanraken, stond er, dan is er iets mis met de relatie. Dat kan best zo zijn voor stellen waarbinnen hooggevoeligheid geen thema is, maar voor ons HSP’ers ligt de zaak toch wel heel anders. Laten we maar eens gaan kijken... 

Zoals je inmiddels wel weet heeft een HSP’er sterk ontwikkelde zintuigen. Dat wil zeggen dat hij alles veel intenser beleeft dan iemand met een doorsnee gevoeligheid. Zo nemen zijn ogen niet alleen veel en veel meer details was, maar hoort hij ook meer en is zijn huid, zijn tastzin, vaak extreem snel geïrriteerd. Dit alles, en daarbij ook nog eens een heftig emotioneel beleven van alles wat er zoal op de hooggevoelige afkomt, kan tot gevolg hebben dat hij zich niet altijd even prettig en ontspannen voelt. En als we dan denken aan het moment waarop hij of zij het bed deelt met een partner, dan hebben we al snel te maken met een nog intensere combinatie van zowel het deel van de zintuigelijke prikkels enerzijds, en de emotionaliteit anderzijds. Je in deze situatie niet helemaal prettig en ontspannen voelen kan extra lastig zijn wanneer je partner niet hooggevoelig is en niet begrijpt dat jij niet reageert zoals hij of zij verwacht omdat hij zich eenvoudigweg niet kan voorstellen wat er bij jou allemaal gebeurt; immers, hij of zij beleeft de dingen veel 'simpeler', om het maar eens zo te zeggen. 

Uit de reacties op het op facebook geposte artikel blijkt duidelijk dat het merendeel van de HSP’ers een voorkeur heeft voor alleen slapen. Die voorkeur valt voor een groot deel te verklaren uit het feit dat onze zintuigen eigenlijk voortdurend op scherp staan. Wie het boek Hoogsensitieve Personen van Elaine Aron heeft gelezen herinnert zich vast nog wel die ingrijpende jeugdheinnering van haar, over dat moment in de nacht toen ze zich al slapend bewust werd van de geur van rook, waarop ze wakker werd en er inderdaad bleek dat er brand was. Dank zij haar 'waakzaamheid' kon het gezin aan de verbrandingsdood ontsnappen. Ik geef toe, het is een extreem voorbeeld, maar het zegt wel iets over onze manier van slapen. Niet alleen kost het ons nog al eens om de dag los te laten en in slaap te komen (gelukkig geldt dat niet voor elke HSP’er, maar het is wel een tendens) maar we blijven ons op een bepaalde laag altijd bewust van geuren, geluiden, van dat korreltje zand in bed of van een plooi in het laken... 

Veel HSP’ers vallen niet makkelijk in slaap. De dag blijf doorspoken, de vele indrukken, emoties en niet zelden ook eens de zorgen die in de toekomst worden geprojecteerd. En als we daarbij dan ook nog iemand naast ons hebben liggen die voor extra zintuigelijke input zorgt die we er op dat moment eigenlijk niet bij kunnen hebben, dan wordt inslapen extra moeilijk. En als ik in dit verband zintuigelijke input zeg, dan denk ik vooral aan schijnbaar onbelangrijke en nietszeggende dingetjes zoals het contact met een ander lichaam (op grond van een andere lichaamstemperatuur, van zijn gewicht, van ergens een haar die verschrikkelijk kan kriebelen...) de ademstroom van de ander in onze nek of in het gezicht, het ademhalingsritme van de ander dat verschilt van het onze of geluidjes die door die ander worden voortgebracht zoals bijvoorbeeld snurken of piepjes bij de nasale ademhaling. Zo kan het ook storen wanneer de ander veel beweegt tijdens de slaap, of hardop droomt. En nu ik dit schrijf denk ik ineens aan een partner die steevast heel vroeg wakker werd, het licht aan deed en ging lezen. Wanneer ik dan moed verzamelde en hem probeerde uit te leggen dat ik echt last had van het licht, het ritselende geluid van het omslaan van de pagina’s en zijn beweging van dat omslaan, dan kreeg ik liefdevol te horen: ‘Rustig maar liefje, er is niets. Ik lees alleen maar...’ Ja, duh! Toen wist ik nog niet dat ik hooggevoelig ben, en nu kan ik erom lachen, maar indertijd voelde ik me toch wel heel erg onbegrepen.

  

Het vrijen

En nu we het dan toch over slapen en het bed hebben, wil ik graag ook nog een paar dingetjes zeggen over een heel belangrijk onderwerp dat onder de HSP’ers niet zo heel vaak ter sprake komt: seks. Dat laatste is niet verwonderlijk, want het hebben van seks is iets heel intiems, en afgezien van het feit dat de meeste hooggevoeligen hun intimiteit angstvallig beschermen, is het minstens even waar dat velen zich voor dit soort dingen een beetje schamen.

We zijn allemaal verschillend en algemene regels zijn er niet, maar desondanks zijn er wel een aantal facetten die we als HSP’er op dit soort intieme momenten met elkaar gemeen hebben. Voor de meesten zijn dit niet alleen opwindende momenten, maar betreft het ook een diepe belevening. Dit houdt rechtstreeks verband met de extreme gevoeligheid van al onze zintuigen. Van velen hoor ik dat, wanneer de opwinding te heftig is, de huid zo gevoelig wordt dat de aanraking door een ander lichaam als ondraaglijk wordt ervaren; dat zelfs een streling pijn doet. Als je niet weet dat dit een gevolg kan zijn van je hooggevoeligheid, bestaat de mogelijkheid dat je de conclusie trekt dat je ernstige seksuele problemen hebt. Nu je dit wel weet, heb je niet alleen de mogelijkheid om het uit te leggen, maar zou je bovendien kunnen overwegen om het erotische voorspel aan te passen door er, bijvoorbeeld, wat meer tijd voor te nemen, de opwinding langzaam op te bouwen en misschien ook kleine pauzes in te lassen. Wees creatief.

Wat er daarnaast ook nog kan spelen is het feit dat je verzadigd kunt raken. Als je bedenkt dat de zintuigen van de HSP’er talloze details registreren die een ander volledig ontgaan, zul je begrijpen dat het kan gebeuren dat de intensiteit van het vrijen zo enorm kan zijn dat je er geen nieuwe prikkels bij kunt hebben en dat je blokkeert, en dat nog al eens op het meest ongewenste moment. Wanneer je dit uit eigen ervaring kent, weet je ongetwijfeld hoe waanzinnig frustrerend dit zowel voor jouzelf als voor je partner het kan zijn, maar ook in dit geval wil ik aandringen op een beperking van de zintuigelijke informatie van alles om je heen... Je kunt vast wel manieren verzinnen om iets aan het (felle) licht te doen, of aan geluiden (muziek), geuren (niet alleen lichaamsgeuren maar ook chemische geurtjes zoals deodorant, bodylotion of parfum), ik noem maar wat. Daarnaast is het ook van groot belang om het stressniveau in de gaten te houden, namelijk, hoe gestresster of vermoeider je bent, des te minder prikkels je zult kunnen verdragen.

Mochten deze problemen je bekend voorkomen en heb je een partner die niet hooggevoelig is, dan is het misschien een goed idee om te proberen het eens uit te leggen vanuit je beleving als hooggevoelige. Je zou kunnen overwegen om hem of haar dit artikel te laten lezen als je het moeilijk vindt om het zelf allemaal te vertellen. Probeer ook duidelijk te maken dat het iets is dat bij jou ligt, maar waar je wel sámen iets aan kunt doen.

Mocht je nog vragen hebben of zou je hierover en over andere mogelijke perikelen van het hooggevoelig zijn gecoacht willen worden, aarzel dan niet om contact op te nemen.