Hooggevoelig: over verlegenheid, oppervlakkigheid en een echt gesprek

foto: Inspiraçoes Assintecal

De zomermaanden zijn bij uitstek geschikt voor gezellige bijeenkomsten, etentjes zoals barbecues, (bedrijfs)uitstapjes, familiefeesten, noem maar op. Er wordt er graag getrouwd en zijn er uitnodingen voor recepties. En veel HSP'ers die voor zo'n leuk samenzijn worden uitgenodigd (of die op grond van familiebanden geacht worden acte de présence te geven) krijgen alleen al bij de gedachte aan zo'n 'gezellige happening' een naar gevoel in de buik.

Hooggevoelige mensen zijn over het algemeen heel sociaal ingesteld. Ze kunnen echt genieten van het contact met andere mensen en ze gaan een gesprek, een goed gesprek, zelden uit de weg. Een diepe en intense verwerking van de ontvangen informatie geldt als een van de meest kenmerkende eigenschappen van het HSP-zijn.  De HSP'er denkt doorgaans diep over de dingen na. Hij heeft vaak veel ideeën, houdt er een eigen mening op na en praat daar graag over met mensen die hem dierbaar zijn en met wie hij een goed contact heeft. Dat soort gesprekken voert hij het liefst in beperkt gezelschap, in een grotere groep raakt hij meestal snel gestrest en dan geblokkeert hij.

Paniek

Onverwacht aangesproken worden, een gesprek moeten aangaan, een vraag moeten beantwoorden in een vergadering... Het zijn situaties waar de HSP'er niet op zit te wachten en die hem nogal eens in paniek kunnen brengen. Ineens in het middelpunt van de belangstelling staan, andermans blikken op je gericht voelen... Ikzelf weet nog goed dat ik me op dat soort momenten licht in het hoofd en absoluut paniekerig voelde. Ik was als kind regelmatig voor verlegen uitgemaakt, en ik geloofde ook echt dat ik dat was. Ik dacht dus dat dat paniekgevoel het gevolg van mijn verlegenheid was. Intussen weet ik dat ik niet verlegen ben, maar dat een overdaad aan indrukken de veroorzaker is van dat nare gevoel. En als je je herkent in die onaangename paniekreactie, dan geldt misschien ook wel voor jou dat je altijd dacht dat dit door verlegenheid kwam...

Verlegenheid

Vind je van jezelf dat je verlegen bent, dan raad ik je aan dat idee eens onder de loep te houden. Waarom? Omdat het heel goed mogelijk, en zelfs waarschijnlijk is, dat je, als je hoogsensitief bent, niet zozeer lijdt onder de gevolgen van verlegenheid, maar dat je 'alleen maar' geblokkeerd raakt als gevolg van een te veel aan zintuigelijke informatie tegelijk. De konsekwentie daarvan kan zijn dat je ineens niet meer helder kunt denken en de draad van het gesprek kwijt raakt, en dát is wat verlegen mensen ook voelen... alleen is de oorzaak bij jou waarschijnlijk een andere: het overprikkeld zijn. Wanneer je, zoals elke HSP'er doet, meerdere dingen op verschillende lagen tegelijk denkt en waarneemt (Wat vindt die ander van me? Hoe ziet hij me? Hij denkt natuurlijk dat ik dom/dik/mager/saai/stug/verlegen... ben; Hij staat wel erg dichtbij! Wat een opvallende kleur hebben zijn ogen! Denkt hij echt dat die kleur van zijn das past bij de ruitjes van zijn overhemd? Volgens mij is hij moe, kijk maar naar die vermoeide trek rond zijn mondhoeken en de wallen onder zijn ogen...) dan is het alleen maar vanzelfsprekend dat je gestrest raakt en in mindere of meerdere mate blokkeert. Een nieuwe omgeving en mensen die je niet kent zorgen voor een extra zintuigelijke belasting, voor een toename van stress. Vraag jezelf dus nog maar eens af of je werkelijk verlegen bent, of dat een overdaad een nieuwe indrukken de oorzaak van je paniekgevoel kan zijn. Heb je dan eenmaal ingezien dat die innerlijke blokkade het rechtstreekse gevolg van de toegenomen stress is, dan is het zaak om op zoek te gaan naar manieren en mogelijkheden om stressoren te verminderen.

Een ander tema dat extra stress oplevert is de veronderstelling dat we net zo zouden moeten zijn als de niet-HSP'ers. Ben je sensitief, en behoor je tot de categorie 'introvert', ga dan alsjeblieft niet je best doen om extrovert over te komen, want dat is vragen om problemen. Blijf bij je eigen stijl, wees trots op je empatische kwaliteiten en het feit dat je heel goed kunt luisteren want alleen al op grond dáárvan heb je heel wat te bieden.

Koetjes en kalfjes

Iets waar het gros van de HSP'ers moeite mee heeft zijn gesprekken die nergens over gaan, gesprekken waarbij er niet geluisterd wordt en iedereen door elkaar heen praat, en roddelgesprekken. Kennen jullie dat gevoel van opkomende irritatie en het verlangen om er vandoor te willen gaan? Je kunt niet meedoen want er schieten je geen onbenullige opmerkingen te binnen, maar weggaan doe je ook niet want dat zou wel eens onaardig gevonden kunnen worden. En hoe sterker de irritatie, hoe meer stress. Het kan gebeuren dat er ineens om je mening wordt gevraagd en dat je er dan iets uitflapt wat kant noch wal raakt, of wat misschien kwetsend overkomt, en daarop volgt dan weer een gevoel van schaamte... Het kan ook zijn dat je het roddelgesprek zo pijnlijk vindt dat je wordt bekropen door een intens gevoel van afkeer of van schaamte; je voelt je enorm ongemakkelijk en je zou er iets van willen zeggen, maar je durft niet.

Gelukkig hoef je dit soort gesprekken niet machteloos over je heen te laten komen en bestaan er wel degelijk manieren om in te grijpen. Hoe zou je het vinden om al dat loze geklets vóór te zijn door zelf vragen te stellen? Het is een stap, dat geef ik toe, maar je kunt het oefenen en dan zul je zien dat het je beetje bij beetje steeds makkelijker zal afgaan. Stel je voor dat je de mensen interviewt, en dat zij je dingen vertellen die wèl ergens over gaan. Het leuke eraan is bovendien dat jij dan een van die kwaliteiten van het hooggevoelig-zijn in praktijk kunt brengen: het echte, diepe luisteren. En om te voorkomen dat je dichtslaat op het moment dat je je vraag wilt stellen, zou je van te voren thuis al een lijstje van eventuele vragen kunnen maken en die uit je hoofd leren.

En ook al heb je moeite met oppervlakkigheden, het is echt geen slecht idee om een gesprekje met de een of andere triviale opmerking te beginnen; al is het maar om een ander niet af te schrikken... De meeste mensen zouden vreemd opkijken als je een gesprekje opent met de vraag: 'En wat denkt u dat Nietzsche van deze situatie zou vinden?' Geloof me, het is veel handiger om te beginnen met een vraag over -bijvoorbeeld- een kunstvoorwerp in de ruimte waar je je bevindt, de sieraden (stenen!) van je gesprekspartner, de (achtergrond)muziek die wordt gespeeld, de smaak van de wijn, de kleuren van de schotels met eten... Iets van die orde waarmee je bovendien meteen de kans krijgt om iets te weten te komen over de eventuele hooggevoeligheid van de ander. Probeer het maar eens; het is echt makkelijker dan je op dit moment wellicht zou denken. En als je je vraag dan begint met 'Wat vind jij van...' of met 'Wat denk je dat er zou gebeuren als ineens...' dan reageert de ander zo goed als zeker met een antwoord waar je op kunt doorvragen; daar heb je meer aan dan aan het stellen van een vraag die alleen met ja of nee beantwoord kan worden.

Probeer creatief te zijn in het verzinnen van vragen; nóg een reden om thuis alvast een lijstje te maken, zo mogelijk met je gesprekspartner in gedachten. Wees soepel in het stellen ervan. 'Hoe heb jij van deze bijeenkomst gehoord?', 'Dit uitstapje is zo heel anders dan dat van vorig jaar. Ik weet nog... Hoe is dat voor jou?' Het kan uiteraard helemaal geen kwaad om ja/nee ('gesloten') vragen te stellen, en in die zin kun je denken aan: 'Ik ben hier voor het eerst, jij ook?'

Nogmaals, gaat het je niet meteen de eerste keer goed af, geef het niet meteen op. Oefening baart kunst. Communiceren is belangrijk, altijd, en het is de enige manier om een ander te leren kennen. Bedenk dat niet iedereen met wie je een gesprekje aangaat automatisch een innige vriend hoeft te worden; de meeste van dit soort gesprekjes zijn totaal vrijblijvend. Maar... het is wel een uitstekende gelegenheid om andere HSP'ers te spotten :) En mocht een gesprekje niet vlotten, geen paniek. Het is tenslotte onmogelijk om iedereen even aardig te vinden, en net zo is het onmogelijk dat iedereen jou aardig vindt. Dat is normaal, dat is gezond.

Tips: 

• Laat je gedachten eens gaan over het verschil tussen 'verlegenheid' en geblokkeerd raken als gevolg van een te veel aan informatie en stress. 

• Probeer je situaties uit het verleden voor de geest te halen en let daarbij op de veelheid aan nieuwe indrukken die ertoe geleid hebben dat je geblokkeerd raakte. 

• Staat je een situatie zoals hierboven beschreven te wachten, bedenk dan wat je kunt doen om zo veel mogelijk stressoren van te voren te elimineren (bv: laat je informeren over wie de genodigden zijn, ga van te voren op de afgesproken plek kijken (je weet dan ook meteen hoe lang je nodig hebt om er te komen), ga een of twee dagen van te voren naar de kapper, bepaal een dag of wat van te voren wat je aan wilt trekken... 

• Concentreer je op je positieve HSP-eigenschappen van empaticus en goede luisteraar. Probeer niet jolig en extrovert over te komen als je dat niet echt bent. 

• Bereid een lijstje met vragen voor en leer ze uit je hoofd. Wil je niets te binnen schieten, zoek dan ter inspiratie op internet naar interviews met een vraag/antwoord-formule. 

• Wees je ervan bewust dat je niet bij iedereen in de smaak zult vallen. Dat is normaal. Jij vindt ook niet iedereen even leuk en boeiend.

Hooggevoelig, horen en luisteren

'Het belangrijkste bij communiceren is luisteren naar wat er niet wordt gezegd.'

Peter Drucker 

Horen en luisteren zijn niet hetzelfde. Een open deur? Ik vermoed van wel. Toch kan het, denk ik, geen kwaad om een aantal dingen weer eens bewust te overdenken.

Horen. Horen doen we allemaal, de dieren ook, en eigenlijk doen we dat ook continu. We doen het automatisch, dus zonder dat we ons er bewust van zijn. Achtergrondmuziekjes, verkeersgeluiden, geroezemoes in een ruimte met veel mensen, onze oren staan altijd open en er komt altijd geluid binnen. Het is in onze overbevolkte wereld zelden stil. We horen geluiden en staan er niet bij stil. En dat is maar goed ook, want als hooggevoelige weet je waarschijnlijk maar al te goed dat geluiden waar je bewust naar gaat luisteren (de vervelende muziek van de buurman) ineens extra luid worden; zó luid soms dat je alleen nog maar dát kunt horen. 

Luisteren, dus bewust horen, is een van de meest nuttige en zelfs ook noodzakelijke vaardigheden die je als mens kunt ontwikkelen. Luisteren en spreken samen, is communiceren. Waarom zou je willen luisteren? Je luistert om informatie te verzamelen, om iets te begrijpen en om te leren, om te genieten. Je luistert omdat iets of iemand je interesseert. (Inter-esse is zo’n prachtig woord. Letterlijk betekent het tussen-zijn). 

Uit onderzoek is echter gebleken dat een mens zich doorgaans maar een kwart of iets meer kan herinneren van wat hij gehoord heeft. Dat geldt dus voor zowel degene die hoort wat jij tegen hem zegt, als voor wat jij hoort dat er tegen jou wordt gezegd. Je houdt een heel verhaal –of het nu over een belevenis gaat, of over informatie die je wilt verstrekken, of over wát dan ook dat je mee wilt delen- en de ander hoort maar een heel klein deel. Wel een tikje ontmoedigend, vind je niet? En trouwens, wie kent dat niet, dat frustrerende gevoel dat iemand niet echt naar je luistert? Je kunt het vaak al merken aan de manier waarop er naar je wordt gekeken wanneer je iets aan het vertellen bent, niet? 

Wat kunnen we doen om beter te leren luisteren? Misschien kijk je ervan op als ik zeg dat luisteren bij jezelf begint. Dat lijkt niet logisch, maar dat is het wel. Want voordat je echt naar een ander kunt luisteren, moet je eerst met jezelf aan de slag. Luisteren –in tegenstelling tot horen- moet je leren. Om te beginnen zou je een klein oefeningetje kunnen doen. Zoek een plekje, bij voorkeur buiten, en zet je oren open. Hoor wat er aan geluiden om je heen is. Een brij van geluiden. Nu de volgende stap: zet opnieuw je oren open, maar probeer de geluiden van elkaar te scheiden en te benoemen. Probeer de betreffende klanken te benoemen (wat is het en hoe klinkt het, schel, dof, welke “kleur”, aangenaam of niet, enzovoort) en kruip er als het ware helemaal in. Welk gebaar roept een bepaald geluid bij je op. Je kunt deze oefening heel goed doen bij wijze van meditatie, probeer het maar eens. 

En dan nu het gesprek. Concentratie is een belangrijk onderdeel van het echte luisteren, dat ook wel het “diepe” luisteren wordt genoemd. Je kunt je alleen maar echt concentreren als je je eigen “ruis” onderdrukt. Met iemand méédenken is niet hetzelfde als vóór iemand denken. Ons reactieve, associactieve denken leidt ertoe dat we de neiging hebben om iemands verhaal in gedachten onmiddellijk van een oordeel te voorzien, of er herkenning aan te beleven. Je laat je oordeel of je persoonlijke herinnering dan tussen het verhaal van de ander en jouw luisteren schuiven... en wég is je aandacht. Hooggevoelige mensen doen dat heel snel, immers we zijn vaak kritischer dan goed voor ons is want de neiging tot perfectionisme zorgt er al snel voor dat we ergens iets van vinden. Wie echt luistert, die vindt niets, die luistert alleen maar zonder oordelen. 

Voor het echte luisteren is het dus als eerste nodig dat je je kunt concentreren en dat je je gedachten terughoudt. Als tweede is het van belang dat je je inleeft in de ander (en dat kun je natuurlijk alleen maar wanneer je niet oordeelt). Je luistert belangstellend niet alleen naar de woorden die je bereiken (horen) maar je probeert door te dringen tot de kern van de boodschap die de ander je probeert over te brengen. Wat zegt hij werkelijk? Wat is de kern van het verhaal? Door op iemands houding te letten word je vaak al een heel stuk wijzer, maar ook de klank van de stem en de gezichtsuitdrukking spelen een grote rol. Denk eraan dat je in dit opzicht als empatische HSP’er een streepje voor hebt op de minder gevoelige mens. Doorgaans pikken we de nonverbale informatie automatisch op en staan we er niet bij stil. Het kan op zich een interssante oefening zijn om daar voor de verandering wél eens bij stil te staan. 

Wordt een verhaal naar jouw idee te lang en begin je het gevoel te krijgen dat je te veel informatie te verwerken krijgt (als HSP’er zit je hoofd al snel vol, en helemaal wanneer je toch al moe was, of gespannen), dan zul je, zonder de ander op een storende manier in de rede te vallen –bijvoorbeeld door te gaan verzitten-, te kennen moeten geven dat je even wilt recapituleren. Aan dat recapituleren, aan dat samenvatten, zitten twee kanten. Ten eerste kun je de spreker laten weten dat je echt naar hem hebt geluisterd en dat je hem ook echt hebt begrepen, maar voor jezelf heb je de perfecte gelegenheid om wat tijd in te bouwen en de verkregen informatie op een rijtje te zetten. Probeer, wanneer de andere een adempauze neemt, het maar eens met zinnetjes als: 'Even, wacht even, ik wil graag zien of ik alles goed snap. Volgens mij bedoelde je...' 

Dit samenvatten is belangrijker dan je wellicht zou vermoeden. Ga maar eens na bij jezelf wat er gebeurt wanneer je te veel informatie over je heen krijgt. Bij HSP’ers is de spons (veel) eerder vol dan bij niet HSP’ers. Als je niet meer kunt opnemen kun je alleen nog maar horen en niet meer luisteren. Je haakt af. Je gedachten dwalen af zonder dat je dat zelf in de gaten hebt. Niet alleen loop je op die manier mogelijk belangrijke informatie mis, maar de ander heeft meestal wel in de gaten dat je niet meer oplet, en dat kan, afhankelijk van de situatie, vervelende gevolgen hebben. Ook kan het mislopen van informatie, of het luisteren met een half oor (h-oren, dus) tot misverstanden en conflicten leiden. ´Maar ik héb je toch gezegd...’ ‘Nou, daar kan ik me niks van herinneren. Dat heb je vast gedroomd.’ Wanneer je de kern van de boodschap van een ander herhaalt (en je de ander de kans geeft om je eventueel te corrigeren) dan bewijs jezelf én de ander een dienst. 

Actief luisteren, “diep” luisteren, vereist veel concentratie. Je moet het bovendien echt willen. Actief luisteren betekent een bewuste inspanning. Je moet het je echt aanleren. Het is een innerlijke houding die gevoed wordt door de oprechte interesse in de andere mens. Alleen door actief en diep te luisteren kun je contact maken met degene die tegenover je zit. Het betekent jezelf vanuit je hart openen naar die ander toe, oordelen en kritiek achterwege houden, en opletten dat je gedachten niet afdwalen naar bijvoorbeeld eigen ervaringen. Het betekent de ander alle ruimte geven die hij of zij nodig heeft. 

Het kan gebeuren dat iemand je iets wil vertellen en je niet in staat bent om op dát moment te luisteren. Zég dat dan. Je hoeft niet bang te zijn dat die ander je dan niet (meer) aardig zal vinden. Maak een afspraak voor een moment dat je wél tijd hebt. ‘Ik wil graag de tijd nemen om goed naar je te luisteren. Die tijd heb ik nu niet. Kun je morgen? Hoe laat spreken we af? Dan heb ik een dik uur om alles van je te horen.’ (Grenzen stellen!) 

De ander in de rede vallen, afgezien dan van hem op het juiste moment te onderbreken om de boodschap samen te vatten of om een vraag te stellen die tot verduidelijking kan leiden, is geen goed idee. En al helemaal niet wanneer het iets zegt dat de boodschap van de ander ontkracht. ‘Ja, dat ken ik. Ik heb dat ook meegemaakt toen...’ ‘Je overdrijft, zo erg is dat helemaal niet.’ ‘Je moet positief zijn.’ ‘Onzin!’ Doe je dat, dan heb je kennelijk toch niet echt geluisterd... Denk eraan dat je alleen je mening geeft wanneer de ander daarom vraagt.

Nog even een paar punten op een rijtje:  

• Luister met aandacht. Kijk de ander geïnteresseerd aan. Hou je eigen oordelen, meningen en commentaren terug. Sluit je af voor ruis van buiten (muziek, verkeersgeluiden, enz.). Let op de lichaamstaal van de spreker. 

• Laat blijken dat je actief luistert door een open lichaamshouding aan te nemen en door zo af en toe te knikken of instemmende geluidjes te maken. 

• Probeer echt te begrijpen wat de boodschap is door zo af en toe samen te vatten en je te laten corrigeren. Stel vragen wanneer je iets niet begrijpt, of wanneer je ergens verduidelijking over wilt. 

• Val de spreker niet in de rede, en al helemaal niet met eigen oordelen en meningen. 

• Geef alleen je mening wanneer daarom wordt gevraagd. En doe dat dan vooral met respect en begrip.

Nogmaals, diep luisteren is iets wat je moet leren, waar je bewust aan moet werken. Probeer het zo veel mogelijk te oefenen, niet alleen door het in praktijk te brengen, maar ook door aandachtig naar gesprekken van anderen te luisteren om ervan te leren. Denk ook eens terug aan gesprekken die je in het verleden had en waar je echt contact met een ander had, of haal je een gesprek voor de geest waar het helemaal mis ging omdat de sprekers een defensieve houding aannamen en er niet werd geluisterd. 

In de zomermaanden, tijdens de vakantie, hebben we meestal meer tijd voor elkaar dan wanneer we druk aan het werk zijn. Het is daarom een goede periode om eens met deze manier van luisteren te oefenen. Ik wens je veel diep luisterplezier en “inter-esse” toe!

Irritatie binnen de relatie

Wanneer je als HSP-er je hart verliest, doe je dat doorgaans akuut en intens. Je valt als een baksteen voor je grote liefde. Na een eerste periode van rozengeur en maneschijn komt er een tijd waarin de kleur van je roze bril begint te vervagen omdat je steeds meer kleine en grote ‘gebreken’ bij de ander begint op te merken. Je begint je te ergeren aan dingen als de tube van de tandpasta die lukraak wordt ingeknepen, de wc-bril, lichten die niet worden uitgedaan en meer van dat soort schijnbaar onbeduidend, maar intens irritant gedrag. De ergernis groeit, op een gegeven moment kun je je mond niet langer houden en ga je er iets van zeggen. Je geeft kritiek en als de ander niet ‘luistert’ word je ongeduldig en ga je er ruzie over maken. Loopt de ruzie uit de hand dan ontstaat er een conflict, en een conflict zou wel eens het einde kunnen betekenen van de relatie met degene die –weet je nog?- je grote liefde was. Je zit met een gebroken hart en een enorme dosis onbegrip, verdriet en pijn. Ja, ik weet het, het is een negatief scenario, maar daarom niet minder reëel.

Ik weet ook dat het de meesten van jullie bekend in de oren klinkt. In de jaren dat ik als coach met HSP’ers werk, heb ik heel wat van dit soort verhalen gehoord. Natuurlijk is verliefd worden en je irrititeren niet het voorrecht van de HSP’er, maar bij de hooggevoeligen vallen wel bepaalde karakteristieken op, zoals die enorme heftige manier van je hart verliezen en de vurige overtuiging dat je –eindelijk- je tweelingziel hebt gevonden. Daarnaast zijn sommige irritaties die je kunt voelen rechtstreeks het gevolg van je hooggevoelig zijn. Je kunt hierbij denken aan geluiden die de ander maakt, zijn of haar slordigheid, luchtjes die je aanvankelijk niet stoorden maar die op een gegeven moment gaan overheersen… En zo kun je er zelf vast nog wel een aantal noemen. En wat vervolgens nog typisch voor de HSP’er is, is dat hij zijn irritaties aanvankelijk probeert te beredeneren en te negeren, en dat hij er niets van durft te zeggen uit angst voor ruzie of –nog veel erger- voor een conflict (met het risico van het verlies van de partner).

Het merendeel van de HSP’ers is huiverig voor conflicten. Ik kan jullie vertellen dat ik mezelf vroeger graag uitgaf voor pacifiste. Dat was in de tijd dat ik nog niets van HSP wist of zelfs ook maar het vermoeden had dat ik ‘er ook zo eentje was.’ Ik had er geen idee van dat een hooggevoelige panisch kan zijn voor alles wat ook maar enigszins naar confrontatie of conflict riekt. Later echter besefte ik dat ik mezelf eigenlijk alleen maar pacifiste had genoemd omdat ik daarmee het ideale excuus had om elke vorm van conflict uit de weg te gaan. (Tussen twee haakjes, ik noem mezelf nog steeds pacifist, maar nu vanuit een heel ander perspectief).

Nadat ik me uitvoerig met het thema HSP had bezig gehouden, verdiepte ik me in alles wat met conflicten te maken heeft – hoe ze ontstaan, wat hun dynamiek is, hoe je ze kunt voorkomen en, vooral, hoe je ze kunt oplossen- en ik kan jullie verzekeren dat het een uiterst boeiende materie is.

Wanneer een HSP’er in een conflict is beland voelt hij zich doorgaans aangevallen en uiterst kwetsbaar en weet hij niet goed hoe hij zich moet verdedigen. Zo kan het gebeuren dat de andere partij de stem verheft, een reeks verwijten of beschuldigingen uit en op meerdere manieren zijn best doet om de HSP’er te overtroeven of van zijn gelijk te overtuigen. Je hebt mensen die erg ver gaan om bij een conflict als overwinnaar uit de bus te komen. Ik ken verhalen over de meest onvoorstelbare leugens, mishandelingen en pesten. Hoe agressiever de aanval, des de meer de HSP’er dichtslaat en blokkeert. Hij zal proberen het probleem te negeren. Wanneer dat niet mogelijk is, is hij in staat de ander gelijk te geven, of kan het zelfs gebeuren dat hij de ander gaat geloven en de schuld op zich neemt. Het andere uiterste is dat hij zich slachtoffer gaat voelen; hij beschikt immers niet over de handvatten om het voor zichzelf op te nemen.

Wat kun je doen?
Om te beginnen raad ik je aan om zo veel mogelijk te genieten van die initiële verliefdheid, al is het misschien toch wel verstandig om niet meteen ál te hard van stapel te lopen. Het hoeft niet per se ‘alles of niets’ te zijn. Maar dan, wanneer je na de aanvankelijke euforie van die kleine irritaties bij jezelf begint op te merken, is het zaak op goed op te letten. Deze gevoelens, die je mogelijk als ‘aanstelleritus’ van de hand probeert te doen, vormen later vaak de aanleiding tot ruzies. Stop deze ergernissen over het gedrag van je partner (of van een collega!) dus niet weg, onderdruk ze niet, maar kijk ernaar, onderzoek ze en probeer te ontdekken waar ze vandaan komen. Probeer na te gaan waaróm het je zo waanzinnig maakt dat de ander nóóit zijn rommel opruimt. Verplaats je dan ook eens in de ander en vraag je af waarom hij of zij dit of dat doet. In verreweg de meeste gevallen doet hij dat echt niet om je te irriteren! Doorgaans zal deze manier van naar jezelf en naar de ander kijken voldoende zijn om de ergernis te laten verdwijnen.

Gaat het geïrriteerde gevoel echter niet weg en blijft die vervelende kritiek maar aan je knagen, dan is het misschien een goed idee om ook eens naar je manier van communiceren te kijken, want uiteindelijk zit er niet veel anders op dan er met je partner over te praten. Onthou: je kunt een probleem negeren, maar het gaat er niet van weg; het wordt er juist alleen maar groter en hardnekkiger van. Een manier van communiceren die ik zelf erg goed en duidelijk vind, is de zogenaamde Non Violent Communication. Een andere, daarop gebaseerde techniek, is de volgende:

•  Laat je partner weten dat je een gesprek met hem/haar wilt. Trek jullie agenda’s en kies een tijdstip dat jullie alle twee goed uitkomt. Voorkom dringende en belangrijke afspraken ervoor of erna, want die zorgen alleen maar voor extra spanning en emotionele belasting.Als het moment is aangebroken zullen jullie een paar gespreksregels moeten afspreken, en het is erg belangrijk om je daar ook aan te houden. Kom bijvoorbeeld overeen dat ieder vijf of tien minuten krijgt om het woord te voeren zonder dat hij door de ander in de rede wordt gevallen. Eerst krijgt de een de beurt, daarna de ander. Ook is het belangrijk om af te spreken dat ieder kan praten zonder dat de ander daar spottende of kritische geluiden bij maakt of gezichten trekt. Streef naar oprechte interesse en belangstelling voor de ander.
• Het is een goede gewoonte om dit soort gesprekken te beginnen met een vorm van ritueel waarbij elk –om de beurt- zijn liefde, genegenheid, bewondering en respect voor de ander onder woorden brengt en eigenschappen noemt die hij in de ander waardeert.
• Elk praat uitsluitend vanuit zijn eigen ‘ik’ en waakt ervoor de ander te beschuldigen. Streef naar objectieve en exacte zinnen in de trant van: ‘Toen ik vanochtend zag dat het dopje niet op de tandpastatube zat, voelde ik me op slag enorm geïrriteerd, want datzelfde had ik gisteren en eergisteren ook al vastgesteld. Wanneer ik dat zie, ergert me dat, want dan denk ik altijd meteen aan de tandpasta die ligt uit te drogen en aan dat uitgedroogde stukje dat je dan moet weggooien, en ik hou nu eenmaal niet van weggooien.’ Of: ‘Dan erger ik me, want ik moet die glasplaat schoonmaken en dat dopje kost me extra werk.’ Maak de ander kenbaar dat dit echt een belangrijke behoefte van jou is, en dat je die behoefte graag gehonoreerd ziet.
• Het is van belang dat jij en je partner goed beseffen dat dit soort gesprekken geen gelegenheid biedt voor het spuien van allemogelijke soorten kritiek of verwijten. De opzet van dit soort gesprekken is het dieper doordringen in de denk- en belevingswereld van de mens die je liefhebt. Het gaat om het ontwikkelen van wederzijnds begrip en om de versteviging van jullie band.

Natuurlijk zijn er ook relaties waarbinnen deze vorm van preventieve acties niet (meer) mogelijk is omdat de aanvankelijke ergernis al tot conflict is geëscaleerd. Wat kun je doen wanneer iemand je voortdurend beledigt? Ik heb een cliënte, Isabel, die zichzelf heeft aangeleerd om op dat soort momenten in de lach te schieten en iets te zeggen in de trant van , ‘Och, meen je dat echt?’ Volgens haar werkt dat in de regel uitstekend omdat de ander zo’n reactie niet van je verwacht, je hem ermee op het verkeerde been zet en de negatieve lading van de boodschap wordt beentjegelicht. Je kunt het proberen en zien of het voor jou werkt.

Zelf ga ik echter nog graag een stapje verder. Ik ben namelijk van mening dat het aan jouzelf is om je aangesproken of beledigd te voelen. Je kunt ervoor kiezen om een nare opmerking niet persoonlijk op te vatten. Dit zal ik nader uitleggen. Dat iemand je uitmaakt voor zwakkeling of voor wat dan ook, betekent nog helemaal niet dat je ook werkelijk een zwakkeling zou zijn. Het enige wat het zegt is dat die ander jou als zwakkeling ziet, en dat doet hij duidelijk omdat hij jouw gedrag met het zijne vergelijkt en omdat hij vindt dat je best wel eens wat steviger in je schoenen zou mogen staan. Zoals hij denkt dat hij dat zelf doet, dus. Denk er echter wel aan dat het misschien toch geen kwaad kan om je af te vragen of het mogelijk handig zou zijn om, samen met een coach, eens wat technieken te leren die je helpen wat beter voor jezelf op te komen.

Hoe gekwetst je je ook mag voelen door iets wat je van een ander te horen hebt gekregen (nogmaals, je kunt ervoor kiezen om je wel of niet gekwetst te voelen) het is belangrijk dat je één ding nooit doet: dichtslaan en niets terugzeggen. Als HSP’er zul je daar de neiging toe hebben, maar ik geef je de garantie dat je de situatie hier alleen nog maar mee verergert. Heus, ik begrijp dat je dichtslaat, ik begrijp dat je je zó gekwetst voelt dat je gewoon niet bij machte bent om te reageren, maar het is van belang dat je beseft dat je de ander hiermee alleen nóg maar bozer maakt. Als die ander geen HSP’er is dan zit het er dik in dat hij jouw reactie gewoon niet begrijpt. Wat dan?

Doe een beroep op die aangeboren kwaliteit die je als HSP’er hebt: je empatische vermogen. Probeer je, hoe moeilijk dat op zo’n moment ook kan zijn, te verplaatsen in de positie van de ander, haal diep adem en zeg: ‘Ik heb je gehoord. Op dit moment kan ik er helaas niet op ingaan. Als je wilt kunnen we het er op een later tijdstip over hebben.’ Je zult dan natuurlijk wel een afspraak moeten maken voor dat gesprek, want het is belangrijk om problemen uit te praten. Ook in dát gesprek is het een goed idee om aan het begin regels af te spreken om elkaar om de beurt aan het woord te laten, geen kritiek op elkaar te hebben en uitsluitend te vertellen hoe een bepaalde situatie op jou overkomt. Ook zou je kunnen overwegen om dit soort gesprek schriftelijk te voeren.

Vind je het erg moeilijk om zo’n gesprek te voeren, roep dan de hulp in van een familielid of een goede vriend(in). Of denk eens aan de mogelijkheid van het inhuren van een mediator. Zoals jullie waarschijnlijk wel weten, is een mediator iemand die geen standpunt inneemt, geen oplossingen bedenkt en geen beslissingen neemt. Dat doen jullie zelf. De mediator is alleen maar begeleider en bewaker van het proces. Een door de partijen zelf gevonden oplossing is vaak beter dan een opgelegde oplossing van bijvoorbeeld een rechter. De mediator kiest geen partij, maar blijft onafhankelijk en neutraal. Een mediator die HSP’er is heeft er begrip voor dat je conflicten moeilijk en bedreigend vindt, dat je je geremd voelt in het uiten van je gevoelens en hij of zij zal zijn best doen om ervoor te zorgen dat je net zo veel gelegenheid krijgt om je verhaal kwijt te kunnen als de persoon met wie je een conflict hebt.

Ten slotte wijs ik je er dan nog graag op dat ik als als HSP-coach beschikbaar ben voor individuele sessies en groepswerk, terwijl ik als bij het NMI-geregistreerde mediator gekwalificeerd ben om bij relatieconflicten te bemiddelen. Neem voor verdere informatie contact op via: coachkarina@gmail.com of bel: 030-6954774

Bouw je muren of bouw je bruggen?

‘We bouwen muren in plaats van bruggen. Geen wonder dat we ons eenzaam voelen.’

Soms heb je van die uitspraken die je echt treffen, en dat overkwam me met dit citaat van Joseph Newton. Zoals jullie misschien wel weten verzamel ik uitspraken waardoor ik me als HSP’er voel aangesproken, en in dat opzicht is dit echt een juweeltje.

Vanaf onze geboorte tot in onze kleuterjaren zijn we totaal open naar de wereld toe. We zuigen alles met grote gretigheid in ons op en hebben nog geen last van oordelen en van die akelige stemmetjes die ons voortdurend laten kiezen tussen wat ons in een bepaalde context als goed of slecht voorkomt. In die fase vertrouwen we nog volledig en zonder ook maar één vraagteken op de volwassenen die ons verzorgen en die over onze veiligheid waken. Alles wat we in onze eerste levensjaren doen –onderzoeken, leren, luisteren en zeggen- doen we vanuit het hart en vanuit de zuiverheid van het kind.

 Beetje bij beetje worden we ‘wijzer’. Als HSP’er komen we er al snel achter dat er een aantal dingen zijn die ons niet al te best bekomen. Maar toch, er zit niets anders op dan je zo goed en zo kwaad als het gaat aan te passen, ook al doet het af en toe flink pijn. Denk in die zin maar eens aan al die vriendjes en vriendinnetjes die we hadden en die ons vertrouwen uiteindelijk toch niet helemaal waard bleken te zijn. Voor wat die vriendjes en vriendinnetje betreft gaat onze voorkeur doorgaans uit naar de wat rustigere kinderen en hebben we het niet zo op met de echte druktemakers. Als kleuter, en later misschien ook nog wel, moeten we relatief snel huilen, zijn we snel moe en trekken we ons alles –vooral de onrechtvaardigheden- sterk aan.

 Het is niet ondenkbaar dat we thuis te horen krijgen dat we ons niet zo moeten aanstellen, dat het leven nu eenmaal zo is. Op school worden we mogelijk uitgemaakt voor verlegen of voor ‘schijtlaars’. Misschien zijn we ook wel het slachtoffer van pesterijen. We krijgen klapjes en klappen te incasseren, en daarbij het zijn vooral de emotionele opdonders die diepe sporen achterlaten in onze tere kinderziel. En omdat we steeds minder kunnen rekenen op de bescherming van onze volwassen verzorgers, zit er meestal niets anders op dan dat we onszelf gaan beschermen, en dat doen we dan door het optrekken van een denkbeeldige muur waarachter we ons gevoelige ikje kunnen verstoppen.

En als die muur eenmaal staat, kunnen er twee dingen gebeuren. Aan de ene kant heb je HSP’ers die het vermogen hebben hun eigen wezen veilig achter die muur te houden en daar te verzorgen en te voeden, terwijl ze zich naar buiten toe sterker en minder gevoelig voordoen. Ja, heus, er zijn HSP’ers die dat kunnen. Maar je hebt ook HSP’ers die zich voortdurend achter die muur verschuilen omdat ze met de beste wil van de wereld niet de kracht kunnen opbrengen om erachter vandaan te komen en zich te verbinden met de wereld die voor hen gelijk staat aan intens lijden. Door mijn werk als coach ken ik beide types, maar het zal duidelijk zijn dat de meerderheid van hooggevoelige mensen zich ergens tussen deze beide uitersten in bevindt en dat velen geleerd hebben zich meer of minder zichtbaar op te stellen al naar gelang het gezelschap waarin zij zich bevinden en de mate van vertrouwdheid die daarvan deel uitmaakt.

De muur als gereedschap om jezelf achter terug te trekken is voor een HSP’er echter een vertrouwd mechanisme, en een rechtstreeks gevolg van jezelf op die manier ‘verstoppen’, is eenzaamheid. De PAS die zijn ware ik met zijn rijke innerlijk leven slechts achter de muur durft te ontmoeten omdat hij de buitenwereld een sterk gezicht laat zien, is even eenzaam als de zich steevast verschansende hooggevoelige die het wereldleed ondraaglijk vindt .

Een hooggevoelige toont zijn ware ik doorgaans niet zomaar. Laat vooral niet zien wie je echt bent, want daarmee maak je je onnodig kwetsbaar, is zijn motto. Hij heeft geleerd dat het verstandiger is om jezelf te beschermen dan om met een ander mens echt contact te maken. Hij heeft geleerd om veelmeer op de muur (veiligheid) te vertrouwen dan op onze behoefte als mens om lief te hebben, bemind te worden en gerespecteerd te worden zoals we zijn. En dat beseffende, is het dan zo gek dat er zo enorm veel mensen verschrikkelijk eenzaam zijn?

Hoe zou je het vinden om die muur af te breken en dezelfde stenen te gebruiken om er, steentje voor steentje, een brug van te bouwen?

Als jij zo’n HSP’er bent die achter een muur leeft, dan is het logisch dat dit je enige referentie is – want wie veilig verschanst leeft doet niet echt mee aan het leven. Veilig beschut achter je muur gaat het leven als het ware aan je voorbij. Veilig, van achter je muurtje, is het ook heel gemakkelijk om de rest van de wereld de schuld te geven van al je problemen – immers, je zult alles wat je overkomt als een aanvalop jouw persoon beleven. Je hebt een waanzinnige behoefte aan liefde en respect, maar ondertussen word je alleen maar eenzamer. Als je verstopt achter je muur leeft kunnen de anderen je niet zien, en als je niet te zien bent (je láát je immers niet zien), hoe kan iemand dan ooit van je houden? Net zo, als je niemand binnenlaat, kun je ook niet zien hoe de ander in werkelijkheid is. Je dénkt dat je de anderen ziet, maar de muur leidt tot een vertekend en onvolledig beeld.

Iedereen is zoals hij is, iedereen is verantwoordelijk voor zijn daden, voor zijn gedachten en voor zijn gevoelens. Vanuit die optiek is het misschien een goed idee om de brug te gebruiken als gereedschap om, als gelijke tot gelijke, met elkaar contact te maken. De hooggevoelige mens is van nature empatisch, maar echt luisteren is toch vaak iets wat nog geleerd moet worden. Een goed begin in die zin is een oprechte en diepe belangstelling voor de mens met wie je in gesprek bent of wilt komen; noem het een gezonde nieuwsgierigheid. Maar wees vooral ook empathisch en belangstellend naar jezelf toe. Oordeel niet te hard, want leren gaat met vallen en opstaan. Een muur verandert heus niet in één dag in een brug: het is een proces.

Ik zeg niet dat het een pijnloos proces zal zijn. Groeipijnen horen erbij. En ik zeg óók niet dat iederéén je beste vriend of vriendin moet worden, maar probeer nu eens de positieve punten van een ander te ontdekken in plaats van al die negatieve kanten die je zo graag anders zou willen zien omdat je er zo onzeker van wordt. En ja, echt, iederéén heeft positieve kanten.

Blijf je je verschansen achter je muur omdat dat zo lekker veilig voelt, dan is de kans groot dat je je eenzaam zult blijven voelen. Maar durf je het aan de brug te bouwen, dan zal die eenzaamheid geleidelijk aan verdwijnen. En dat brengt me bij een ander, overbekend citaat van Gandhi:

‘Wil je de wereld veranderen, begin dan bij jezelf.’

Over het ontstaan van conflicten

Wat is eigenlijk een conflict? Dat lijkt misschien een domme vraag, maar laat ik zeggen dat je al met iemand in conflict kunt raken om het simpele feit dat het idee dat jíj van een conflict hebt, verschilt met het beeld dat die ander ervan heeft. Een voorbeeld:

Het is een heerlijke voorjaarsdag en het is vijftien graden. Sofie en Hans praten over het weer. Sofie vindt het warm, Hans verklaart dat hij het nog wel erg fris vindt. De mening van Sofie verschilt van die van Hans als gevolg van het feit dat Sofie de temperatuur anders waarneemt dan Hans dat doet. Nu kan het gebeuren dat Sofie zich verongelijkt voelt omdat ze niet begrijpt dat Hans het niet met haar eens is en dat ze denkt: ‘O, help, conflict.’ Hans haalt alleen zijn schouders maar op en voor hem is er helemaal niets aan de hand. Als je het warm hebt trek je je jas of je trui uit. Klaar.

Het is een simpel en misschien ook wel wat overdreven voorbeeld, maar waar het me om gaat is dat het heel belangrijk is om altijd na te gaan wat bepaalde concepten –zoals in dit geval ruzie, warm of fris- voor iemand inhouden.

Dus, wat is nu eigenlijk een conflict? Er zijn talloze conflicttheorieën, maar over het algemeen kun je stellen dat er sprake is van een conflict wanneer twee of meer mensen doelen nastreven, belangen hebben of waarden voorstaan die niet met elkaar te verenigen zijn.

Terugkerend naar het voorbeeldje van Sofie en Hans, zal het duidelijk zijn dat er in hun geval geen sprake was van een conflict aangezien ze het alleen maar over het weer hadden en er geen doelen, belangen of waarden aan de orde waren. Het was hooguit een meningsverschil. Wat echter wel duidelijk is, is dat er bij conflicten sprake is van fasen die lopen van licht tot zwaar, of anders gezegd, van een meningsverschil tot oorlog. Belangrijk is wel om te beseffen dat veel conflicten beginnen met een heftige emotie. Dit aan de ene kant.

Laten we nu eens kijken naar het thema van de hooggevoeligheid. Als Sofie inderdaad zo ver gaat dat ze denkt dat zij en Hans nu ruzie hebben, dan zou het heel best kunnen dat Sofie een HSP’er is. Hoe kom ik daarbij? Omdat een HSP’er ertoe neigt om alles persoonlijk op te vatten. Zo kan hij bijvoorbeeld denken dat iemand hem expres tegenspreekt om te pesten, dat de ander hem niet voldoende respecteert of hem niet serieus neemt, enzovoort. Hij heeft vooral het gevoel dat er niet echt naar hem wordt geluisterd. Hij ervaart het als een persoonlijke aanval terwijl het dat helemaal niet is. ‘Hij spreekt me altijd tegen.’ ‘Hij luistert nooit echt naar wat ik zeg.’ ‘Mijn mening is natuurlijk weer niet belangrijk.’ ‘Ze vinden me stom, en dat ben ik natuurlijk ook.’ ‘Hij houdt niet van me.’ Allemaal gedachten die rechtstreeks voortkomen uit een gebrek aan zelfvertrouwen en die veelal samengaan met een heftige emotionele reactie.

Als we even stilstaan bij wat zich hier in werkelijkheid afspeelt, dan zien we het volgende: Sofie heeft het warm en Hans vindt het fris. Dat is alles. Sofie neemt de temperatuur op haar manier waar, en haar waarneming is een andere dan die van Hans. Hans heeft met geen enkel woord gerept over het karakter of over de persoonlijkheid van Sofie, laat staan dat hij haar niet meer zou mogen omdat zij het toevallig warm heeft en hij niet. Toch voelt Sofie zich aangevallen en blijft ze vastzitten in haar emotie van niet gehoord, gezien en gerespecteerd worden. Dit simpele verschil in waarneming kan uitmonden in een conflict, oftewel, een situatie van niets kan leiden tot een laaiende ruzie en het einde van een vriendschap of een relatie.

Wat kun je doen als HSP’er? In dit soort situaties zou je je eigenlijk altijd twee dingen moeten afvragen:

·       Wat is er letterlijk gezegd? Of: Wat is er precies gebeurd?

·       Welk deel heb ik er zelf aan toegevoegd? Of: Wat heb ik er zelf bij gedacht vanuit de emotie die het gebeuren bij mij wakkerriep?

Van daaruit kun je jezelf nog meer vragen stellen in de trant van: Heeft de ander eigenlijk wel gezegd dat ik stom ben? Of heb ik dat afgeleid uit de klank van zijn stem zoals die op mij overkwam?  Was het misschien mijn eigen invulling?

Het onderwerp conflicten is bijzonder breed, en dat geldt niet minder voor het thema hooggevoeligheid. In dit artikel heb ik jullie alleen maar een heel klein facetje willen laten zien van hoe een HSP’er een bepaalde situatie op zichzelf kan betrekken zonder dat het ook maar iets met hem persoonlijk te maken heeft, iets waardoor een simpele, neutrale opmerking een nare ruzie tot gevolg kan hebben. Doordat een HSP’er last kan hebben van een zwak zelfbeeld heeft hij de neiging van een mug een olifant te maken. Oftewel: een veelvoorkomende oorzaak van conflicten is de onjuiste interpretatie van een situatie.

Wat kun je verder nog doen? Een goede en effectieve oefening is het observeren van je gedachten in situaties zoals die tussen Sofia en Hans. Ga in gedachten buiten of boven het gebeurde staan en luister en kijk in je herinnering naar wat er is gezegd. Wat gebeurde er echt? Welke gedachte(n) heb ik er zelf aan toegevoegd? Welk gevoel? Een goed moment om dat te doen is kort voor het slapengaan. Ik raad je aan om er een schriftje bij te nemen en je bevindingen op te schrijven. In het begin is het misschien een beetje lastig om werkelijkheid en invulling van elkaar te scheiden, maar je zult zien dat het na een tijdje bijna vanzelf gaat, en dat je daardoor ook veel minder snel in eigen invullingen en onterechte conclusies zult schieten. Geloof me, het leven wordt er een stuk aangenamer op!

En dan nog heel iets anders: In de rechtermarge heb ik een lijstje met vragen gezet omdat ik graag van jullie zou willen weten wat jullie als HSP’er interessante onderwerpen vinden. Mag ik jullie vragen om je mening daar kenbaar te maken? Bij voorbaat hartelijk dank.