Als je kindje hoogsensitief is

Er gaat geen week voorbij of ik krijg wel een aantal mailtjes van bezorgde ouders die vinden dat hun kindje opvallend gevoelig is. Er wordt dan onder meer gevraagd om advies, om coachingsessies en om artikelen, maar wat die ouders eigenlijk willen is dat hun twijfels en onzekerheden worden weggenomen. 

Het eerste wat ik altijd vraag is of ze de HSP-test voor kinderen hebben gedaan. Vervolgens vraag ik of ze weten dat hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit een erfelijke karaktertrek is, hetgeen impliceert dat een van de ouders, of beiden, ook hooggevoelig is... Wanneer geen van beiden zich in het profiel van HSP-er herkent, kan dat betekenen dat hooggevoelig zijn nooit een probleem is geweest, maar het kan ook zo zijn dat de extreme gevoeligheid al van jongs af aan onderdrukt is geweest of dat, inderdaad, geen van beide ouders HSP is en dat er met je kindje iets anders aan de hand is. Dit artikel is echter geschreven voor ouders van hooggevoelige kinderen. 

Een baby, elke baby, of hij later hooggevoelig blijkt te zijn of niet, is een wonder op zich dat aanvankelijk één groot waarnemingsorgaan is; een klein mensje dat niet anders kan dan alles vanuit zijn omgeving in zich opzuigen. Alles komt bij het baby'tje binnen zonder dat hij het vermogen heeft om zich voor bepaalde (onaangename) prikkels af te sluiten. Een klein kind, van pasgeborene tot peuter, kan niet oordelen (om te oordelen heb je eigen ervaringen nodig) en kan niet vergelijken (ook daarvoor moet je eigen ervaringen hebben opgedaan), het kan alleen maar zien, horen, registreren en nabootsen. Het beseft nog niet eens dat het een op zichzelf staand organisme is maar gaat nog helemaal op in de omgeving waarmee het één is, zoals het ook in de moederbuik één was met de moeder. Pas wanneer het, zo op driejarige leeftijd 'ik' begint te zeggen, is dit het teken dat het zich begint te realiseren dat het 'iemand anders' is. 

Is een baby hooggevoelig dan zal hij nog veel meer informatie in zich op zuigen. Hoewel alle kindertjes gevoelig zijn voor lawaai, fel licht, extreme temperaturen (denk aan de fles en de potjes), en harde en schurende stoffen, zijn hoogsensitieve kindjes dat in nog veel sterkere mate. Het ligt dus voor de hand dat je hier als ouder en opvoeder sterk rekening mee zult moeten houden, en dat je erop moet letten dat je kindje niet overprikkeld raakt. Dat kun je doen door zijn omgeving rustig te houden, geluidsoverlast (dus ook muziek en tv waar het kindje echt niet op zit te wachten) te beperken, hem niet in schel en fel licht te plaatsen (denk ook aan de zon!), erop te letten dat zijn kamertje en ook zijn voeding niet te warm of te koud is en hem kleding van zacht katoen te geven en daar de schurende etiketjes uit te verwijderen. Ook ten aanzien van het speelgoed kun je veel doen: zo genieten natuurlijke materialen (eerst zachte stoffen en later hout) de voorkeur boven hard en kil plastic. 

Dit om te beginnen. Verder zou ik nog iets willen zeggen over het mee naar buiten nemen van je kindje. Persoonlijk ben ik een voorstander van die draagzakken waarmee je je baby tegen je lichaam aan kunt houden, en dat zeker in het begin. En bij 'begin' denk ik ook dat het geen goed idee is om je kleine HSP'tje al direct mee naar buiten te nemen. Ik raad je aan om daarmee te wachten tot hij iets van een maand oud is; bij mijn kinderen die beide hooggevoelig zijn, heb ik ermee gewacht tot ze zes weken oud waren. Dit kan overdreven lijken, maar bedenk dat het kind dat lange tijd volledig beschermd en omhuld in je buik heeft geleefd bij zijn geboorte geen flauw besef heeft van waar het terecht is gekomen en dat alles ineens zonder ook maar enige filter of bescherming regelrecht bij hem naar binnen knalt. Die ervaring moet voor elke pasgeborene behoorlijk overweldigend zijn, maar voor een mini HSP'tje moet dat regelrecht angstaanjagend zijn. In die zin is het dus niet geheel overdreven om hem niet in één keer, maar stapje voor stapje vanuit zijn vertrouwde omgeving, zijn comfortzone -zijn kamertje en later het huis- stukjes van de buitenwereld te laten zien. 

Terugkomend op die draagzakken... Die vind ik zo belangrijk omdat het kindje, jouw kindje, lekker contact kan maken met het lichaam van zijn moeder, dat lichaam waarin hij zo lang heeft geleefd en dat hem zo vertrouwd is. De nabijheid van jouw lichaam, jouw hartslag, zal hem een gevoel van zekerheid en veiligheid geven. Zekerheid en veiligheid zijn ongelooflijk belangrijk voor de kleine HSP'er. Het kleintje komt op de wereld zonder ook maar enig besef van concepten als Goed en Slecht, of Mooi en Lelijk; voor hem is alles zoals het is. Alles IS. Hij heeft nog geen onderscheidingsvermogen. Later zul je nog kans genoeg hebben om hem te leren dat niet iedereen even goede bedoelingen heeft, maar zo lang hij nog zo piep is zul je echt alles moeten doen om hem het gevoel te geven dat de wereld oké is, dat er over hem gewaakt wordt, dat hij veilig is en, vooral, dat er van hem wordt gehouden. We dragen hem dicht tegen ons lichaam zodat hij onze vertrouwde geur kan opsnuiven, ons hart kan voelen slaan en ons gezicht als referentiepunt kan zien. 

Kun je hem om wat voor reden dan ook niet zo tegen je aan dragen, leg hem dan in een wagen van waaruit hij je kan zien. Waak ervoor om je HS kindje in wagens te vervoeren waarin zijn blik op de wereld is gericht want dan raakt hij niet alleen snel overprikkeld (huilen!) hij zal zich ook totaal onveilig en onbeschermd voelen. Dit geldt ook voor wagentjes waarin je kindje, al wat ouder, kan zitten. Er komt bij dit soort wagentjes echt veel te veel informatie bij hem binnen... 

Je kindje wordt ouder. Ben jij de hooggevoelige ouder, vertrouw dan altijd op je intuïtie. Let altijd op de hoeveelheid prikkels die je kind te verteren krijgt. Maak hem stapsgewijs vertrouwd met de grote wereld. Neem hem niet mee naar plaatsen waar jij je onplezierig voelt (winkelcentra, drukke feesten, openbare gelegenheden...) en zorg ervoor dat hij voldoende slaap krijgt. Dat laatste is zo ongelooflijk belangrijk. Als hij naar de crèche of het kleuterklasje gaat, zoek dan een klein klasje; hoe kleiner hoe beter (minder prikkels). Als ze daar voorstander zijn van veel spelen en minder intelectualiseren, des te beter. Hoe meer aandacht ze hebben voor spelletjes, sprookjes vertellen, zingen, schilderen of tekenen en muziekmaken met instrumenten, des te gezonder je kindje zich zal ontwikkelen. Besef dat contact met de natuur onmisbaar is in de opvoeding van je kind. Leer hem schoonheid en goedheid waarderen, en zeg vooral nooit dingen als 'Niet huilen, dat doet geen pijn,' 'Je moet je niet zo aanstellen, huilen is voor zwakkelingen,' of 'Kijk eens hoe Pietje van zich af weet te bijten, dat zou jij ook moeten leren.' Hou er rekening mee dat zijn gevoel zijn realiteit is; voor hem is het wáár. Zijn emoties bagatelliseren heeft grote gevolgen voor zijn latere gevoel van eigenwaarde en kan ertoe leiden dat hij zich later zal gaan schamen voor wie en hoe hij is en dat hij zich mogelijk ook schuldig gaat voelen omdat hij zichzelf ziet als  'onder de maat.' Probeer uit te leggen dat niet alle kinderen hetzelfde zijn, dat jezelf met anderen vergelijken niet de manier is, maar dat het gaat om samenwerken en aanvaarding. Dat anders zijn in het geheel niet betekent dat je hoe dan ook minder zou zijn. 

Heb je de mogelijkheid, geef je kind dan een huisdier om voor te zorgen. De zorgplicht kan met iets kleins beginnen, bijvoorbeeld één keer per dag vers water, tot uitlaten of de bak verschonen. Het is duidelijk dat de verzorgingstaak in overeenstemming moet zijn met zijn mogelijkheden; hij moet zich er sterker door gaan voelen en niet het idee krijgen dat hij niet goed genoeg zou zijn! 

Laat het een instrument bespelen als dat kan. En waak er hoe dan ook voor dat hij niet te lang (rekbaar begrip uiteraard) voor de computer zit of met de tablet speelt. In die zin is ook te veel TV-kijken geen goed idee. Probeer daarentegen liever, en in kleine doses, het sociale contact te bevorderen evenals de liefde voor het lezen van mooie boeken. 

Bedenk dat veranderingen voor elke HPS'er een uitdaging zijn, maar dat veranderingen voor het HS kind nog veel moeilijker te verteren zijn omdat hij over een nog veel kleiner refentiekader beschikt. Probeer je kind daarom zo veel mogelijk voor te bereiden op nieuwe situaties en bedenk dat hij over elke nieuwigheid (andere school, verhuizing, scheiding, gezinsuitbreiding) enorm in de stress kan schieten. Ga, indien mogelijk, eerst met hem op verkenning of speel een rollenspel... Ga eerst kijken op een nieuwe school of in de nieuwe buurt. Kunnen jij als moeder en zijn vader niet langer bij elkaar blijven, leer hem dan die vader te respecteren ook al zou jij hem het liefste nooit meer zien. Ja, dat kan heel moeilijk zijn, maar daarmee geef je hem wel een enorm geschenk mee voor zijn latere leven... 

Elk kind is bijzonder, van de kinderen hangt onze toekomst als mensheid af. Hoogsensitieve kinderen zijn een tikje extra bijzonder. Ik beschouw ze als de wakers over onze cultuur, over de menselijke waarden, over de kunst en over de natuur, simpelweg omdat ze daar extra gevoelig voor zijn. In die zin waken ze over het welzijn van de aarde en al wat daar groeit en bloeit, over plant, mens en dier. Daarom raad ik jullie vanuit het diepst van mijn hart: begeleid de gevoeligheid van je kind als de gave die het is, doe wat in je vermogen ligt om ervoor te zorgen dat je kind zich sterk en zelfverzekerd kan voelen opdat hij zich volledig en evenwichtig kan ontplooien tot een bewust en wakker mens waar de wereld mee gediend is.

HSP: een nieuw jaar met nieuwe mogelijkheden

Heb jij er ook een? Zo'n lijstje met goede voornemens? Ga je ervan uit dat dit jaar een veel beter jaar gaat worden dan 2014? Dit jaar zul je eindelijk de moed en de kracht weten op te brengen om uit die behaaglijke comfortzone te komen en worden al die positieve veranderingen die je hebt voorgenomen een feit. Ga je stoppen met roken? Afvallen? Je inschrijven voor yoga of het leren van een vreemde taal? Aanmerkelijk meer tijd vrijmaken om door te brengen met je kinderen, partner, ouders of goede vrienden? Je kasten opruimen? De eerste stap doen op weg naar het uitpraten van dat akelige conflict met Annet die jarenlang je beste vriendin was? Een hondje uit het asiel adopteren? Je boek schrijven?

Ik ken veel mensen die dit soort lijstjes aanleggen, en van die mensen zijn er echt maar een paar die het voor elkaar krijgen om hun doel(en) te verwezenlijken. In het verleden heb ik ook wel eens een paar dingen opgeschreven. Waarom ik dat deed weet ik niet precies, misschien omdat het een traditie is, maar misschien ook -en dat bedenk ik terwijl ik dit schrijf- omdat het opschrijven van je voornemens zoiets is als iets met jezelf afspreken. Het heeft iets van een contract afsluiten met jezelf, en als je een contract hebt dan moet je je er ook aan houden. Dat geldt tenminste voor mij: voor mij is een contract iets 'heiligs' waar je je aan moet houden. Met andere woorden, voor mij heeft een contract rechtstreeks te maken met mijn waarden. Dus als ik van te voren niet zeker weet of ik me aan een contract kan houden, kan ik er maar beter niet aan beginnen. En wat ik me nu óók realiseer, is dat mijn waarden, mijn principes, voor mij zwaarder wegen dan mijn doelen. En dit, het verband tussen waarden en doelen, is het onderwerp van de eerste nieuwsbrief van dit jaar.

Waarden

Wat waarden zijn zou je als volgt kunnen definiëren: 'Waarden zijn de richtlijnen van ons leven die bepalend zijn voor ons gedrag.' Zonder waarden zouden al die kleine en grote dingen die we dagelijks ondernemen in feite zinloos zijn. We kunnen dus wel stellen dat waarden als de aanhoudende grondtoon voor onze gedragspatronen zijn, als iets wat op de achtergrond altijd aanwezig is en dat van invloed is op alls wat we doen en zeggen en ook denken. Het is dus niet iets wat er even is, wat even oplicht, zeg maar, en dan weer is afgelopen. In die zin is duidelijk dat een 'waarde' nooit op je lijstje met goede voornemens kan staan want, is je voornemen eenmaal een feit, heb je iets eenmaal gedaan, dan kun je het van je lijstje schrappen.  Principes zijn blijven en zijn bepalend voor je handelingen, je houding, je instelling en je mening.

Staat er dus op je lijstje met goede voornemens 'Meer tijd doorbrengen met de kinderen' dan ligt daar naar alle waarschijnlijkheid een waarde als 'een goede ouder zijn' aan ten grondslag. In die zin is meer tijd doorbrengen met de kinderen dus het gevolg van wat voor jou een vereiste is van een goed ouderschap. In die zin zul je ook andere dingen wel of niet doen, zoals geen of weinig snoep maar goed eten geven, erop letten dat je kind voldoende slaap krijgt, warm genoeg is aangekleed zodat het geen kou hoeft te lijden, tijdig de luiers verschonen, enzovoort. Het gedrag dat jij als ouder nastreeft is dus het resultaat van de waarde van wat voor jou een goed ouderschap is.

Op dezelfde manier zou je kunnen zeggen dat populaire voornemens zoals, bijvoorbeeld, 'afvallen' of 'stoppen met roken' het resultaat zijn van een waarde als 'mijn lichaam is mijn tempel en daar wil ik goed voor zorgen.' Het willen uitpraten van een ruzie kan het resultaat zijn van een principe als 'een zuiver geweten hebben'.

Het is belangrijk om te weten wat jouw waarden zijn. Een manier om daar achter te komen is door stil te staan bij de verschillende aspecten van je leven en je af te vragen hoe je wilt zijn, wat voor mens je wilt zijn. Hoe wil je zijn als zoon/partner/broer of zus/ouder/vriend of vriendin/buur/collega... Hoe wil je zijn als mens? Met het opschrijven van je ideaalbeeld als mens verkrijg je een beeld van je waarden, van je principes. Met andere woorden: waarden hebben rechtstreeks te maken met de mens die je wilt zijn, met de mens die handelt in overeenstemming met datgene wat voor jou in jouw leven van belang is.

De bonus die je daarmee binnenhaalt is dat je, wanneer het je lukt om in overeenstemming met je waarden te leven, steeds meer zin aan je bestaan zult kunnen ontlenen en dát heeft weer tot gevolg dat je minder last zult hebben van stress. En hoe minder stress, hoe beter de HSP'er zich voelt! Hoe meer je in overeenstemming leeft met je waarden, hoe minder last je zult hebben van stress, zenuwen en zorgen aangezien je altijd zo veel mogelijk zult kiezen voor de dingen die bij je horen en die dus bevordelijk zijn voor je innerlijke rust en vermogen tot acceptatie.

Doelen

Het verschil tussen doelen en waarden is niet voor iedereen even duidelijk. Doelen en waarden hebben met elkaar te maken, maar ze zijn niet hetzelfde. Behoor jij tot die groep mensen die elk nieuw jaar een lijstje met goedevoornemens maakt, dan wil je natuurlijk ook graag dat die voornemens realiteit worden. In dat geval is het een goed idee dat je leert onderscheiden tussen het een en het ander en dat je elk van je voornemens koppelt aan de onderliggende waarde. Als je duidelijk hebt dat je met roken wilt stoppen omdat dit aansluit bij jouw principe van 'mijn lichaam is mijn tempel' en dat je zo goed mogelijk voor die tempel wilt zorgen, dan is de kans dat je voornemen slaagt veel groter dan als wanneer je alleen maar wilt stoppen om te stoppen. Anders gezegd, door er een dieper liggende waarde aan te koppelen, iets wat verder gaat dan alleen maar een oppervlakkige motivatie (bijvoorbeeld: 'dan hou ik geld over' of 'omdat roken ongezond is') wordt je kans van slagen een stuk groter, immers, je doet een stap op weg naar de mens die je wilt zijn.

In die zin zijn doelen niet meer dan stations op je levenspad. Je verwezenlijkt doelen omdat je grondhouding (de mens die je wilt zijn) dat van je verlangt. Je doelen helpen je bij het voortgaan op je pad; je neemt je iets voor, je doet het en werkt het af, je schrapt het van je lijstje en je kunt in dezelfde lijn door naar het volgende station. Die lijn, het pad, dat is de waarde; de stations die je daarop bereikt en die je kunt afturven, dat zijn je doelen, je voornemens.

Ik zal je nog een voorbeeld geven. Je neemt je voor om russisch te gaan leren. Het leren van de russische taal is een station op je pad dat bepaald wordt door het willen leren van nieuwe dingen, je leergierigeheid. Jezelf blijven ontwikkelen, het vergaren van kennis, is een waarde. In die zin kun je andere stations bereiken, zoals die van yoga leren, of engels, of gitaarspelen, enzovoort.

Nog eentje. Stel dat je houdt van reizen. Reizen op zich is de waarde. Het is iets wat belangrijk voor je is: nieuwe landen en culturen leren kennen, musea over de hele wereld bezoeken, dat is iets wat bij je hoort en waar je naar jouw idee een beter mens van wordt. Maar maak je een reis naar Parijs, naar Tokio of Thailand, dan kruis je die van je lijstje zodra je er bent geweest, want dat zijn (reis)doelen. Je reislust is de reden, het motief dat leidt tot het stellen van doelen. Je kruist de bestemmingen van je lijstje, maar je reislust blijft doorgaan.

Je waarden kennen om je doelen te bereiken

Alvorens je lijstje met goede voornemens op te stellen, is het een goed idee om eerst eens een inventaris van je waarden te maken. Daarbij is het van belang dat je begrijpt dat je waarden bepalend zijn voor je dagelijkse gedrag, voor de manier waarop je je opstelt tegenover alle verschillende mensen en dingen die je op een dag zoal tegenkomt en voor de beslissingen die je moet nemen (en de manier waarop!). Je waarden bepalen wie je bent en wie je wilt zijn. Ze geven je inzicht in waarom je iets zus doet of zo.

Wanneer je je lijstje waarden gebruikt om de zin te ontdekken achter de doelen die je jezelf wilt stellen en dan ook nog eens nadenkt over het verband tussen die twee dan kan het niet anders dan dat je 'doel', je 'goede voornemen' veel meer gewicht krijgt en je je dus met meer overtuiging en motivatie zult inzetten voor de verwezenlijking ervan, immers, de verwezenlijking ervan maakt je tot de mens die je wilt zijn. En mocht het zo zijn dat een van de voornemens die op je lijstje staan geen achterliggende, diepere waarde hebben, nou, schrap het dan maar meteen van je lijstje, want ik weet bijna zeker dat dát voornemen niet gaat lukken; je kunt je tijd en energie wel beter besteden.

Samengevat: 

• Ga na welke facetten je leven heeft (kind, ouder, partner, broer/zus, buur, collega, enzovoort) 

• Bedenk hoe je in elk van die facetten wilt zijn (trouw, eerlijk, altijd beschikbaar, vriendelijk, streng, stipt, enzovoort, zorgzaam, enzovoort) en schrijf dat bij elk facet (dit zijn je waarden) 

• Maak een lijstje met 'goede voornemens' (doelen)  

• Zoek bij elk doel de onderliggende, bepalende waarde 

• Schrijf bij elke combinatie van doel en waarde(n) een paar zinnen over het verband tussen beide.

Ik wens je een goed jaar met gerealiseerde doelen en bereikte stations op je weg naar de mens die je wilt zijn!

Hooggevoelig en het belang van zelfinzicht en innerlijke groei

Zoals je misschien wel weet ben ik coach en heb ik mij gespecialiseerd in het thema hooggevoeligheid. Van tijd tot tijd word ik gevraagd naar mijn methode, en dan kan ik alleen maar antwoorden dan ik geen methode heb. Inderdaad, ik heb geen vaste, gestructureerde methode, en ik zal uitleggen waarom. 

Als eerste dit: hooggevoeligheid is een trek, het hoort bij je karakter, het is een van de kenmerken van je persoonlijkheid. Het is geen stoornis, het is geen aandoening of afwijking, het is niet iets wat je hebt maar het is wat je bent. In principe is het een gave, maar in de praktijk kun je er last van hebben. Meestal liggen de moeilijkheden op het gebied van het contact met onze medemens; romantische relaties, vriendschappen, zakelijke relaties, contact met buren... noem maar op, voor veel HSP'ers ligt hier een uitdaging. Ieder mens is anders, en ook de ene hooggevoelige is de andere niet, en zo zal  iedereen relaties en alles wat daarbij komt kijken op zijn of haar eigen persoonlijke manier beleven. 

Wat echter veel HSP'ers met elkaar gemeen hebben is dat "de wereld" hen al gauw te veel wordt en dat ze zich relatief snel overweldigd voelen door de enorme hoeveelheid niet altijd even plezierige informatie die ze te verstouwen krijgen. "De wereld" wordt vaak beleefd als een vijandige, gevoelloze en materialistische plek waarin de waarden die de hooggevoelige mens hoog in het vaandel heeft staan doorgaans ver te zoeken zijn. Vaak voelt hij zich dan ook een buitenbeentje en hoort hij naar zijn idee eigenlijk nergens bij. Het vervelende, het moeilijke, is echter dat we wèl in deze wereld leven, dat we er wel degelijk deel van uit maken en dat we ons erin moeten bewegen. We hebben nu eenmaal familie, klas- en studiegenoten, vrienden, geliefden, buren, collega's... We zijn voor wat bepaalde diensten aangaat van anderen afhankelijk, zo ook voor wat het onderwijs betreft, het kopen van ons eten, van de dingen die we zoal nodig hebben... Dus, ook al zou je misschien liever niet met anderen te maken hebben, het contact met andere mensen die doorgaans niet hooggevoelig zijn, is niet te voorkomen. Je weet het immers, we zijn in de minderheid, want van elke tien mensen zijn er pakweg maar twee hooggevoelig. 

Misschien vraag je je af of je iets zou kunnen doen om je niet altijd maar zo onbegrepen te voelen, om niet altijd alles zo intens persoonlijk op te vatten, om je niet altijd zo overweldigd en zo eenzaam te voelen? De enige manier om je niet steeds zo ellendig te voelen, om niet steeds het gevoel te hebben dat je van alle kanten omringd wordt door vijanden, is blij te zijn met jezelf. Het geheim schuilt niet in een pilletje maar in het houden van wie je bent en hoe je bent. Anders gezegd, het hangt uitsluitend van jou zelf af in hoeverre het je lukt om innerlijke referentiepunten te vinden die je kunnen helpen om je rustig, tevreden en in evenwicht te voelen ten aanzien van de dingen die op je pad komen. 

Als we iets moeilijk of bedreigend vinden is het makkelijk om een beschuldigende vinger naar anderen uit te steken. Zo is iets niet jouw schuld, maar ligt het aan de politici, aan je baas, aan je ouders, aan wie dan ook die een stukje macht over ons en over ons bestaan heeft. En zo lang je iemand anders als de schuldige van jouw ongemak ziet, hoef je je zelf natuurlijk ook niet verantwoordelijk te voelen... immers, jij kunt er niks aan doen, laat staan dat je iets zou kunnen veranderen. En hoewel het misschien waar is dat je in je eentje niet aan de grondwet kunt sleutelen, of aan de regels van het bedrijf waar je voor werkt, wil dat nog helemaal niet zeggen dat je je ook slachtoffer zou moeten voelen en over je heen zou moeten laten lopen. Je bent wel degelijk iemand, iemand met een eigen stem, met een gevoelig hart en met handen en voeten en een heel lijf om mee in actie te komen! Je hebt dus heel veel, en wat je vooral hebt is individuele verantwoordelijkheid wanneer het gaat om het creëren van veranderingen op persoonlijk, sociaal en zelfs politiek gebied. En dat veranderen begint bij jezelf, al was het maar omdat je anderen nu eenmaal niet kunt veranderen. 

'Wil je de wereld veranderen, begin dan bij jezelf,' is een van de bekendste citaten van Mahatma Gandhi. En zo is het ook. Jezelf veranderen, leren verantwoordelijkheid nemen voor je gedachten, voor je woorden en voor je daden, dat hoort bij het bewandelen van je persoonlijke ontwikkelingsweg.

Delphi, tempel Apollo

'Mens, ken uzelve, en u zult het universum kennen,' stond er boven de poort van de voor de discipelen gereserveerde binnenruimte van de tempel van Apollo in het griekse Delphi. 

De eerste stap op die persoonlijke ontwikkelingsweg is het werken aan de zelfkennis, aan het beetje bij beetje ontdekken van wie je eigenlijk bent. Jij, als HSP'er, bent veel en veel meer dan alleen maar 'gevoelig'. Je hebt je waarden, je hebt je angsten, behoeften, talenten en vermogens... Heb je je al eens afgevraagd wat die zijn? Heb je ze kunnen benoemen? En leef je in overeenstemming met wat je over jezelf te weten bent gekomen? Lukt het je om je waarden en je behoeften te honoreren? En doe je iets met je talenten? 

Je zou ook eens kunnen kijken naar hoe je bent in je relatie met anderen. Heb je een partner en ben je gelukkig? Ken je je grenzen en kun je ze bewaken? Hoe zie je jezelf? Weet je hoe anderen je zien? En hoe zie je jezelf over vijf jaar? Ben je blij met dat toekomstbeeld van jezelf? Ben je je bewust van de manier waarop je jezelf (ver)oordeelt, en van de oordelen die je ten aanzien van de wereld hanteert? Wil je veranderen...? 

Naarmate je meer te weten komt over jezelf en over hoe je in verschillende situaties reageert, naarmate je je ook meer bewust wordt van je gedrag en je je eigen angsten onder ogen durft te zien, zul je daarmee heel langzaam maar zeker meer en meer innerlijke kracht en zekerheid ontwikkelen die je voorheen mogelijk ontbeerde. Dat akelige, machteloze gevoel dat de wereld je de baas is, zal geleidelijk aan plaats gaan maken voor een houding van: 'Het bevalt me niet, maar wat kan IK doen om daar iets aan de veranderen? Wat kan IK doen -ook al is het ogenschijnlijk maar heel weinig- om ervoor te zorgen dat er minder lijden en meer gerechtigheid in de wereld is? Ieder mens heeft iets -een talent, een gave, een innerlijke kracht- om met de wereld te delen en om die wereld een klein beetje beter te maken. En dan bedoel ik echt niet dat je eigenhandig de hongersnood de wereld uit moet helpen, of ziekenhuizen of scholen zou moeten bouwen; vaak is het al voldoende om in overeenstemming met je waarden te leven, en om respect te beoefenen. Iedereen kan iets, iedereen heeft talenten en aangeboren gaven die in werkelijkheid onze innerlijke referentiepunten zijn. 

Dit werken aan jezelf, aan je innerlijke ontwikkeling, aan het (er)kennen en overwinnen van je angsten, onzekerheden en oordelen, leidt tot een toenemend vermogen om vanuit je eigen IK te handelen, vrij van (ongegronde) vrees, beperkingen en aangeleerde overtuigingen.  Je zult steeds meer in staat zijn om te handelen in overeenstemming met wat werkelijk jouw waarden zijn, dingen waarin je vanuit het diepst van je ziel gelooft. Wie zo kan leven, heeft bovendien veel meer weerstand tegen die akelige stress. 

En dit is de reden waarom ik geen vaste methode hanteer in mijn werk met hooggevoelige mensen; want wanneer we naar die ontwikkelingsweg, naar die weg van zelfkennis kijken, dan is het zo dat iedereen die sessies bij mij komt volgen zich op een bepaald punt van zijn of haar strikt persoonlijke weg bevindt. Het ontdekken waar die mens zich op zijn pad bevindt en welke de punten zijn die hij verder wil ontwikkelen, dat is bepalend voor de inhoud van de coachingssessies waarbij het op de eerste plaats zal gaan om meer zelfkennis, om het nemen van meer persoonlijke verantwoordelijkheid, om het oefenen van meer pro-activiteit en het beleven van een grotere innerlijke vrijheid. En voor sommigen gaat dat hand in hand met een behoefte aan spiritualiteit.

Hooggevoeligheid kan je leven beperken, dat is waar, maar het is aan jou om aan die beperkingen te werken en ze te overwinnen zodat je beetje bij beetje en naar jouw vermogen, meer van het leven zult kunnen genieten en je steentje bij zult kunnen dragen.

HSP en snel beledigd?

Er wordt me nog al eens gevraagd of hooggevoelige mensen zich sneller beledigd of aangevallen voelen dan mensen met een gemiddelde gevoeligheid, en inderdaad, dat is zeker het geval. De hooggevoelige mens heeft de neiging veel, heel veel, op te vatten als iets persoonlijks, als persoonlijke kritiek. Laten we eens kijken hoe dat komt en wat je eraan kunt doen. 

Paul is vegetariër. Meer dan eens heeft hij meegemaakt dat er, wanneer hij ergens te eten wordt gevraagd en hij zegt dat hij geen vlees of vis eet, wordt gelachen. ‘Ik word uitgelachen, zegt hij, en ik voel me aangevallen. En als ik dan uitleg waarom ik ervoor kies om geen vlees te eten, maak ik alles er alleen nog maar erger op en krijg ik van alles over me heen.’ Hij geeft toe dat hij niet begrijpt dat er nog steeds mensen zijn die vlees eten, en het hem moeite kost om dat te aanvaarden. 

Juana is ambtenaar en staat achter het loket. Ze heeft dus rechtstreeks contact met de burgers. Ze neemt haar werk uiterst serieus, en ze vindt het belangrijk om iedereen altijd zo goed mogelijk van dienst te zijn. ‘Ik vind het dan ook onverdraaglijk als ik mensen slecht over ambtenaren hoor praten. Ik voel me dan persoonlijk aangevallen en ik sla dicht, en niet zelden lig ik er ´s nachts van wakker.’ 

We zien hoe het in beide voorbeelden in de eerste plaats gaat om normen en waarden; normen en waarden wegen voor de gemiddelde HSP’er erg zwaar. De meesten zijn ervan overtuigd dat ze het juiste doen en dat hun optreden correct is, dat hun normen en waarden de juiste zijn, en meer dan eens kunnen ze maar moeilijk aanvaarden dat er mensen zijn die anders handelen of voelen dan zij. Dit kan tot gevolg hebben dat de HSP’er zich superieur gaat voelen ten opzichte van diegenen die er andere normen en waarden op na houden. 

Er bestaan talloze normen en waarden, principes. Je kunt je van je eigen normen en waarden bewust zijn en ze doelgericht nastreven. Er zijn ook mensen die niet eens bewust weten dat ze ze hebben maar zich er in het leven toch naar richten, terwijl je daarnaast ook nog lieden hebt die gewoon maar handelen zoals het hen het op een bepaald moment het beste past en de meeste winst oplevert. Niet iedereen is zich dus bewust van zijn principes, en niet iedereen heeft dezelfde principes – áls hij ze al heeft. En omdat we onmogelijk zomaar kunnen weten wat iemands principes zijn zit er dus weinig anders op dan je neer te leggen bij de wijze waarop anderen hun bestaan inrichten hoewel dit volledig in strijd kan zijn met onze persoonlijke levensvisie. Let wel, ik heb het natuurlijk niet over crimineel gedrag, want dat is een ander verhaal. 

Wanneer jij als HSP’er met principes in contact komt met andere mensen (en dat kunnen natuurlijk ook HSP’ers zijn) die er andere normen en waarden op na houden dan jij en dat aangeven, dan kan het zijn dat je je niet alleen miskend voelt, maar dat je de reactie van die ander opvat als rechtstreekse kritiek op jouw opvattingen. De kans is groot dat het niet gelijkgestemde gedrag, de afkeurende boodschap van de ander, op jou overkomt als dat jij niet zou deugen als mens, dat je niet aardig bent en dat de ander dus niets met je te maken wil hebben. Ja, dan voel je je beledigd. Je voelt je aangevallen. Misschien stel je je naar buiten toe eigenlijk eerder defensief op omdat het leven je heeft geleerd dat geen mens te vertrouwen is. 

Veel HSP’ers hebben een zwak zelfbeeld. Van klein af aan heeft de wereld hen laten weten dat ze te soft zijn, dat ze huilebalken, of extreem verlegen zijn. De conclusie die hun kinderhartje daaraan heeft verbonden is dat ze niet deugen. Veel HSP’ers zijn op school gepest; een deel van hen krijgt het later op het werk ook te verduren en is het slachtoffer van mobbing. De maatschappij is helaas niet erg tolerant ten opzichte van mensen die anders zijn, die buiten de groep vallen. We hebben geleerd ons aan te passen, ons anders voor te doen dan we in werkelijkheid zijn; overlevingsstrategieën om vooral maar niet de aandacht te trekken. We hebben geleerd om aardig te doen ook wanneer we dat niet echt zo voelen, we maakten het anderen naar de zin om vriendjes en vriendinnetjes te hebben. Ja, ik weet het, ik ben op een verschrikkelijke manier aan het generaliseren, en gelukkig heeft lang niet elke HSP’er zulke nare ervaringen en hebben de meesten ook mooie en positieve dingen meegemaakt. Dat neemt echter niet weg dat het gros der HSP’ers een zwak zelfbeeld heeft. (Zie Elaine Aron’s “The undervalued self”). 

Paul, de vegetariër, voelt zich onzeker, en zijn onzekerheid maakt hem kwetsbaar. Hij denkt dat hij wordt uitgelachen, maar het is heel waarschijnlijk dat de mensen lachen omdat men niet goed weet wat te zeggen, of gewoon omdat men niet snapt dat er mensen zijn die geen vlees willen eten. Ze lachen Paul niet uit, ze lachen in geen geval om hem, maar hooguit om het idee waarmee hij hen confronteert. Paul wordt verschrikkelijk serieus en komt met principiële uitspraken, maar hoezeer hij ook zijn best doet, de anderen kunnen niets beginnen met zijn argumenten omdat ze het dilemma van wel of geen vlees niet zo intens beleven als hij dat doet. Paul kan zich niet voorstellen dat mensen die vlees eten ook best heel aardig kunnen zijn. 

Het wil nogal eens voorkomen dat HSP’ers er moeite mee hebben dat we niet allemaal hetzelfde zijn en hetzelfde denken. Onderlinge verschillen maken ons mensen juist interessant en boeiend. Wie zich flexibel en open opstelt naar anderen (andersdenkenden) wordt niet overvallen door die afschuwelijke (voor)oordelen die elke werkelijke communicatie onmogelijk maken. 

Het geheim van je niet beledigd of aangevallen voelen schuilt in aanvaarding en nieuwsgierigheid. Wie zich naar de ander toe nieuwsgierig en niet veroordelend opstelt kan zich onmogelijk beledigd voelen. Paul, onze vegetariër, heeft dat inmiddels geleerd, en in plaats van zich aangevallen of bekritiseerd te voelen, of van onmiddellijk iets te denken in de trant van “die lui zijn wreed en stom”, probeert hij nu vanuit een oprechte belangstelling meer te weten te komen over de ander en diens gewoontes, meningen en waarden. Hij schept er plezier in om ideeën uit te wisselen over verschillende diëten en levensfilosofieën. Verrijkend vindt hij dit soort gesprekken, want, zo zegt hij, ‘je hoeft het toch helemaal niet met iemand eens te zijn om met respect naar zijn opvattingen te kunnen luisteren.’ 

Juana, de ambtenaar, raakt niet langer geblokkeerd, ze heeft geen last meer van huilbuien of van slapeloosheid. De crisis, de verontwaardiging en de boosheid van de mensen zijn een realiteit, maar het is niet iets wat zij persoonlijk kan verhelpen. Ze doet wat er binnen haar vermogen ligt om de burger tegemoet te komen, en meer dan dat kan ze niet. In plaats van, zoals voorheen, te blokkeren, heeft ze geleerd om de ander empathisch tegemoet te treden en oprecht belangstellend te luisteren naar wat doorgaans over een klacht of een probleem gaat. Ze begrijp dat er burgers zijn die zich door het systeem benadeeld en beduveld voelen en die hun verhaal kwijt moeten en dat ze hun gram daarbij rechtstreeks op de ambtenaar –het aanspreekpunt- projecteren. 

Het gros van de mensen opereert vanuit een persoonlijke structuur van angsten, conclusies, afweermechanismen en waarden. We hebben geleerd om ons zus of zo te gedragen, op de manier die ervoor zorgt dat we het hoofd boven water blijven houden en ons zo gelukkig en tevreden mogelijk voelen. En hoewel we van tijd tot tijd kritiek krijgen, of klachten en misschien ook wel verwijten over ons gedrag te horen krijgen, is het een feit dat die maar hoogst zelden iets over ons persoonlijk zeggen. In de meeste gevallen staat iemands kritiek of klacht rechtstreeks in verband met de keren dat de criticus of klager –doorgaans in zijn vroege kinderjaren- een gelijksoortige situatie meemaakte. 

Echt, verreweg de meeste kritiek is niet persoonlijk; het gaat bij de klager bijna altijd om een vorm van projectie. En dat geldt natuurlijk ook omgekeerd: onze kritiek op anderen –of het nu om een partner, een collega, een klant of wie dan ook gaat-  is net zo goed bijna altijd een projectie. Zou het dan zo kunnen zijn dat we, telkens wanneer we ons bekritiseerd en beledigd voelen, het gedrag van de ander verkeerd interpreteren? Misschien is het een idee om eens te onderzoeken hoe het precies zit... 

Stel jezelf eens de volgende vragen: 

• Ik voel me beledigd. Hoe komt het dat ik me aangesproken voel? 

• Ik voel me beter dan de ander, en schiet daardoor onmiddellijk in het (ver)oordelen. Luister ik eigenlijk wel echt en met een open houding naar die ander? 

• Wat zou de oorzaak kunnen zijn van het feit dat de ander mij dit soort verwijten maakt? 

• Wat kan ik van de ander leren? 

• Tot op welke hoogte kan ik met zekerheid zeggen dat mijn waarden ook werkelijk de míjne zijn, in plaats van dat ze het resultaat zijn van in mijn jeugd aangeleerde -en klakkeloos overgenomen- onwaarheden en oordelen? (bijvoorbeeld van ouders of leraren). 

• Het is goed denkbaar dat ik het niet eens ben met de opvattingen van de ander, maar als ik zijn mening veroordeel, waar baseer ik mij dan op? 

• Hoe kan ik ervoor zorgen dan de ander het gevoel krijgt dat ik echt naar hem luister? 

• Zou ik, zo lang het niet misplaatst is, misschien met een beetje humor kunnen reageren?

Heb je eenmaal ingezien dat de zogenaamde kritiek geen aanval is maar een persoonlijke projectie van de ander, het resultaat van zijn eigen onmacht of pijn, dan kun je je gevoel van beledigd zijn loslaten. 

En tot besluit nog even dit: Het empatisch of inlevend vermogen behoort tot de positieve kenmerken van de hooggevoeligheid. Het is evenwel niet iets wat ons zomaar komt aangevlogen. Soms, wanneer we ergens emotioneel bij betrokken zijn zoals we bij Paul en Juana hebben kunnen zien, wordt het empatisch vermogen overschaduwd door onze eigen subjectiviteit. Onze eigen emotionaliteit maakt inlevend reageren onmogelijk. Door jezelf de bovenstaande vragen te stellen kun je die emotionele betrokkenheid als het ware ‘ontzenuwen’, waardoor je empatisch vermogen opnieuw actief wordt.

Hooggevoelig: schaamte en schuld

Tijdens de meest recente ontmoetingsavond voor HSP’ers die ik hier op Mallorca organiseer, hadden we het over illusies en het verwezenlijken van je dromen. Het was een opvallend goed gesprek waarin de deelnemers met grote aandacht naar elkaars verhalen luisterden. Was is het toch ontzettend belangrijk om als hooggevoelige zonder (ver)oordelen met elkaar te kunnen praten en ervaringen uit te kunnen wisselen. Immers, het is telkens weer een enorme bevrijding om te horen hoe anderen dezelfde dingen meemaken. We kunnen zo veel van elkaar leren… 

Iemand, die het over het waarmaken van haar droom had, bracht het thema schuldgevoel ter sprake: 

‘Ik wil zo dolgraag een winkeltje met decoratiematerialen beginnen, daar droom ik nu al jaren van. Het moeilijke is echter dat ik dan veel minder tijd voor mijn man en mijn zoontje zal hebben. Die gedachte bezorgt me zo’n intens schuldgevoel dat ik sterk betwijfel of ik ooit voldoende moed zal kunnen opbrengen om iets voor mijzelf te beginnen.’ 

Geknik van een groot aantal van de aanwezigen. 

‘Ik weet dat ik dringend behoefte heb aan tijd voor mezelf, om alleen te zijn met mijn overpeinzingen en om te mediteren. En dan wordt er voor de zoveelste keer aangebeld en ik wéét dat het alwéér mijn buurvrouw is die haar kinderen bij mij komt droppen omdat ze weer eens boodschappen wil doen. Ze belt nooit van te voren om te vragen of het wel uitkomt, en ik weet gewoon niet hoe ik haar moet zeggen dat ik lang niet altijd zin heb om op te passen. Wat ik dan doe? Nou, ik doe alsof ik niet thuis ben, maar het gevolg is wel dat ik me verschrikkelijk schuldig voel.’ 

In beide gevallen heeft het schuldgevoel duidelijk te maken met aan jezelf (durven) denken. We hebben al snel het gevoel dat we heel egoïstisch zijn wanneer we iets voor onszelf doen. HSP’ers hebben bijna altijd die neiging om voortdurend voor anderen klaar te staan, om te helpen, om te dienen… en als we dan eindelijk eens aan onszelf denken dat steekt vrijwel onmiddelijk dat akelige schuldgevoel, en vervolgens ook de schaamte zijn kop op. 

Is het dan zo verschrikkelijk erg om aan jezelf te denken? Ben je automatisch een slecht mens omdat je eens je eigen behoeften durft te honoreren? En heb je daarmee een ander dan kwaad gedaan? Bovendien, ben jij dan echt wel de énige die de ander een helpende hand kunt bieden? 

Je schuldig voelen en je schamen liggen duidelijk heel dicht naast elkaar. “Egoïsme” geldt nog steeds als iets slechts, als iets wat niet hoort. Als je van kinds af aan te horen hebt gekregen dat ‘je niet zo egoïstisch moet doen,’ dan zit het er dik is dat je, eenmaal volwassen, nog altijd dat berispende stemmetje door je hoofd kunt horen schieten: ‘Doe niet zo egoïstisch!’ En als je dan toch iets doet wat voor ‘jouw’ gevoel zelfzuchtig is, dan is daar onmiddellijk dat schuldgevoel weer om je elk plezier te ontnemen. En dan kun je je ook weer schamen. 

Het is goed om anderen te helpen. Heel goed, zelfs. Sterker nog, ik beschouw het helpen van anderen als iets volkomen vanzelfsprekends. Alleen is het misschien een verstandig idee om nog eens –en met nieuwe ogen- naar die schaal van waardeoordelen te kijken die we doorgaans automatisch, zonder erbij na te denken dus, hanteren. Ik ben er een voorstander van om goed in de gaten te houden hóe ver je wilt en kunt gaan in het behulpzaam zijn. Je hebt een bepaalde hoeveelheid energie tot je beschikking, en het is niet slim om –zeker gedurende wat langere tijd- meer van je krachten te vergeven dan je in staat bent om aan te vullen. Als je maar blijft en blijft geven en je niet de kans krijgt of neemt om je accu op te laden, dan doe je jezelf daar zeker geen plezier mee. Ik hoop dat je als HSP’er goed doordrongen bent van hoe enorm belangrijk het is om die innerlijke accu van je goed in de gaten te houden! 

Hou je krachten dus goed in de gaten. Leer voelen hoe ver je kunt gaan. Voel je dat je aan je grens bent gekomen, of te wel, merk je dat je op het punt bent gekomen dat je meer weg gaat geven dan je opnieuw kunt bijtanken, dan kun je met een gerust hart, en zonder je schuldig te voelen ‘stop!’ zeggen. En als je dan iets voor jezelf doet, iets wat je leuk of fijn vindt, iets wat je weer kracht geeft en waarbij je niemand schade berokkent, dan kun je gerust zijn in het besef dat je doet wat nodig is. Sterker nog: als jij goed voor jezelf zorgt en je dingen doet die je een fijn en prettig gevoel geven, dan garandeer ik je dat je daarmee extra kracht opdoet waarna je nóg beter en nóg effectiever kunt helpen… 

Schuldgevoel en schaamte zijn zogenaamd ‘sociale’ emoties, oftewel, het zijn emoties waarvoor je al dan niet in het echt aanwezige andere mensen nodig hebt. Er zijn boeken over vol geschreven, maar waar het mij op dit moment om gaat is het feit dat de meeste HSP’ers het doorgaans afschuwelijk vinden om midden in de aandacht te staan en ze vaak doodsbang zijn om publiekelijk een flater te slaan. Om dat soort situaties te voorkomen kiest de hooggevoelige mens er nog al eens voor om zich aan te passen aan de behoeften van anderen. Hij streeft naar perfectie, naar het vermijden van fouten en geeft (in meerdere opzichten) doorgaans veel meer van zichzelf cadeau dan hij zich in feite kan veroorloven. En dat alles om zich maar niet schuldig te hoeven voelen en om zich maar niet te hoeven schamen. In de regel kiest de HSP'er vaker voor aanpassen, voor gedrag dat schuldgevoel en schaamte zal voorkomen, dan dat hij kiest voor 'gewoon' spontaan zijn en rekening houden met zijn eigen behoeftes (let wel: je kunt natuurlijk ook spontaan kiezen om te helpen, maar dát bedoel ik nu even niet). 

Ik zou je willen voorstellen om eens wat nader stil te staan bij het soort schuldgevoel dat je krijgt wanneer je nalaat iets goeds te doen wat je in theorie gedaan zou kunnen hebben, of bij dat gevoel dat je krijgt wanneer dat innerlijke stemmetje (de 'saboteur') je laat weten dat je ‘wel weer ontzettend egoïstisch’ was. Vraag je dan eens af wèlk deel van dat gevoel ‘schuld’ is, en wèlk deel ‘schaamte’ omdat je iets slechts zou hebben gedaan. 

Luister eens goed naar dat stemmetje dat je laat weten dat dit soort 'zelfzuchtig' gedrag onaanvaardbaar is… Wie zegt dat eigenlijk? Is het je vader die, toen je als kind ongehoorzaam was, boos en verwijtend tegen je uitviel? Of je moeder? Een andere volwassene uit je kinderjaren? Kreeg je straf omdat je zo ‘egoïstisch’ was? Zou je dan ook eens willen kijken naar het oordeel dat er in dat stemmetje besloten ligt? Het zou wel eens zinvol kunnen zijn om je vervolgens af te vragen in hoeverre dat oordeel, dat je als kleuter te verwerken kreeg, nog steeds van kracht is nu je al lang geen klein kind meer bent. 

Elk kind heeft volwassenen nodig die hem helpen bij het leren onderscheiden van wat goed of niet goed, juist of verkeerd, waar of onwaar is. Maar als volwassene beschik je over voldoende innerlijke autoriteit om je eigen schaal van waarden ontwikkeld te kunnen hebben. Het leven en alles wat je erin tegenkomt leert je wat voor jóu goed of niet goed is. 

Om over na te denken 

Weet je waar je je  vroeger voor schaamde? Waar je je nog altijd voor schaamt? (zo kun je je bijvoorbeeld schamen voor het feit dat je zo gevoelig bent, of verlegen of onzeker. Je kunt je schamen voor een afwijkende nationaliteit, accent of huidskleur, voor slechte rapportcijfers, voor het feit dat je je geen merkkleding kunt veroorloven, voor een (mis)daad die je hebt gepleegd (of die een familielid heeft gepleegd), voor een verslaving, voor het feit dat je in het openbaar bent flauw gevallen, enzovoort, enzovoort... 

Kun je een verband zien tussen je hooggevoeligheid en je schaamte?

Kun je, als HSP’er zijnde, een lijst van voor jou geldende, persoonlijke waarden opstellen?  Wat is voor jou als hooggevoelige mens belangrijk?

Wat zijn je huidige behoeften? Waar liggen je grenzen? Hoe verhouden deze zich tot elkaar?

  

Wat kun je doen om je minder schuldig te voelen? 

• Neem een gebeurtenis in gedachten, iets wat je hebt gedaan of hebt nagelaten te doen en het schuldgevoel dat je daarover hebt. Bijvoorbeeld: ik wil mijn eigen winkeltje beginnen, maar ik voel me schuldig over het feit dat ik dan minder tijd voor mijn man en kind zal hebben. Vraag je vervolgens af of er iets is wat je zou kunnen doen om je winkeltje wel te beginnen maar je minder schuldig te voelen. 

• Praat erover. Als we hetzelfde voorbeeld aanhouden, zou het een goed idee zijn om het er eens met je man over te hebben. Breng onder woorden hoe je je het winkeltje voorstelt, wat er volgens jou allemaal bij komt kijken, wat voor jou nodig zou zijn om het toch iedereen (jijzelf inclusief) zo veel mogelijk naar de zin te maken, en vertel ook wat je zorgen zijn. Vaak blijkt dat anderen jouw zorgen helemaal niet (in die mate) delen zodat je je schuldgevoel los kunt laten... 

• In het geval dat je echt iets hebt gedaan dat niet goed of juist was, en dat gevoelens van berouw en schaamte bij je oproept, zit er eigenlijk niet veel anders op dan dat je al je moed vergaart en om vergeving vraagt, of dat je in ieder geval laat weten dat je er spijt van hebt. Als je dan ook nog kunt vragen of er misschien een manier is om het goed te maken, dan zul je zien hoe daarmee de ‘angel’ uit het schaamte- en schuldgevoel verdwijnt en mogelijk plaatsmaakt voor opluchting.

En mocht je nog meer willen lezen over de macht van de saboteurs, dan beveel ik je de volgende artikelen aan: 

• Hooggevoeligheid en motivatie
• De HSP'er en zijn comfortzone
• Hooggevoeligheid en innerlijke saboteurs
• Redder, slachtoffer of aanklager, met welke rol identificeer je je het meest?

Hooggevoelig en zo nu en dan een 'dip.'

 'Loop je alleen bij zon, dan zul je je bestemming nooit bereiken.'

Paulo Coelho 

Tekening Samuel Pires

Iets van een week geleden verscheen er op Facebook een post van een interview met de Belgische psychiater Dirk de Wachter. De aanleiding tot dat gesprek was het verschijnen van zijn boek ‘Bordeline times’ dat ongetwijfeld heel was HSP’ers zal interesseren.

De Wachter stelt: ‘We leven momenteel in een opgeklopte maatschappij waarin alles geweldig en fantastisch moet zijn, maar de realiteit is dikwijls heel anders. Iedereen die mee wil tellen moet een winner zijn, en wie durft te bekennen dat het hem wat minder geweldig gaat, die wordt prompt uitgemaakt voor loser, en vaak doet doet zo iemand dan meteen niet meer mee.’ De Belgische psychiater schildert een beeld van onze tijd die zich kenmerkt door een groot aanbod in levenswijzen en ontelbare producten waarbij tegelijkertijd de waarden van vroeger sterk onder druk komen te staan. Als mens wordt je nu veel meer dan vroeger gedwongen om voortdurend keuzes te maken en je eigen normen en waarden te ontdekken. Dat is op zich heel mooi, zegt hij, maar lang niet iedereen kan dat zomaar, en veel mensen ervaren dit als een enorme druk en belasting.’

Iedereen kent wel iemand met problemen, échte problemen. En het is heel best om te zeggen dat je je de dingen niet aan moet trekken, dat je altijd kunt kiezen en dat je positief moet zijn.  Maar hoe zit het met die man of vrouw die zijn of haar weg maar niet kan vinden omdat hij of zij in het immense aanbod verdwaalt? Of, wat dacht je van diegene die, door wat voor oorzaak dan ook, alles kwijt is? Of van dat kind, dat op school zo verschrikkelijk wordt gepest? Of van dat bejaarde familielid die geheel onverwacht zijn dierbare partner is verloren? Ik kan zo nog wel een tijdje doorgaan, maar het zal duidelijk zijn dat in het leven niet alles altijd even fantastisch en geweldig kan zijn. Iedereen maakt wel eens korte of langere perioden mee waarin het niet meezit, waarin de zaken totaal anders lopen dan je verwacht of gehoopt had en het bestaan als een zware last op je schouders drukt. En dan voel je je down. Bedrukt of terneergeslagen. Het gebeurt nog al eens dat we voor dat soort moeilijke momenten de term depressief gebruiken; een woord dat nogal snel ten onrechte gebruikt wordt. Is iemand die zich in een heroriënteringsfase van zijn leven bevindt, die, zeg maar in een periode van bezinning zit, automatisch depressief? Ik denk van niet. Ik zie het meer als een kwestie van uitersten: aan de ene kant zien we dat beeld van fantastisch en super-geweldig, en aan de andere kant komt dan depressief. En net zo lijkt het wel alsof je, als je geen winner kunt zijn, je automatisch een loser bent. De hele middenmoot van grijzen, van nuances, lijkt verdwenen.

En omdat niemand graag een loser is, is het niet ondenkbaar dat iemand, als het eens wat minder goed gaat met hem of haar, hij dat niet wil laten blijken en de indruk zal proberen te wekken dat echt álles even super gaat. Natuurlijk is dit veinsgedrag niet vol te houden, en wat we dan zien gebeuren is dat zo iemand zich meer en meer terug gaat trekken en sociale contacten begint af te houden; immers als je zelf down bent omdat je ergens mee zit, is het moeilijk om al die positieve en enthousiaste verhalen aan te horen zonder je extra teneergeslagen of zelfs schuldig te voelen.

Ik hoor het steeds vaker, de klacht dat mensen ergens mee zitten, dat ze zich helemaal niet zo positief voelen en dat ze eigenlijk een poosje zo min mogelijk willen: geen sociale verplichtingen, geen gedoe en vooral niet nog meer problemen. En als HSP’er kan een dergelijke behoefte rechtstreeks het gevolg zijn van té veel emoties, té veel drukte, té veel informatie en, ja, té veel keuzemogelijkheden. Vergeet niet dat we veel meer informatie binnenkrijgen dan de niet_HSP’er en dat we in verhouding snel overvoerd raken. Maar zo’n behoefte om eens een tijdje wat meer met jezelf en je eigen binnenwereld bezig te zijn en je niet steeds in de buitenwereld te verliezen, kan ook heel goed het gevolg zijn van het feit dat je gewoon mens bent en dat je als mens gevoelig bent voor de natuurlijke ritmen van het leven zelf.

De “dip” als kans

Dag en nacht, de jaargetijden, eb en vloed en ook onze ademhaling zijn slechts enkele voorbeelden van natuurlijke ritmes die ons leven beïnvloeden. Licht en donker, warm en koud, komen en gaan, inademen en uitademen. Na periodes waarin alles meezit en voor de wind gaat, komt meestal wel een fase waarin je het gevoel hebt dat de boel tegenzit en dat alles extra inspanning vergt; een tijd waarin je veel minder behoefte hebt aan uitbundig lachen en zingen. Troost je, dit is normaal. Het is helemaal niet erg dat je geen zin hebt om mensen uit te nodigen of om eens uitgebreid met deze of gene bij te kletsen. Sterker nog, het is zelfs gezond om eens een tijdje met je binnenwereld bezig te zijn, om eens goed over je leven en alles wat zich daar zoals in af speelt na te denken. Het is heel goed om zo nu en dan eens inventaris op te maken van waar je staat in je leven. In zo’n fase voel je je dan down, want dat is de naam die we daar tegenwoordig aan geven. Een dip, zeg maar. En als we dan mensen om ons heen hebben die juist is zo’n opgewekte, blije en “fantastische” fase zitten, worden er al snel vergelijkingen getrokken en kun je het etiket van “depressief” opgeplakt krijgen.

“Down” en “dip” (of met je eigen binnenwereld bezig zijn) is lang niet hetzelfde als depressief. Depressief wordt meestal veel te snel en veel te gemakkelijk gebruikt. Iemand die down is, is niet ziek. Iemand die in een dip zit gaat door een natuurlijk process dat het rechtstreekse gevolg is van de innerlijke ontwikkeling.

HSP of niet, het overkomt iedereen. Je voelt je verdrietig, en soms ook boos, dat hoort erbij. Het is geen goed idee om te proberen dergelijke gevoelens te onderdrukken. Verdrietig en boos zijn mag. Sterker nog: ik vertel je niets nieuws als ik zeg dat alles wat je probeert te onderdrukken níet weggaat of verdwijnt, maar juist alleen maar sterker wordt om dan, op het moment waarop je het het minste verwacht, ineens te exploderen en naar buiten te knallen (met alle nare gevolgen vandien). Onderzoek die verdrietige, die zogenaamd negatieve gevoelens en probeer te ontdekken waar ze vandaan komen. Ga ermee aan het werk. Schrijf erover, teken of schilder ze. Of breng ze via dansende bewegingen aan het licht. Forceer niets en neem verantwoordlijkheid jegens je gevoelens. Het is niet zo als zou je niet meer mee willden doen, het is alleen dat je behoefte hebt aan een poosje alleen met jezelf te zijn om daarna dan weer aan een meer extroverte periode te kunnen beginnen en nieuwe stappen te kunnen doen.

Je zou het ook zó kunnen zien: Je moet een poosje in je comfortzone zitten om daar vervolgens weer uit te kunnen komen. Wanneer je in die confortzone zit ben je in de gelegenheid om aan je persoonlijke innerlijke groei te werken en om nieuwe gereedschappen te leren die je dan, wanneer je zo ver bent dat je een nieuwe stap kunt gaan doen, in de praktijk kunt brengen waardoor je in maatschappelijk opzicht kunt groeien. Van binnen naar buiten. Inademen en uitademen. (Dit zijn de ideale momenten om eens aan een coachingstraject te denken!)

Het is belangrijk om goed te beseffen dat een dip iets heel natuurlijks is. Nogmaals, een dip is geen depressie en je bent niet ziek. Hoe voelt het om de term “dip” te vervangen door “een periode van reflexie” of “een innerlijke inventaris maken”?  Wie de dip neemt als iets normaals, als iets wat deel uitmaakt van het gezonde leven, wie de tijd voor zichzelf weet te nemen en bij zichzelf naar binnen kan kijken, die kan daarmee een echte depressive voorkomen.

Alles wat ik hier zeg geldt natuurlijk niet alléén voor HSP-ers; het geldt voor iedereen. Het is alleen wèl zo dat de HSP’er, op grond van het feit dat hij veel sneller aan zijn emotionele en lichamelijke grens zit, eerder en makkelijker in een dip geraakt dan iemand die minder gevoelig is. Het is dáárom dat het me een goed idee leek om deze gedachten eens op “papier” te zetten en hier te posten.

De gebruikte afbeelding is een tekening van Samuel Pires, een HSP'er uit Spanje. Samuel maakt op verzoek intuïtive afbeeldingen van onderwerpen die hem door zijn "klanten" worden aangereikt. Het geld dat hij hiermee verdient komt ten goede aan zijn studiereis volgend jaar naar Hong Kong. Het onderwerp van de afgebeelde tekening was het verschijnen van mijn boek over hooggevoeligheid, 'La alta sensibilidad, vivir desde el corazón.' Wie geïnteresseerd is in zo'n unieke tekening kan Samuel een mailtje sturen (in het engels of spaans). Zijn adres is: Sampiresroman@gmail.com

De HSP’er verliefd: Samenwonen of niet?

‘Negatieve relaties zijn die relaties welke in stand worden gehouden op basis van angst en verplichting, of die welke gebaseerd zijn op maatschappelijk aanzien en economisch belang. De gezonde relatie komt voort uit een combinatie van wederzijdse liefde, overtuiging, trouw en toewijding.’ Walter Riso

foto: Cristina Prades

Je bent hooggevoelig en je hebt iemand leren kennen die je leuk vindt. Je bent verliefd en je voelt je helemaal stralend gelukkig met je nieuwe vriend of vriendin. Eigenlijk willen jullie niets liever dan dag en nacht samen zijn. En als dat zo is, dan ligt samenwonen voor de hand. Ik wil hier niet in gaan op de vraag of je als HSP’er nu juist wel of juist niet gebaat bent met een hooggevoelige partner, want dat is weer een heel ander verhaal en iets waarover ik al eerder schreef.

In dit artikel wil ik me beperken tot het signaleren van een aantal valkuilen of, anders gezegd, rode vlaggen. HSP’er of niet, iemand die verliefd is beziet de wereld en met name het object van zijn liefde door een roze bril. Alles is even mooi, geweldig en fantastisch. En als je hooggevoelig bent dan is het meer dan waarschijnlijk dat je, méér dan de minder gevoelige mens, dat vermogen hebt om de kwaliteiten en de enorme (sluimerende) talenten van je geliefde aan te voelen.

En als alles dan zo mooi, geweldig en fantastisch is, en als je dan zo heel zeker weet dat deze man of vrouw de Ware, je tweelingziel, is, hoe kan het dan toch dat de helft van alle relaties geen stand houdt en eindigt in teleurstelling en vaak ook hele nare ruzie? Is het echt altijd alleen maar de schuld van de ander, of ligt het misschien ook wel aan onszelf? Zijn we wel helemaal eerlijk geweest? Hebben we wel goed gekeken? Liefde maakt blind, en goed kijken (ook naar jezelf toe) wanneer je “blind” bent is niet makkelijk. Veel HSP’ers hebben een zwak zelfbeeld. Als je van jezelf weet dat dit zo is, dan is het niet ondenkbaar dat je hard je best doet om jezelf er van te overtuigen dat je relatie “moet” lukken, dat het goed “moet” gaan. (‘Deze keer gaat het goed, deze keer ga ik er écht mijn best voor doen.’)

Ik raad je aan jezelf eens de volgende vragen te stellen:

• Zie ik het enorme potentieel van mijn geliefde, en wil ik me volledig inzetten om hem/haar te helpen en tot steun te zijn?
• Werd ik verliefd op hem/haar omdat hij/zij verliefd op míj was en ik me dankbaar voelde voor de aandacht?
• Voel ik me vooral aangetrokken tot een of twee van zijn/haar belangrijke kwaliteiten (aanzien en geld, seks, gevoel voor humor, intelligente, enzovoort) en sta ik niet stil bij wat ik echt nodig heb om gelukkig te zijn, en wat ik niet ontvang? (emotionele en/of materiële veiligheid, respect, vetrouwen en intimiteit, erkenning van mijn kwaliteiten, genegenheid, enzovoort).
• Sta ik vooral stil bij dingen die we met elkaar gemeen hebben en kijk ik niet bewust naar onze verschillen?
• Weet ik diep in mijn hart dat dit niet echt de relatie is die ik wil en die goed voor me is, en neem ik dingen voor lief omdat ik het zo moeilijk vind om alleen te zijn?

Als je een van deze vragen met ja hebt beantwoord, zou het kunnen dat je op een valkuil of een rode vlag bent gestoten. Eén rode vlag hoeft geen drama te zijn, maar wees op je hoede. Kijk dan ook eens naar de volgende punten:

• Wanneer mijn lief zijn/haar zin niet krijgt of wanneer het hem/haar tegen zit, weet ik van te voren al dat er een woedeaanval komt en dat ik overal de schuld van krijg.
• Mijn lief neemt geen verantwoordelijkheid voor zijn/haar tegenslag maar wijt alles aan het gedrag van anderen of aan uiterlijke omstandigheden.
• Mijn lief houdt alle touwtjes graag zelf in handen en wil de baas zijn, ook over mij. (Jaloezie!)
• Soms vertoont mijn lief ronduit onvolwassen en onverantwoordelijk gedrag.
• Het komt nog al eens voor dat mijn lief emotioneel onbereikbaar is.
• Het valt me op dat mijn lief regelmatig terugverlangt naar een vorige relatie; hij/zij geeft dat zelfs openlijk toe.
• Mijn lief verwacht van mij dat ik zijn/haar treurige bestaan opvrolijk  en zijn/haar problemen voor hem/haar oplos.
• Mijn lief is (nog) getrouwd met een ander en kan geen echte verbintenis met mij aangaan.
• Mijn lief heeft een verslaving of vertoont verslavingsgedrag (hoewel dit volgens hem/haar geen enkel problem is).
• Het is me opgevallen dat mijn lief in het contact met anderen wel eens niet helemaal eerlijk en zuiver is (denk aan geldkwesties, dreigementen, leugens en halve waarheden, manipulatie, enzovoort).

Heb je ook ten aanzien van dit rijtje één of een aantal keren ja gezegd, dan zou ik echt nog maar eens goed nadenken alvorens een definitieve stap in mijn relatie te zetten. En natuurlijk, hoe meer rode vlaggen je hebt gevonden, hoe voorzichtiger ik je aanraad te zijn. Niemand is volmaakt en niemand is altijd even evenwichtig en opgewekt. Als je af en toe eens iets ziet aan het gedrag van je lief dat vraagtekens bij je oproept, dan hoeft er niets aan de hand te zijn. Ik zeg alleen: let op, wees alert en kijk of er sprake is van een patroon. Neem echt ruimschoots de tijd om iemand goed te leren kennen, bij voorkeur ook in verschillende situaties en omstandigheden. Je hebt in principe nog tijd genoeg om gezamenlijke verplichtigen aan te gaan.

En dan heb ik nog een derde reeks van punten voor je, punten en kenmerken die specifiek belangrijk zijn voor jou als hooggevoelige mens.

• Ik zie eerst altijd alleen maar de kwaliteiten van iemand, zijn goede kanten. (Hou er rekening mee dat iedereen –ook jij zelf!- een schaduwkant heeft. Altijd).
• Ik ben zo iemand die altijd klaar staat om iedereen te helpen, en daarbij heb ik de neiging mijzelf op de allerlaatste plaats te laten komen. (Ik heb moeite met het (her)kennen en handhaven en bewaken van mijn eigen grenzen en behoeften).
• Ik ben ervan overtuigd dat alles met liefde en met geduld te regelen is. (Ja, in veel gevallen is dat zo, maar er bestaan nu eenmaal destructieve relaties, en het enige wat dat oplevert is ellende, verdriet en mogelijk ziekte).
• Als het mis gaat heb ik met mezelf te doen. ‘De anderen begrijpen me niet en niemand helpt mij.’ Je ziet jezelf als slachtoffer van de omstandigheden. (Je bent geen slachtoffer. Je bent een vrij mens en je kunt altijd kiezen… en daarmee zeg ik niet dat kiezen ook altijd even gemakkelijk zou zijn).
• Ik ga ervan uit dat de ander wel zal veranderen. (Of, erger nog, dat jij de ander zou kunnen veranderen. Dat gebeurt niet. Iemand verandert alleen als hij dat bewust zelf wil; niet omdat jij dat zo graag zou willen).

Lieve hooggevoelige lezers en lezeressen, ik ben niet negatief, maar ik weet uit eigen ondervinding en op basis van mijn ervaring als coach die veel met stellen werkt, dat er nu eenmaal relaties zijn die geen toekomst hebben. En natuurlijk, elke relatie –ook de hele goede- heeft zo zijn ups en downs en ook crises horen erbij. Het kan nu eenmaal niet altijd rozengeur en maneschijn zijn. Crisismomenten zorgen ervoor dat we groeien als mens, dat we leren en ons ontwikkelen. Sterker nog, om te leren en om als mens te groeien kúnnen we niet zonder relaties, laten we dat vooral niet vergeten. De alarmsignalen en rode vlaggen slaan dan ook niet op lastige situaties en conflicten binnen de bestaande relatie, maar het gaat om diepere dingen, om patronen in iemands gedrag die om verschillende redenen niet gezond zijn en die een goede verhouding belemmeren.

Alarmsignalen en rode vlaggen gelden voor iedereen, hooggevoelig of niet. Maar gezien de basiskenmerken van hooggevoeligheid, bestaat er voor  HSP’ers nu eenmaal een groter risico om in ongezonde en destructieve relaties terecht te komen.

En wat is dan een gezonde relatie? Een gezonde relatie is gebaseerd op wederzijdse liefde, op een diepe vriendschap en op respect. Op wederzijdse steun. Op trouw en betrouwbaarheid. Op eerlijkheid. Alleen wanneer  deze pilaren aanwezig zijn, heb je een stevige basis om aan een gezamenlijke toekomst te bouwen, om de volgende stap (samenwonen, trouwen) te zetten.

Mocht je twijfelen aan de “stevigheid” van je relatie, ga dan op onderzoek uit en zie zo veel mogelijk informatie te pakken te krijgen om je inzicht te vergroten. Praat met vrienden en familie. Of misschien heb je, door het lezen van de vragen, ontdekt dat je eigen gedrag een problematisch kantje vertoont en is je daardoor duidelijk geworden wat je eigen verantwoordelijkheid is in het mislukken van je relaties. In dat geval is het aan jou zelf om stappen te ondernemen. Er is gelukkig veel literatuur over dit soort onderwerpen, maar je zou ook kunnen denken aan het inschakelen van de hulp van een coach.

Wat ook je verdere actie mag zijn, ik wens je hoe dan ook een gezonde en gelukkige relatie toe.