Hooggevoelig en het belang van zelfinzicht en innerlijke groei

Zoals je misschien wel weet ben ik coach en heb ik mij gespecialiseerd in het thema hooggevoeligheid. Van tijd tot tijd word ik gevraagd naar mijn methode, en dan kan ik alleen maar antwoorden dan ik geen methode heb. Inderdaad, ik heb geen vaste, gestructureerde methode, en ik zal uitleggen waarom. 

Als eerste dit: hooggevoeligheid is een trek, het hoort bij je karakter, het is een van de kenmerken van je persoonlijkheid. Het is geen stoornis, het is geen aandoening of afwijking, het is niet iets wat je hebt maar het is wat je bent. In principe is het een gave, maar in de praktijk kun je er last van hebben. Meestal liggen de moeilijkheden op het gebied van het contact met onze medemens; romantische relaties, vriendschappen, zakelijke relaties, contact met buren... noem maar op, voor veel HSP'ers ligt hier een uitdaging. Ieder mens is anders, en ook de ene hooggevoelige is de andere niet, en zo zal  iedereen relaties en alles wat daarbij komt kijken op zijn of haar eigen persoonlijke manier beleven. 

Wat echter veel HSP'ers met elkaar gemeen hebben is dat "de wereld" hen al gauw te veel wordt en dat ze zich relatief snel overweldigd voelen door de enorme hoeveelheid niet altijd even plezierige informatie die ze te verstouwen krijgen. "De wereld" wordt vaak beleefd als een vijandige, gevoelloze en materialistische plek waarin de waarden die de hooggevoelige mens hoog in het vaandel heeft staan doorgaans ver te zoeken zijn. Vaak voelt hij zich dan ook een buitenbeentje en hoort hij naar zijn idee eigenlijk nergens bij. Het vervelende, het moeilijke, is echter dat we wèl in deze wereld leven, dat we er wel degelijk deel van uit maken en dat we ons erin moeten bewegen. We hebben nu eenmaal familie, klas- en studiegenoten, vrienden, geliefden, buren, collega's... We zijn voor wat bepaalde diensten aangaat van anderen afhankelijk, zo ook voor wat het onderwijs betreft, het kopen van ons eten, van de dingen die we zoal nodig hebben... Dus, ook al zou je misschien liever niet met anderen te maken hebben, het contact met andere mensen die doorgaans niet hooggevoelig zijn, is niet te voorkomen. Je weet het immers, we zijn in de minderheid, want van elke tien mensen zijn er pakweg maar twee hooggevoelig. 

Misschien vraag je je af of je iets zou kunnen doen om je niet altijd maar zo onbegrepen te voelen, om niet altijd alles zo intens persoonlijk op te vatten, om je niet altijd zo overweldigd en zo eenzaam te voelen? De enige manier om je niet steeds zo ellendig te voelen, om niet steeds het gevoel te hebben dat je van alle kanten omringd wordt door vijanden, is blij te zijn met jezelf. Het geheim schuilt niet in een pilletje maar in het houden van wie je bent en hoe je bent. Anders gezegd, het hangt uitsluitend van jou zelf af in hoeverre het je lukt om innerlijke referentiepunten te vinden die je kunnen helpen om je rustig, tevreden en in evenwicht te voelen ten aanzien van de dingen die op je pad komen. 

Als we iets moeilijk of bedreigend vinden is het makkelijk om een beschuldigende vinger naar anderen uit te steken. Zo is iets niet jouw schuld, maar ligt het aan de politici, aan je baas, aan je ouders, aan wie dan ook die een stukje macht over ons en over ons bestaan heeft. En zo lang je iemand anders als de schuldige van jouw ongemak ziet, hoef je je zelf natuurlijk ook niet verantwoordelijk te voelen... immers, jij kunt er niks aan doen, laat staan dat je iets zou kunnen veranderen. En hoewel het misschien waar is dat je in je eentje niet aan de grondwet kunt sleutelen, of aan de regels van het bedrijf waar je voor werkt, wil dat nog helemaal niet zeggen dat je je ook slachtoffer zou moeten voelen en over je heen zou moeten laten lopen. Je bent wel degelijk iemand, iemand met een eigen stem, met een gevoelig hart en met handen en voeten en een heel lijf om mee in actie te komen! Je hebt dus heel veel, en wat je vooral hebt is individuele verantwoordelijkheid wanneer het gaat om het creëren van veranderingen op persoonlijk, sociaal en zelfs politiek gebied. En dat veranderen begint bij jezelf, al was het maar omdat je anderen nu eenmaal niet kunt veranderen. 

'Wil je de wereld veranderen, begin dan bij jezelf,' is een van de bekendste citaten van Mahatma Gandhi. En zo is het ook. Jezelf veranderen, leren verantwoordelijkheid nemen voor je gedachten, voor je woorden en voor je daden, dat hoort bij het bewandelen van je persoonlijke ontwikkelingsweg.

Delphi, tempel Apollo

'Mens, ken uzelve, en u zult het universum kennen,' stond er boven de poort van de voor de discipelen gereserveerde binnenruimte van de tempel van Apollo in het griekse Delphi. 

De eerste stap op die persoonlijke ontwikkelingsweg is het werken aan de zelfkennis, aan het beetje bij beetje ontdekken van wie je eigenlijk bent. Jij, als HSP'er, bent veel en veel meer dan alleen maar 'gevoelig'. Je hebt je waarden, je hebt je angsten, behoeften, talenten en vermogens... Heb je je al eens afgevraagd wat die zijn? Heb je ze kunnen benoemen? En leef je in overeenstemming met wat je over jezelf te weten bent gekomen? Lukt het je om je waarden en je behoeften te honoreren? En doe je iets met je talenten? 

Je zou ook eens kunnen kijken naar hoe je bent in je relatie met anderen. Heb je een partner en ben je gelukkig? Ken je je grenzen en kun je ze bewaken? Hoe zie je jezelf? Weet je hoe anderen je zien? En hoe zie je jezelf over vijf jaar? Ben je blij met dat toekomstbeeld van jezelf? Ben je je bewust van de manier waarop je jezelf (ver)oordeelt, en van de oordelen die je ten aanzien van de wereld hanteert? Wil je veranderen...? 

Naarmate je meer te weten komt over jezelf en over hoe je in verschillende situaties reageert, naarmate je je ook meer bewust wordt van je gedrag en je je eigen angsten onder ogen durft te zien, zul je daarmee heel langzaam maar zeker meer en meer innerlijke kracht en zekerheid ontwikkelen die je voorheen mogelijk ontbeerde. Dat akelige, machteloze gevoel dat de wereld je de baas is, zal geleidelijk aan plaats gaan maken voor een houding van: 'Het bevalt me niet, maar wat kan IK doen om daar iets aan de veranderen? Wat kan IK doen -ook al is het ogenschijnlijk maar heel weinig- om ervoor te zorgen dat er minder lijden en meer gerechtigheid in de wereld is? Ieder mens heeft iets -een talent, een gave, een innerlijke kracht- om met de wereld te delen en om die wereld een klein beetje beter te maken. En dan bedoel ik echt niet dat je eigenhandig de hongersnood de wereld uit moet helpen, of ziekenhuizen of scholen zou moeten bouwen; vaak is het al voldoende om in overeenstemming met je waarden te leven, en om respect te beoefenen. Iedereen kan iets, iedereen heeft talenten en aangeboren gaven die in werkelijkheid onze innerlijke referentiepunten zijn. 

Dit werken aan jezelf, aan je innerlijke ontwikkeling, aan het (er)kennen en overwinnen van je angsten, onzekerheden en oordelen, leidt tot een toenemend vermogen om vanuit je eigen IK te handelen, vrij van (ongegronde) vrees, beperkingen en aangeleerde overtuigingen.  Je zult steeds meer in staat zijn om te handelen in overeenstemming met wat werkelijk jouw waarden zijn, dingen waarin je vanuit het diepst van je ziel gelooft. Wie zo kan leven, heeft bovendien veel meer weerstand tegen die akelige stress. 

En dit is de reden waarom ik geen vaste methode hanteer in mijn werk met hooggevoelige mensen; want wanneer we naar die ontwikkelingsweg, naar die weg van zelfkennis kijken, dan is het zo dat iedereen die sessies bij mij komt volgen zich op een bepaald punt van zijn of haar strikt persoonlijke weg bevindt. Het ontdekken waar die mens zich op zijn pad bevindt en welke de punten zijn die hij verder wil ontwikkelen, dat is bepalend voor de inhoud van de coachingssessies waarbij het op de eerste plaats zal gaan om meer zelfkennis, om het nemen van meer persoonlijke verantwoordelijkheid, om het oefenen van meer pro-activiteit en het beleven van een grotere innerlijke vrijheid. En voor sommigen gaat dat hand in hand met een behoefte aan spiritualiteit.

Hooggevoeligheid kan je leven beperken, dat is waar, maar het is aan jou om aan die beperkingen te werken en ze te overwinnen zodat je beetje bij beetje en naar jouw vermogen, meer van het leven zult kunnen genieten en je steentje bij zult kunnen dragen.

De hooggevoelige mens in bed

Een paar dagen geleden ontving ik een artikel over de slaaphouding van stellen. Als stellen het bed delen en tijdens de slaap geen contact maken, elkaar niet aanraken, stond er, dan is er iets mis met de relatie. Dat kan best zo zijn voor stellen waarbinnen hooggevoeligheid geen thema is, maar voor ons HSP’ers ligt de zaak toch wel heel anders. Laten we maar eens gaan kijken... 

Zoals je inmiddels wel weet heeft een HSP’er sterk ontwikkelde zintuigen. Dat wil zeggen dat hij alles veel intenser beleeft dan iemand met een doorsnee gevoeligheid. Zo nemen zijn ogen niet alleen veel en veel meer details was, maar hoort hij ook meer en is zijn huid, zijn tastzin, vaak extreem snel geïrriteerd. Dit alles, en daarbij ook nog eens een heftig emotioneel beleven van alles wat er zoal op de hooggevoelige afkomt, kan tot gevolg hebben dat hij zich niet altijd even prettig en ontspannen voelt. En als we dan denken aan het moment waarop hij of zij het bed deelt met een partner, dan hebben we al snel te maken met een nog intensere combinatie van zowel het deel van de zintuigelijke prikkels enerzijds, en de emotionaliteit anderzijds. Je in deze situatie niet helemaal prettig en ontspannen voelen kan extra lastig zijn wanneer je partner niet hooggevoelig is en niet begrijpt dat jij niet reageert zoals hij of zij verwacht omdat hij zich eenvoudigweg niet kan voorstellen wat er bij jou allemaal gebeurt; immers, hij of zij beleeft de dingen veel 'simpeler', om het maar eens zo te zeggen. 

Uit de reacties op het op facebook geposte artikel blijkt duidelijk dat het merendeel van de HSP’ers een voorkeur heeft voor alleen slapen. Die voorkeur valt voor een groot deel te verklaren uit het feit dat onze zintuigen eigenlijk voortdurend op scherp staan. Wie het boek Hoogsensitieve Personen van Elaine Aron heeft gelezen herinnert zich vast nog wel die ingrijpende jeugdheinnering van haar, over dat moment in de nacht toen ze zich al slapend bewust werd van de geur van rook, waarop ze wakker werd en er inderdaad bleek dat er brand was. Dank zij haar 'waakzaamheid' kon het gezin aan de verbrandingsdood ontsnappen. Ik geef toe, het is een extreem voorbeeld, maar het zegt wel iets over onze manier van slapen. Niet alleen kost het ons nog al eens om de dag los te laten en in slaap te komen (gelukkig geldt dat niet voor elke HSP’er, maar het is wel een tendens) maar we blijven ons op een bepaalde laag altijd bewust van geuren, geluiden, van dat korreltje zand in bed of van een plooi in het laken... 

Veel HSP’ers vallen niet makkelijk in slaap. De dag blijf doorspoken, de vele indrukken, emoties en niet zelden ook eens de zorgen die in de toekomst worden geprojecteerd. En als we daarbij dan ook nog iemand naast ons hebben liggen die voor extra zintuigelijke input zorgt die we er op dat moment eigenlijk niet bij kunnen hebben, dan wordt inslapen extra moeilijk. En als ik in dit verband zintuigelijke input zeg, dan denk ik vooral aan schijnbaar onbelangrijke en nietszeggende dingetjes zoals het contact met een ander lichaam (op grond van een andere lichaamstemperatuur, van zijn gewicht, van ergens een haar die verschrikkelijk kan kriebelen...) de ademstroom van de ander in onze nek of in het gezicht, het ademhalingsritme van de ander dat verschilt van het onze of geluidjes die door die ander worden voortgebracht zoals bijvoorbeeld snurken of piepjes bij de nasale ademhaling. Zo kan het ook storen wanneer de ander veel beweegt tijdens de slaap, of hardop droomt. En nu ik dit schrijf denk ik ineens aan een partner die steevast heel vroeg wakker werd, het licht aan deed en ging lezen. Wanneer ik dan moed verzamelde en hem probeerde uit te leggen dat ik echt last had van het licht, het ritselende geluid van het omslaan van de pagina’s en zijn beweging van dat omslaan, dan kreeg ik liefdevol te horen: ‘Rustig maar liefje, er is niets. Ik lees alleen maar...’ Ja, duh! Toen wist ik nog niet dat ik hooggevoelig ben, en nu kan ik erom lachen, maar indertijd voelde ik me toch wel heel erg onbegrepen.

  

Het vrijen

En nu we het dan toch over slapen en het bed hebben, wil ik graag ook nog een paar dingetjes zeggen over een heel belangrijk onderwerp dat onder de HSP’ers niet zo heel vaak ter sprake komt: seks. Dat laatste is niet verwonderlijk, want het hebben van seks is iets heel intiems, en afgezien van het feit dat de meeste hooggevoeligen hun intimiteit angstvallig beschermen, is het minstens even waar dat velen zich voor dit soort dingen een beetje schamen.

We zijn allemaal verschillend en algemene regels zijn er niet, maar desondanks zijn er wel een aantal facetten die we als HSP’er op dit soort intieme momenten met elkaar gemeen hebben. Voor de meesten zijn dit niet alleen opwindende momenten, maar betreft het ook een diepe belevening. Dit houdt rechtstreeks verband met de extreme gevoeligheid van al onze zintuigen. Van velen hoor ik dat, wanneer de opwinding te heftig is, de huid zo gevoelig wordt dat de aanraking door een ander lichaam als ondraaglijk wordt ervaren; dat zelfs een streling pijn doet. Als je niet weet dat dit een gevolg kan zijn van je hooggevoeligheid, bestaat de mogelijkheid dat je de conclusie trekt dat je ernstige seksuele problemen hebt. Nu je dit wel weet, heb je niet alleen de mogelijkheid om het uit te leggen, maar zou je bovendien kunnen overwegen om het erotische voorspel aan te passen door er, bijvoorbeeld, wat meer tijd voor te nemen, de opwinding langzaam op te bouwen en misschien ook kleine pauzes in te lassen. Wees creatief.

Wat er daarnaast ook nog kan spelen is het feit dat je verzadigd kunt raken. Als je bedenkt dat de zintuigen van de HSP’er talloze details registreren die een ander volledig ontgaan, zul je begrijpen dat het kan gebeuren dat de intensiteit van het vrijen zo enorm kan zijn dat je er geen nieuwe prikkels bij kunt hebben en dat je blokkeert, en dat nog al eens op het meest ongewenste moment. Wanneer je dit uit eigen ervaring kent, weet je ongetwijfeld hoe waanzinnig frustrerend dit zowel voor jouzelf als voor je partner het kan zijn, maar ook in dit geval wil ik aandringen op een beperking van de zintuigelijke informatie van alles om je heen... Je kunt vast wel manieren verzinnen om iets aan het (felle) licht te doen, of aan geluiden (muziek), geuren (niet alleen lichaamsgeuren maar ook chemische geurtjes zoals deodorant, bodylotion of parfum), ik noem maar wat. Daarnaast is het ook van groot belang om het stressniveau in de gaten te houden, namelijk, hoe gestresster of vermoeider je bent, des te minder prikkels je zult kunnen verdragen.

Mochten deze problemen je bekend voorkomen en heb je een partner die niet hooggevoelig is, dan is het misschien een goed idee om te proberen het eens uit te leggen vanuit je beleving als hooggevoelige. Je zou kunnen overwegen om hem of haar dit artikel te laten lezen als je het moeilijk vindt om het zelf allemaal te vertellen. Probeer ook duidelijk te maken dat het iets is dat bij jou ligt, maar waar je wel sámen iets aan kunt doen.

Mocht je nog vragen hebben of zou je hierover en over andere mogelijke perikelen van het hooggevoelig zijn gecoacht willen worden, aarzel dan niet om contact op te nemen.

Hooggevoelig in een wereld die me niet begrijpt

Over verantwoordelijkheid en je schuldig voelen

Onlangs verzuchtte een van mijn cliënten: 'Ik voel me totaal niet thuis in deze wrede wereld. De mensen vinden me raar en er is niemand die me begrijpt.' En in dezelfde adem voegde ze eraan toe: 'Goede voornemens? Nou, daar ontbreekt het me niet aan hoor, maar met wat er tegenwoordig zoal niet om je heen gebeurt, komt er natuurlijk niets van terecht. Geen mens is bereid me te helpen.'

Het ligt niet aan haar, maar aan het onbegrip van de wereld. Ik kan me voorstellen dat het zo voelt. De wereld ís immers een plek waar je je als hooggevoelige snel onbegrepen en raar voelt. Het gaat er nogal eens hard aan toe en er gebeuren dingen die voor een HSP'er nauwelijks te bevatten zijn. Toch is het geen goed idee om alle de verantwoordelijkheid bij anderen, bij 'de wereld' neer te leggen, en ik zal uitleggen waarom.

Misschien geloof je het niet zo, maar het is een feit dat iedereen tot op zekere hoogte verantwoordelijk is voor de dingen die hem overkomen. Soms ben je dat meer, soms ben je dat minder, maar het heeft altijd iets te maken met wat je doet of nalaat te doen. Daarmee zeg ik niet dat het je schuld zou zijn, helemaal niet. Jezelf schuldig voelen is net zo giftig is als het idee dat anderen schuldig zouden zijn aan het feit dat jij je ellendig en onbegrepen voelt.


Schuld versus verantwoordelijkheid
'Schuld' heeft twee kanten. De overtuiging dat je nergens schuld aan hebt en dat het de schuld van alles en iedereen is dat jij je zo zielig en onbegrepen voelt, is er één. De andere kant is dat jij de volledige schuld van iets op je neemt en dat je je daadwerkelijk schuldig voelt.

In het laatste geval, dat van de schuld op je nemen, is het van belang dat je je afvraagt in hoeverre je binnen een bepaalde situatie verantwoordelijk bent. Kijk naar je mate van verantwoordelijk zijn zónder je schuldig (of nóg schuldiger) te voelen, want door je schuldig te voelen ontneem je jezelf je persoonlijke autonomie en daarmee de kracht om het heft van je leven in eigen hand te nemen. Lukt het je daarentegen om in te zien dat je in een bepaalde situatie (mede)verantwoordelijkheid draagt, dan word je meester over die situatie. En dat is niet het enige, want tegelijkertijd gebeurt er ook dit: zodra je ergens de schuld voor op je neemt, ontneem je daarmee een ander de mogelijkheid om de verantwoorlijkheid voor zijn aandeel in de situatie op zich te nemen. Met andere woorden, iets wat ogenschijnlijk een daad van 'liefde' lijkt, is in feite een daad waarmee je een ander ont-kracht. Op deze manier leveren beide partijen iets in.

Als HSP'er kan het gebeuren dat je, om een ruzie of een emotioneel heftige discussie uit de weg te gaan, kiest voor de ogenschijnlijk makkelijkste oplossing waarbij je iets zegt in de trant van: 'Goed, goed, het is mijn schuld. Ik had het niet moeten doen.' Dat zeg je dan eigenlijk om er vanaf te zijn; immers, veel HSP'ers hebben moeite met conflicten. En ja, het kan waar zijn, misschien hád je iets beter niet kunnen doen, maar dat impliceert echter niet automatisch dat het gevolg van hetgeen je gedaan hebt, helemaal alleen jouw schuld zou zijn. In de meeste gevallen is dat namelijk niet het geval. 

Beter, eerlijker ook, is het om je af te vragen wát er precies gebeurd is, en waaróm het zus of zo heeft uitgepakt. Heb je daar een beeld van gekregen, dan kun je zoiets zeggen als: 'Het spijt me dat ik het heb gedaan. Ik was erg moe (of wat dan ook) en daardoor reageerde ik te impulsief.' Op die manier is het geen kwestie van schuld, maar neem je verantwoordelijkheid en hou je het gesprek open zodat de ander zijn stuk verantwoordelijkheid op zich kan nemen. Zo zou de ander dan kunnen reageren met: 'Je hebt gelijk, je had me gezegd dat je een zware dag achter de rug had. Het was niet slim van mij om zo door te blijven drammen. Ik had er beter mee kunnen wachten tot een ander geschikter moment.' In dit scenario neemt elke gesprekspartner het stuk verantwoordelijkheid voor zijn rekening dat hem toekomt en hoeft niemand zich schuldig te voelen.

En dan die andere kant... Wie het onbegrip van de buitenwacht aanwijst als de oorzaak van zijn problemen, plaatst zich daarmee in een positie van totale machteloosheid. Doe je dat, dan maak je jezelf tot slachtoffer, met alle gevolgen vandien. Misschien dat er zich iemand aandient die je wil helpen en die je oplossingen aanreikt (mogelijk een andere HSP'er) maar de kans is groot dat je die niet zult aangrijpen. Een van de kenmerken van de rol van slachtoffer is dat iemand zich daar prettig in voelt, aangezien hij als 'arme ziel' niet in actie hoeft te komen en geen (enge) risico's hoeft te nemen, ergo, dat hij veilig in zijn comfortzone kan blijven. Het is makkelijker om jezelf zielig en onbegrepen te voelen, en te denken dat jou geen enkele blaam treft... 'ik doe toch helemaal niks'. Beste lezer, met een dergelijke instelling vergiftig je jezelf, en niet zo'n beetje ook. Helaas is het een houding die ik onder HSP'ers nogal eens tegenkom, en het lijkt dan wel alsof 'geen mens die me begrijpt' het ideale excuus is om niet in actie te hoeven komen. Doorgaans reageer ik dan met de vraag: 'En wat doe jij dan om de anderen te begrijpen?

Iedereen maakt fouten en niemand is volmaakt. Fouten maken heeft bovendien de positieve kant dat we ervan kunnen leren. En wie van zijn fouten leert, die groeit. Als jij wilt dat er in jouw leven iets verandert, dan zul je je eigen verantwoordelijkheid moeten aanvaarden en met dat inzicht in actie moeten komen. 

Groeien en verder komen is waar het in het leven om gaat, en hoe eerder je verantwoordelijkheid neemt voor je daden en gedachten, des meer je in staat zult zijn zelf richting aan je bestaan te geven. Nogmaals, wie de schuld afschuift op een ander, op de buitenwacht, die maakt zich daarmee tot speelbal van het lot; wie verantwoordelijkheid neemt, bepaalt zelf in grote mate hoe de rest van zijn leven eruit zal zien.

Denk je nog steeds dat je niet verder komt in het leven omdat de wereld je niet begrijpt, probeer dan eens antwoord te vinden op de volgende vragen:

• Welke stappen heb ik ondernomen om de anderen in staat te stellen mij wat meer te begrijpen?
• Wil ik eigenlijk wel begrepen worden, of komt het me beter uit te blijven denken dat het aan de wereld ligt, omdat ik dan niet uit mijn comfortzone hoef te komen?
• Welke stappen heb ik ondernomen om de anderen te kunnen begrijpen?
• Wil ik de anderen eigenlijk wel begrijpen, of komt het me beter uit om ze gewoon maar niet te begrijpen omdat ik dan niet in actie hoef te komen?
• Is er verder misschien nog iets dat ik zou kunnen doen om mijn persoonlijke verantwoordelijkheid te (h)erkennen en ernaar te handelen?

Ik hoop dat deze vragen je op weg kunnen helpen. Mocht je echter het gevoel blijven houden dat je er in je eentje niet uitkomt, misschien is het dan een idee om de hulp van een coach in te schakelen.

Hooggevoelig en wat maakt je enthousiast?

‘Iets dat wij werkelijk zouden moeten leren, is niet te denken dat wij alleen in onze jeugd de mogelijkheid hebben ons te ontwikkelen; die mogelijkheid hebben we ons hele leven lang tussen geboorte en dood.’

Rudolf Steiner

Wat maakt je blij? was de vraag die ik afgelopen maand op facebook postte. De antwoorden die erop kwamen bezorgden me dat heerlijke, warmte-in-je-hart-gevoel, dat blije gevoel dat de uitwerking heeft van een hoopvol lichtje ergens diep van binnen. Zo stond er onder meer: Thuiskomen na lange tijd weg te zijn geweest, een spontane omhelzing, na een fikse onweersbui naar buiten gaan, de geur van koffie als ik wakker word, aan een nieuw boek beginnen, de zon die doorbreekt, een kopje van mijn kat, iemand een cadeautje geven, bezoek krijgen… Zo kennen jullie vast ook je eigen geluksmomenten. 

Denkend over blijheid in het algemeen, bleef ik steken bij de blijheid van spelende kleine kinderen, bijvoorbeeld van kinderen die ontdekken hoe je blokken moet stapelen, of hoe je een tent kunt bouwen van stoelen en tafels met lakens er overheen. Zo’n stralend gezichtje wanneer de blokkentoren eindelijk heel hoog is geworden en niet is omgevallen, of wanneer de lakens zó zijn gehangen of met knijpers zijn vastgezet dat ze er níet meer afglijden… 

Aan die blijdschap gaat doorgaans een heel bijzonder enthousiasme vooraf, een enthousiasme dat het kind drijft om al spelend steeds nieuwe ontdekkingen te doen. Toen ik in diezelfde facebookgroep vervolgens dan ook de vraag stelde, wat maakt je enthousiast? kwamen er hele andere antwoorden: De ontdekking dat ik talent voor schilderen heb, in een koor zingen, samen met vrienden iets ondernemen, een project opzetten, met een goeie groep mensen een ecodorp stichten, het onderwijs in gaan om kinderen te inspireren, mijn eigen verhaal schrijven… Wat ik aan deze antwoorden beleef is een zekere bezieldheid. En als ik dan naar de herkomst van het woord enthousiasme kijk, dan word ik opnieuw blij van binnen. Enthousiasme komt van het Griekse “en-theos”, in God. Bestaat er een verband tussen dat blije, lichte gevoel, bezieling en “een goddelijke vonk”? Ik denk van wel. 

Zou het niet heerlijk zijn om die kinderlijke blijdschap, dat kinderlijke enthousiasme ook in het latere leven bewust te kunnen beleven? Om het zomaar op te kunnen roepen? Helaas is het zo dat het leven ons een schier eindeloze reeks regels, wetten en waarden oplegt waardoor dat innerlijke vonkje van bezielde creativiteit en van inspiratie beetje bij beetje gedoofd wordt. Je leert aanvaarden en gehoorzamen, en misschien raak je zelfs zo uitgeblust en teleurgesteld dat je alleen nog maar kunt denken dat het leven nou eenmaal een tranendal van slikken en afzien is. Wie zijn enthousiasme verliest trekt zich terug in zijn comfortzone. 

Als je dit leest ben je waarschijnlijk een HSP’er, een hoogevoelig mens. En als HSP’er ben je je er vrijwel zeker van bewust dat het leven weliswaar hele moeilijke momenten kent, maar dat het toch echt wel méér is dan een ellendig tranendal. In de meeste HSP’ers leeft dan ook vaak het verlangen om iets te doen waar de wereld een meer leefbare plek van wordt. Het is niet voor niets dat er zo veel hooggevoelige mensen werkzaam zijn binnen de gezondheidszorg, in het onderwijs, in vrijwilligersorganisaties en op het gebied van de kunsten, om maar eens wat te noemen. 

Zonder enthousiasme, zonder innerlijk warmtevonkje is het moeilijk om je echt blij en tevreden te voelen. Enthousiast zijn, een droom of een ideaal hebben en je daarvoor inzetten geeft een goed gevoel. Enthousiast zijn, een droom en een ideal hebben zorgt dus voor een aantal positieve gevoelens. En niet alleen dát; het geeft ook energie. Slikken en afzien geeft dat niet. Slikken en afzien kóst energie. Iemand die in een dip zit heeft meestal een tekort aan energie; wanneer je het (even) niet meer ziet zitten, brandt je innerlijke pitje laag en teer je op reserveënergie. Ik wil het ook wel omdraaien: als je gedurende zekere tijd meer energie hebt moeten verbruiken dan je weer bij kon tanken, raak je oververmoeid en kom je vanzelf in een dip. HSP’ers gebruiken doorgaans veel energie en nemen onvoldoende tijd om de voorraad weer aan te vullen.

Wat kun je doen om dat warmtevonkje brandende te houden?

Het zal duidelijk zijn dat het niet lukt zo lang je niets kunt vinden om warm voor te lopen. Je zult iets moeten hebben, hoe ogenschijnlijk klein of onbeduidend ook, waar je voor in beweging wilt komen. Een droom (groot of klein) die je altijd hebt gekoesterd. Je zou de zorg op je kunnen nemen voor een huisdier, een hobby ontwikkelen, of besluiten je ergens voor in te zetten. Net zo zou je kunnen denken aan afslanken, stoppen met roken of aan sport gaan doen. Op zich is het begin van een nieuw jaar daar een goed moment voor. Wat voor project je ook kiest, het moet iets zijn waarmee een innerlijke behoefte bevredigd wordt, iets waarmee je je echt kunt verbinden. 

Maar het hebben van een droom en een project is niet voldoende. Je zult ervoor in actie moeten komen. Als je echt wilt dat er iets gebeurt zul je maatregelen moeten nemen: een plan ontwikkelen met het oog op het doel dat je jezelf hebt gesteld. Je kunt natuurlijk ook wachten op een teken of een uitnodiging van buitenaf (noem het goddelijke interventie ;) ) maar als die uitblijft en je droom geen pootjes krijgt, kun je daar niemand de schuld van geven. Zonder zelf verantwoordelijkheid te nemen, zonder uit je comfortzone te komen, kán het natuurlijk zijn dat iemand je iets cadeau doet, maar de kans is groot dat dat niet gebeurt en dat je zelf in actie zult moeten komen. 

Wat je ook nodig zult hebben is zelfkennis. Het doel dat je jezelf stelt moet wel iets zijn dat haalbaar voor je is. Heb je een prachtige droom maar weet je van te voren al dat die naar alle waarschijnlijkheid nooit gerealiseerd zal kunnen worden, dan is het niet handig om daaraan vast te blijven houden. Weet waar je fysieke, emotionele en financiële grenzen liggen. Het is misschien niet zo realistisch om een eigen huis te willen wanneer je geen werk hebt, maar wat je wèl kunt doen, is het kiezen van doelen die je naar die grote droom op weg kunnen helpen. In plaats van “alleen maar” dat huis te willen, zou je dus eerst een vak moeten leren of opleiding moeten doen, en daarna zou het vinden van een baan of het beginnen van een eenmansbedrijfje een volgend doel kunnen zijn zijn. Een doel voor ogen hebben is goed, maar verlies eerdere haalbare stappen (tussendoelen) niet uit het oog. Denk eraan dat het te hoog leggen van de lat tot gevolg heeft dat je eraan onderdoor gaat en je hoogst waarschijnlijk in een dip beland. 

Een (haalbare) droom verwezelijken is mogelijk, maar doe het stapje voor stapje. Iemand die niet hooggevoelig is presteert mogelijk beter wanneer hij voor een flinke uitdaging komt te staan, maar voor een HSP’er is het juist van belang om die uitdagingen níet te groot te maken en om de lat stukje bij beetje hoger te leggen; deelsuccessen werken motiverend en het warmtevlammetje van enthousiasme blijft branden en wordt zo mogelijk nog krachtiger, terwijl het steeds maar net niet halen van het schijnbaar onbereikbare doel ronduit ontmoedigend werkt. 

Waar word jij blij en enthousiast van?

Wat is jouw droom?

Hoe ziet je plan eruit en wat zijn de stappen die je je hebt voorgenomen?

Hooggevoelig en snel beledigd?

Deze maand wil ik het graag hebben over bot en onbeschoft gedrag en over beledigingen, iets waar je als hooggevoelige last van kunt hebben. Elaine Aron schrijft erover, maar ik ken het ook goed uit mijn eigen coachingspraktijk: hooggevoeligen die met dit soort gedrag in aanraking komen, trekken het zich nog al eens aan en voelen zich er dikwijls diep door gekwetst. Dat gekwetste gevoel kan zo ver gaan dat iemand er volledig geblokkeerd door kan raken. Ik kan me nog goed herinneren hoe ik jaren geleden (in de tijd dat ik er nog geen flauw idee van had dat ik HSP ben, laat staan dat ik wist dat er zoiets als hooggevoeligheid bestond) enorm over mijn toeren was en zelfs braakneigingen had toen ik te maken kreeg met road rage en iemand zijn middelvinger naar me op stak. Gelukkig kan ik daar nu om lachen, en natuurlijk is zo’n obsceen gebaar, want dat is het uiteindelijk wel, zodanig ingeburgerd dat weinigen er zich nog druk over zullen maken. 

Inmiddels zijn mij een paar dingen duidelijk geworden. Ik heb geleerd dat mijn manier van reageren met mijzelf te maken heeft. Iemand kan mij alleen maar raken of beledigen wanneer ik mij laat raken of beledigen, wanneer ik mijzelf toesta om me door iemands gedrag aangesproken te voelen. Goed, het mag dan de opzet van die ander zijn om mij te kwetsen, maar het onbehoorlijke gedrag zegt iets over die ander en daar kan ik me niet verantwoordelijk voor voelen. Iemands botheid, gebrek aan manieren of respectloze gedrag ligt bij die iemand en niet bij mij. Ik kan daar niets aan doen en ik kan het niet veranderen. Ik heb ook geleerd dat ik als HSP’er sneller geraakt ben door dit soort gedrag omdat ik behalve het gebaar, behalve het uiterlijke zichtbare gedrag van iemand, vaak ook zijn intentie, zijn gevoel en gedachten áchter dat zichtbare gedrag opvang. Met andere woorden, als HSP’er krijg ik de dubbele laag: gebaar én intentie. En dat kan dubbel hard binnenkomen. 

Niet zelden word je als HSP’er uitgemaakt voor zwak of overgevoelig, en als dat gebeurt voel je je misschien onmiddellijk aangevallen, klein en onvolwaardig. ‘Zwak’ en ‘overgevoelig’ zijn oordelen, en degene die deze woorden uitspreekt oordeelt vanuit zijn eigen perspectief. Wat zo iemand dan in werkelijkheid zegt is: ‘Je bent zwakker/gevoeliger dan ik.’ Dat is wat hij dan denkt: hij dènkt het, maar hij kan niet met zekerheid weten of het waar is. 

Inderdaad, er zijn mensen die vinden dat HSP’ers zwakkelingen zijn. In werkelijkheid is het overgrote merendeel van de hooggevoelige mensen helemaal niet zwak in de algemene zin van het woord, maar zijn ze alleen maar… hooggevoelig. Zwak en hooggevoelig zijn twee totaal verschillende dingen. Alleen, die wetenschap kan niet verhinderen dat een HSP’er nog al eens onder beledigingen en grof gedrag te lijden heeft. Wat is er aan de hand?

Waarom komt een belediging zo hard aan?

·    Het kan zijn dat een nare opmerking hard aankomt omdat hij je (onbewust) herinnert aan iets dat je als kind vaak te horen kreeg. Je wordt uitgemaakt voor ‘slap’, het verwijt komt je bekend voor en je voelt je op slag onvolwaardig en/of schuldig. Is dat het geval dan is er sprake van een oude overtuiging, van iets dat nu niet meer voor je geldt, maar wat nog altijd pijn doet.

·    Het kan ook zijn dat je je gekwetst voelt omdat je een wat zwak zelfbeeld hebt en je zo’n negatieve opmerking automatisch opvat als een bevestiging daarvan. ‘Zie je wel,’ denk je dan, ‘ik deug inderdaad niet. Zijn zien het ook. Ik ben een slappeling.’

·    Een andere mogelijkheid is dat je jezelf graag vergelijkt met anderen, dat je graag deel uitmaakt van een groep maar dat je het gevoel hebt dat je er niet helemaal in past. Dat je toch anders bent. Dat je niet nèt zo goed, leuk, fit, slank of wat dan ook bent als de anderen. Als dat zo is, kan het zijn dat je voortdurend op je tenen loopt en je ‘beter’ voordoet dan je bent. Je voelt je dan niet prettig. In dat geval zie je waarschijnlijk ook je sterke punten niet meer en voel je je alleen nog maar de mindere omdat je je alleen nog maar op je zogenaamde tekortkomingen kunt concentreren. Iemand hoeft dan maar ‘iets’ tegen je te zeggen, en je vat het intens persoonlijk op bent prompt in zak en as. 

Het hangt helemaal van jezelf af of je je aangesproken voelt, of je je bekritiseerd of beledigd voelt. Een opmerking kan onterecht zijn, maar hij kan ook terecht zijn –niemand is immers volmaakt. Het kan best zijn dat iemand iets over je gedrag zegt wat tot op zekere hoogte, of misschien zelf wel helemaal waar is. In die zin is het dan ook verstandig om na te gaan of je iets aan je gedrag zou kunnen veranderen of verbeteren, en je zou die ander dan ook op kalme wijze kunnen vragen of hij bereid is zijn commentaar toe te lichten. 

Voel je je beledigd, gekrenkt, geïrriteerd of gekwetst dan is het misschien een idee om eens goed bij jezelf naar binnen te kijken om uit te zoeken waarom bepaalde woorden je zo van je stuk brengen. Kijk nog eens naar de punten die ik hier boven noemde en ga ermee aan de slag. Begrijp je waar je pijn vandaan komt dan verliezen kritische woorden hun “gif” en zul je er op den duur soepeler mee om kunnen gaan. Je kunt dat kijken alleen doen, of met de hulp van een coach of een therapeut die gespecialiseerd is in het herkennen en ontmaskeren van dit soort gevoelens. 

Als coach die zich met name richt op thema’s die rechtstreeks samenhangen met de hooggevoeligheid, kom ik regelmatig met deze ‘gevoelige’ kwestie in aanraking. Ik wil je graag helpen bij het ontkrachten ervan. Mocht je meer willen weten over het coachen, over mijn manier van werken (via Skype), neem dan gerust contact met mij op.