Als je kindje hoogsensitief is

Er gaat geen week voorbij of ik krijg wel een aantal mailtjes van bezorgde ouders die vinden dat hun kindje opvallend gevoelig is. Er wordt dan onder meer gevraagd om advies, om coachingsessies en om artikelen, maar wat die ouders eigenlijk willen is dat hun twijfels en onzekerheden worden weggenomen. 

Het eerste wat ik altijd vraag is of ze de HSP-test voor kinderen hebben gedaan. Vervolgens vraag ik of ze weten dat hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit een erfelijke karaktertrek is, hetgeen impliceert dat een van de ouders, of beiden, ook hooggevoelig is... Wanneer geen van beiden zich in het profiel van HSP-er herkent, kan dat betekenen dat hooggevoelig zijn nooit een probleem is geweest, maar het kan ook zo zijn dat de extreme gevoeligheid al van jongs af aan onderdrukt is geweest of dat, inderdaad, geen van beide ouders HSP is en dat er met je kindje iets anders aan de hand is. Dit artikel is echter geschreven voor ouders van hooggevoelige kinderen. 

Een baby, elke baby, of hij later hooggevoelig blijkt te zijn of niet, is een wonder op zich dat aanvankelijk één groot waarnemingsorgaan is; een klein mensje dat niet anders kan dan alles vanuit zijn omgeving in zich opzuigen. Alles komt bij het baby'tje binnen zonder dat hij het vermogen heeft om zich voor bepaalde (onaangename) prikkels af te sluiten. Een klein kind, van pasgeborene tot peuter, kan niet oordelen (om te oordelen heb je eigen ervaringen nodig) en kan niet vergelijken (ook daarvoor moet je eigen ervaringen hebben opgedaan), het kan alleen maar zien, horen, registreren en nabootsen. Het beseft nog niet eens dat het een op zichzelf staand organisme is maar gaat nog helemaal op in de omgeving waarmee het één is, zoals het ook in de moederbuik één was met de moeder. Pas wanneer het, zo op driejarige leeftijd 'ik' begint te zeggen, is dit het teken dat het zich begint te realiseren dat het 'iemand anders' is. 

Is een baby hooggevoelig dan zal hij nog veel meer informatie in zich op zuigen. Hoewel alle kindertjes gevoelig zijn voor lawaai, fel licht, extreme temperaturen (denk aan de fles en de potjes), en harde en schurende stoffen, zijn hoogsensitieve kindjes dat in nog veel sterkere mate. Het ligt dus voor de hand dat je hier als ouder en opvoeder sterk rekening mee zult moeten houden, en dat je erop moet letten dat je kindje niet overprikkeld raakt. Dat kun je doen door zijn omgeving rustig te houden, geluidsoverlast (dus ook muziek en tv waar het kindje echt niet op zit te wachten) te beperken, hem niet in schel en fel licht te plaatsen (denk ook aan de zon!), erop te letten dat zijn kamertje en ook zijn voeding niet te warm of te koud is en hem kleding van zacht katoen te geven en daar de schurende etiketjes uit te verwijderen. Ook ten aanzien van het speelgoed kun je veel doen: zo genieten natuurlijke materialen (eerst zachte stoffen en later hout) de voorkeur boven hard en kil plastic. 

Dit om te beginnen. Verder zou ik nog iets willen zeggen over het mee naar buiten nemen van je kindje. Persoonlijk ben ik een voorstander van die draagzakken waarmee je je baby tegen je lichaam aan kunt houden, en dat zeker in het begin. En bij 'begin' denk ik ook dat het geen goed idee is om je kleine HSP'tje al direct mee naar buiten te nemen. Ik raad je aan om daarmee te wachten tot hij iets van een maand oud is; bij mijn kinderen die beide hooggevoelig zijn, heb ik ermee gewacht tot ze zes weken oud waren. Dit kan overdreven lijken, maar bedenk dat het kind dat lange tijd volledig beschermd en omhuld in je buik heeft geleefd bij zijn geboorte geen flauw besef heeft van waar het terecht is gekomen en dat alles ineens zonder ook maar enige filter of bescherming regelrecht bij hem naar binnen knalt. Die ervaring moet voor elke pasgeborene behoorlijk overweldigend zijn, maar voor een mini HSP'tje moet dat regelrecht angstaanjagend zijn. In die zin is het dus niet geheel overdreven om hem niet in één keer, maar stapje voor stapje vanuit zijn vertrouwde omgeving, zijn comfortzone -zijn kamertje en later het huis- stukjes van de buitenwereld te laten zien. 

Terugkomend op die draagzakken... Die vind ik zo belangrijk omdat het kindje, jouw kindje, lekker contact kan maken met het lichaam van zijn moeder, dat lichaam waarin hij zo lang heeft geleefd en dat hem zo vertrouwd is. De nabijheid van jouw lichaam, jouw hartslag, zal hem een gevoel van zekerheid en veiligheid geven. Zekerheid en veiligheid zijn ongelooflijk belangrijk voor de kleine HSP'er. Het kleintje komt op de wereld zonder ook maar enig besef van concepten als Goed en Slecht, of Mooi en Lelijk; voor hem is alles zoals het is. Alles IS. Hij heeft nog geen onderscheidingsvermogen. Later zul je nog kans genoeg hebben om hem te leren dat niet iedereen even goede bedoelingen heeft, maar zo lang hij nog zo piep is zul je echt alles moeten doen om hem het gevoel te geven dat de wereld oké is, dat er over hem gewaakt wordt, dat hij veilig is en, vooral, dat er van hem wordt gehouden. We dragen hem dicht tegen ons lichaam zodat hij onze vertrouwde geur kan opsnuiven, ons hart kan voelen slaan en ons gezicht als referentiepunt kan zien. 

Kun je hem om wat voor reden dan ook niet zo tegen je aan dragen, leg hem dan in een wagen van waaruit hij je kan zien. Waak ervoor om je HS kindje in wagens te vervoeren waarin zijn blik op de wereld is gericht want dan raakt hij niet alleen snel overprikkeld (huilen!) hij zal zich ook totaal onveilig en onbeschermd voelen. Dit geldt ook voor wagentjes waarin je kindje, al wat ouder, kan zitten. Er komt bij dit soort wagentjes echt veel te veel informatie bij hem binnen... 

Je kindje wordt ouder. Ben jij de hooggevoelige ouder, vertrouw dan altijd op je intuïtie. Let altijd op de hoeveelheid prikkels die je kind te verteren krijgt. Maak hem stapsgewijs vertrouwd met de grote wereld. Neem hem niet mee naar plaatsen waar jij je onplezierig voelt (winkelcentra, drukke feesten, openbare gelegenheden...) en zorg ervoor dat hij voldoende slaap krijgt. Dat laatste is zo ongelooflijk belangrijk. Als hij naar de crèche of het kleuterklasje gaat, zoek dan een klein klasje; hoe kleiner hoe beter (minder prikkels). Als ze daar voorstander zijn van veel spelen en minder intelectualiseren, des te beter. Hoe meer aandacht ze hebben voor spelletjes, sprookjes vertellen, zingen, schilderen of tekenen en muziekmaken met instrumenten, des te gezonder je kindje zich zal ontwikkelen. Besef dat contact met de natuur onmisbaar is in de opvoeding van je kind. Leer hem schoonheid en goedheid waarderen, en zeg vooral nooit dingen als 'Niet huilen, dat doet geen pijn,' 'Je moet je niet zo aanstellen, huilen is voor zwakkelingen,' of 'Kijk eens hoe Pietje van zich af weet te bijten, dat zou jij ook moeten leren.' Hou er rekening mee dat zijn gevoel zijn realiteit is; voor hem is het wáár. Zijn emoties bagatelliseren heeft grote gevolgen voor zijn latere gevoel van eigenwaarde en kan ertoe leiden dat hij zich later zal gaan schamen voor wie en hoe hij is en dat hij zich mogelijk ook schuldig gaat voelen omdat hij zichzelf ziet als  'onder de maat.' Probeer uit te leggen dat niet alle kinderen hetzelfde zijn, dat jezelf met anderen vergelijken niet de manier is, maar dat het gaat om samenwerken en aanvaarding. Dat anders zijn in het geheel niet betekent dat je hoe dan ook minder zou zijn. 

Heb je de mogelijkheid, geef je kind dan een huisdier om voor te zorgen. De zorgplicht kan met iets kleins beginnen, bijvoorbeeld één keer per dag vers water, tot uitlaten of de bak verschonen. Het is duidelijk dat de verzorgingstaak in overeenstemming moet zijn met zijn mogelijkheden; hij moet zich er sterker door gaan voelen en niet het idee krijgen dat hij niet goed genoeg zou zijn! 

Laat het een instrument bespelen als dat kan. En waak er hoe dan ook voor dat hij niet te lang (rekbaar begrip uiteraard) voor de computer zit of met de tablet speelt. In die zin is ook te veel TV-kijken geen goed idee. Probeer daarentegen liever, en in kleine doses, het sociale contact te bevorderen evenals de liefde voor het lezen van mooie boeken. 

Bedenk dat veranderingen voor elke HPS'er een uitdaging zijn, maar dat veranderingen voor het HS kind nog veel moeilijker te verteren zijn omdat hij over een nog veel kleiner refentiekader beschikt. Probeer je kind daarom zo veel mogelijk voor te bereiden op nieuwe situaties en bedenk dat hij over elke nieuwigheid (andere school, verhuizing, scheiding, gezinsuitbreiding) enorm in de stress kan schieten. Ga, indien mogelijk, eerst met hem op verkenning of speel een rollenspel... Ga eerst kijken op een nieuwe school of in de nieuwe buurt. Kunnen jij als moeder en zijn vader niet langer bij elkaar blijven, leer hem dan die vader te respecteren ook al zou jij hem het liefste nooit meer zien. Ja, dat kan heel moeilijk zijn, maar daarmee geef je hem wel een enorm geschenk mee voor zijn latere leven... 

Elk kind is bijzonder, van de kinderen hangt onze toekomst als mensheid af. Hoogsensitieve kinderen zijn een tikje extra bijzonder. Ik beschouw ze als de wakers over onze cultuur, over de menselijke waarden, over de kunst en over de natuur, simpelweg omdat ze daar extra gevoelig voor zijn. In die zin waken ze over het welzijn van de aarde en al wat daar groeit en bloeit, over plant, mens en dier. Daarom raad ik jullie vanuit het diepst van mijn hart: begeleid de gevoeligheid van je kind als de gave die het is, doe wat in je vermogen ligt om ervoor te zorgen dat je kind zich sterk en zelfverzekerd kan voelen opdat hij zich volledig en evenwichtig kan ontplooien tot een bewust en wakker mens waar de wereld mee gediend is.

Hooggevoelig: Veel woorden, maar daden?

Eén van de kenmerken van HSP-zijn is de neiging om alles grondig uit te zoeken en uit te pluizen. Je blijft net zo lang gegevens verzamelen en de kat uit de boom kijken tot je zeker genoeg bent van je zaak om een beslissing te durven nemen. En vaak, net als je denkt dat je genoeg weet, schiet je weer iets nieuws te binnen dat je eerst nog even wilt uitzoeken en... Kortom de neiging om het nemen van die beslissing al dan niet bewust voor je uit te blijven schuiven is groot. En het maakt niet uit of het gaat om iets dat je reuze leuk vindt en waar je echt zin in hebt, of dat het iets betreft waar je tegenop ziet, alleen zul je in dat laatste geval natuurlijk specifiek op zoek zijn naar informatie die je tegenzin bevestigt en je daarmee de nodige munitie voor uitvluchten oplevert.

Maar laten we het houden op iets waar je zin in hebt, bijvoorbeeld, je hebt bedacht dat je dolgraag iets voor de mensheid wilt doen: je hebt besloten dat je als vrijwilliger bij een voedselbank wilt gaan werken. Je hebt er zin in en in gedachten zie je jezelf al vol overgave voedselpakketten uitdelen aan de vele mensen die, vaak aan het einde van hun financiële en emotionele latijn, aankloppen voor een beetje extra eten. In je fantasie zie je het al helemaal voor je: hoe je ze dat pakket aanreikt, ze een warme glimlach schenkt en, in sommige gavallen, ook nog een bemoedigend woordje toespreekt. Ja, je bent opgetogen over je voornemen en je raakt er steeds meer van overtuigd dat je op die manier je steentje bij wilt dragen. Je vertelt het zelfs vol entousiasme aan je familie en vrienden.

Ondertussen gaat je leven verder: je werk, je relatie, je hond, je ouders, boodschappen, die cursus één avond per week, en van tijd tot tijd gaan je gedachten terug naar je mooie plan... Ja hoor, je vindt het nog steeds een super goed idee, en je wilt het ook echt. Grappig genoeg wordt dat fantasiebeeld van jou zoals je daar lekker bezig bent en die pakketten uitreikt steeds sterker, zo sterk zelfs dat het, telkens wanneer je jezelf in gedachten zo bezig ziet, bijna lijkt alsof je er al echt werkt.

Vroeger of later vraagt iemand naar je vrijwilligersbaantje, want het lijkt hem of haar ook wel wat. Dat is het moment waarop je, mogelijk een tikje beschaamd, moet toegeven dat je het nog steeds van plan bent maar dat je er nog niet aan bent toegekomen...

De beste voornemens

We zijn meesters in goede voornemens; de meeste mensen zijn dat en je hoeft er niet eens hoogsensitief voor te zijn. Het jammere is alleen dat voornemens, hoe goed en nobel ze ook mogen zijn, niet tellen. Ze tellen niet, want ze zijn geen realiteit. Niemand kan zien wat er allemaal voor moois en edels in jouw hoofd zit. We worden beoordeeld op onze daden, op wat we neerzetten in de wereld, op onze voornemens die tot realiteit zijn geworden.

Het is een feit dat het voor veel HSP's niet meevalt om in beweging te komen: iets nieuws beginnen is moeilijk, in de eerste plaats alleen al vanwege de enorme hoeveelheid nieuwe informatie die erbij komt kijken, en ten tweede omdat iets nieuws doen doorgaans een verandering met zich meebrengt. Logisch dus dat het veel makkelijker en plezieriger is om lekker in je vertrouwde comfortzone te blijven zitten fantaseren. Immers, zo lang je daar maar veilig kunt blijven toeven, kun je zelf bepalen hoe veel nieuwe informatie je toe wilt laten. We hebben het al vaker gezegd: het is niet makkelijk om uit je comfortzone te komen. Dat wil niet zeggen dat er geen truukjes zouden zijn om hetgeen je je hebt voorgesteld om te zetten in realiteit; om daarwerkelijk bij de voedselbank te gaan werken, maar ook om, bijvoorbeeld, met roken te stoppen, je werkkamer op te ruimen of, met de feestdagen, een etentje voor je familie of vrienden te organiseren.

Trucs

Hier volgen een paar trucs die je kunt toepassen om uit je comfortzone te komen zodat je mooie plannen tot realiteit kunnen worden.

We blijven even bij het voorbeeld van de voedselbank. Stel je nogmaals voor dat je daar vol overgave pakketten staat uit te delen. Maak er een totale voorstelling van, compleet met alle toeters en bellen die je maar kunt verzinnen (stellingkasten, kartonnen dozen, wat erin zit, de geur van zo'n pak, kleurige etiketten, het geroezemoes van de mensen om je heen, de (neon)verlichting, wat je aan hebt, hoe je haar zit... enzovoort, enzovoort...

Is je beeld helemaal compleet en sta je in je droombeeld lekker te werken, vraag je dan eens af welke hindernissen je zou kunnen tegenkomen vanaf het moment dat je uit je comfortzone stapt tot dat waarop je pakketten staat uit te delen. Met hindernissen bedoel ik zowel de interne struikelblokken (smoesjes: ' 's avonds ben ik te moe,' 'eigenlijk is het wel ver,' 'ik vind de werktijden wel erg vervelend,' 'uitgerekend die dag dat ik mijn leesgroep heb,' 'ze zullen me daar vast te traag/te onhandig/raar vinden,' 'stel dat ik ander werk krijg dan pakketten uitdelen, dan vind ik er niks aan...') als de uiterlijke obstakels ('Ik weet eigenlijk helemaal niet waar een voedselbank is of hoe ik daar achter moet komen,' 'hun werktijden komen me toch niet uit,' 'ik zou niet weten tot wie ik me daar moet wenden,' 'mijn partner maakt bezwaar,' 'de bushalte is veel te ver weg...'). Door je te focussen op de minder aantrekkelijke kanten van je fantasie, en je bezig te houden met de dagelijkse realiteit en de haalbaarheid ervan, door, zeg maar, je roze bril af te zetten, krijgt je project meer realiteitskarakter. En ja, als HSP kan je dat een gevoel van stress bezorgen. Die stress, dat onaangename gevoel, kan ertoe leiden dat je besluit dat het allemaal niet meer hoeft, dat het dus eigenlijk helemaal geen aantrekkelijk idee was, zodat je dan weer veilig terugkruipt in je behaaglijke comfortzone.

  

Is het je zo vergaan, vraag je dan af of je van je plan hebt afgezien omdat je tot het inzicht bent gekomen dat er een te diepe en voor jou onoverbrugbare kloof gaapt tussen je fantasiebeeld en de realiteit, of dat het verwezenlijken van je doel meer energie van je vergt dan je in staat bent om op te brengen, of dat je bent geschrokken van het aantal hindernissen dat je zou moeten overwinnen, ookal lijkt het je nog steeds een fijn idee om bij een voedselbank te gaan werken. Ga in alle rust bij jezelf na of je van je plan wilt afzien, of dat je het ondanks alle moeilijkheden toch wel graag zou willen proberen. In dat laatste geval is de kans groot dat je binnen afzienbare tijd daadwerkelijk bij die voedselbank werkt.

Het is belangrijk om goed te beseffen dat je als HSP bij alle nieuwe dingen die je tegenkomt in het leven stress zult ondervinden. En ja, het is waar, te véél stress is niet goed voor een hoogsensitief mens, maar het is óók zo dat je, wanneer je je niet zo af en toe eens (een beetje) buiten je comfortzone waagt, onmogelijk kunt groeien, dat je onmogelijk nieuwe dingen kunt leren en dat je je als mens niet zult ontwikkelen. Met andere woorden: kleine porties stress zijn wel degelijk aan te bevelen.

Maak een lijstje van de mogelijke hindernissen die je tegen zou kunnen komen, en gebruik dat bij het opstellen van een stappenplan. Elke stap is een doel op zich. Het is belangrijk om daar zo tegenaan te kijken om te voorkomen dat je huizenhoog opziet tegen een schijnbaar onhaalbaar einddoel. Denk eraan dat een HSP zich snel overweldigd voelt door een groot aantal (eventuele) obstakels en naar alle waarschijnlijkheid al snel zal afhaken. Maak er hapklare brokken van door de lat niet hóóg (dus in één stap van je comfortzone naar je baantje bij de voedselbank), maar eerder láág te leggen, zodanig dat je niet verschrikkelijk nerveus hoeft te worden. Lukt een stapje niet meteen, dan kun je dat rustig herhalen tot het wel lukt.

En ten slotte nog dit: Het is een goed idee om bij voltooing van elk stapje even stil te blijven staan en achterom te kijken. Wat heb ik hiermee geleerd? In welk opzicht ben ik wijzer geworden? Door je bewust te worden van je vorderingen zul je steeds meer plezier in het proces gaan krijgen waardoor iets dat aanvankelijk een uitdaging leek je steeds enthousiaster maakt. En zal ik je nog eens wat zeggen? Ook al lukt het je niet om dat baantje bij de voedselbank te krijgen, je zult altijd iets hebben opgestoken van het proces op zich!

Ik wens iedereen hele fijne feestdagen toe! 

Hooggevoelig: over verlegenheid, oppervlakkigheid en een echt gesprek

foto: Inspiraçoes Assintecal

De zomermaanden zijn bij uitstek geschikt voor gezellige bijeenkomsten, etentjes zoals barbecues, (bedrijfs)uitstapjes, familiefeesten, noem maar op. Er wordt er graag getrouwd en zijn er uitnodingen voor recepties. En veel HSP'ers die voor zo'n leuk samenzijn worden uitgenodigd (of die op grond van familiebanden geacht worden acte de présence te geven) krijgen alleen al bij de gedachte aan zo'n 'gezellige happening' een naar gevoel in de buik.

Hooggevoelige mensen zijn over het algemeen heel sociaal ingesteld. Ze kunnen echt genieten van het contact met andere mensen en ze gaan een gesprek, een goed gesprek, zelden uit de weg. Een diepe en intense verwerking van de ontvangen informatie geldt als een van de meest kenmerkende eigenschappen van het HSP-zijn.  De HSP'er denkt doorgaans diep over de dingen na. Hij heeft vaak veel ideeën, houdt er een eigen mening op na en praat daar graag over met mensen die hem dierbaar zijn en met wie hij een goed contact heeft. Dat soort gesprekken voert hij het liefst in beperkt gezelschap, in een grotere groep raakt hij meestal snel gestrest en dan geblokkeert hij.

Paniek

Onverwacht aangesproken worden, een gesprek moeten aangaan, een vraag moeten beantwoorden in een vergadering... Het zijn situaties waar de HSP'er niet op zit te wachten en die hem nogal eens in paniek kunnen brengen. Ineens in het middelpunt van de belangstelling staan, andermans blikken op je gericht voelen... Ikzelf weet nog goed dat ik me op dat soort momenten licht in het hoofd en absoluut paniekerig voelde. Ik was als kind regelmatig voor verlegen uitgemaakt, en ik geloofde ook echt dat ik dat was. Ik dacht dus dat dat paniekgevoel het gevolg van mijn verlegenheid was. Intussen weet ik dat ik niet verlegen ben, maar dat een overdaad aan indrukken de veroorzaker is van dat nare gevoel. En als je je herkent in die onaangename paniekreactie, dan geldt misschien ook wel voor jou dat je altijd dacht dat dit door verlegenheid kwam...

Verlegenheid

Vind je van jezelf dat je verlegen bent, dan raad ik je aan dat idee eens onder de loep te houden. Waarom? Omdat het heel goed mogelijk, en zelfs waarschijnlijk is, dat je, als je hoogsensitief bent, niet zozeer lijdt onder de gevolgen van verlegenheid, maar dat je 'alleen maar' geblokkeerd raakt als gevolg van een te veel aan zintuigelijke informatie tegelijk. De konsekwentie daarvan kan zijn dat je ineens niet meer helder kunt denken en de draad van het gesprek kwijt raakt, en dát is wat verlegen mensen ook voelen... alleen is de oorzaak bij jou waarschijnlijk een andere: het overprikkeld zijn. Wanneer je, zoals elke HSP'er doet, meerdere dingen op verschillende lagen tegelijk denkt en waarneemt (Wat vindt die ander van me? Hoe ziet hij me? Hij denkt natuurlijk dat ik dom/dik/mager/saai/stug/verlegen... ben; Hij staat wel erg dichtbij! Wat een opvallende kleur hebben zijn ogen! Denkt hij echt dat die kleur van zijn das past bij de ruitjes van zijn overhemd? Volgens mij is hij moe, kijk maar naar die vermoeide trek rond zijn mondhoeken en de wallen onder zijn ogen...) dan is het alleen maar vanzelfsprekend dat je gestrest raakt en in mindere of meerdere mate blokkeert. Een nieuwe omgeving en mensen die je niet kent zorgen voor een extra zintuigelijke belasting, voor een toename van stress. Vraag jezelf dus nog maar eens af of je werkelijk verlegen bent, of dat een overdaad een nieuwe indrukken de oorzaak van je paniekgevoel kan zijn. Heb je dan eenmaal ingezien dat die innerlijke blokkade het rechtstreekse gevolg van de toegenomen stress is, dan is het zaak om op zoek te gaan naar manieren en mogelijkheden om stressoren te verminderen.

Een ander tema dat extra stress oplevert is de veronderstelling dat we net zo zouden moeten zijn als de niet-HSP'ers. Ben je sensitief, en behoor je tot de categorie 'introvert', ga dan alsjeblieft niet je best doen om extrovert over te komen, want dat is vragen om problemen. Blijf bij je eigen stijl, wees trots op je empatische kwaliteiten en het feit dat je heel goed kunt luisteren want alleen al op grond dáárvan heb je heel wat te bieden.

Koetjes en kalfjes

Iets waar het gros van de HSP'ers moeite mee heeft zijn gesprekken die nergens over gaan, gesprekken waarbij er niet geluisterd wordt en iedereen door elkaar heen praat, en roddelgesprekken. Kennen jullie dat gevoel van opkomende irritatie en het verlangen om er vandoor te willen gaan? Je kunt niet meedoen want er schieten je geen onbenullige opmerkingen te binnen, maar weggaan doe je ook niet want dat zou wel eens onaardig gevonden kunnen worden. En hoe sterker de irritatie, hoe meer stress. Het kan gebeuren dat er ineens om je mening wordt gevraagd en dat je er dan iets uitflapt wat kant noch wal raakt, of wat misschien kwetsend overkomt, en daarop volgt dan weer een gevoel van schaamte... Het kan ook zijn dat je het roddelgesprek zo pijnlijk vindt dat je wordt bekropen door een intens gevoel van afkeer of van schaamte; je voelt je enorm ongemakkelijk en je zou er iets van willen zeggen, maar je durft niet.

Gelukkig hoef je dit soort gesprekken niet machteloos over je heen te laten komen en bestaan er wel degelijk manieren om in te grijpen. Hoe zou je het vinden om al dat loze geklets vóór te zijn door zelf vragen te stellen? Het is een stap, dat geef ik toe, maar je kunt het oefenen en dan zul je zien dat het je beetje bij beetje steeds makkelijker zal afgaan. Stel je voor dat je de mensen interviewt, en dat zij je dingen vertellen die wèl ergens over gaan. Het leuke eraan is bovendien dat jij dan een van die kwaliteiten van het hooggevoelig-zijn in praktijk kunt brengen: het echte, diepe luisteren. En om te voorkomen dat je dichtslaat op het moment dat je je vraag wilt stellen, zou je van te voren thuis al een lijstje van eventuele vragen kunnen maken en die uit je hoofd leren.

En ook al heb je moeite met oppervlakkigheden, het is echt geen slecht idee om een gesprekje met de een of andere triviale opmerking te beginnen; al is het maar om een ander niet af te schrikken... De meeste mensen zouden vreemd opkijken als je een gesprekje opent met de vraag: 'En wat denkt u dat Nietzsche van deze situatie zou vinden?' Geloof me, het is veel handiger om te beginnen met een vraag over -bijvoorbeeld- een kunstvoorwerp in de ruimte waar je je bevindt, de sieraden (stenen!) van je gesprekspartner, de (achtergrond)muziek die wordt gespeeld, de smaak van de wijn, de kleuren van de schotels met eten... Iets van die orde waarmee je bovendien meteen de kans krijgt om iets te weten te komen over de eventuele hooggevoeligheid van de ander. Probeer het maar eens; het is echt makkelijker dan je op dit moment wellicht zou denken. En als je je vraag dan begint met 'Wat vind jij van...' of met 'Wat denk je dat er zou gebeuren als ineens...' dan reageert de ander zo goed als zeker met een antwoord waar je op kunt doorvragen; daar heb je meer aan dan aan het stellen van een vraag die alleen met ja of nee beantwoord kan worden.

Probeer creatief te zijn in het verzinnen van vragen; nóg een reden om thuis alvast een lijstje te maken, zo mogelijk met je gesprekspartner in gedachten. Wees soepel in het stellen ervan. 'Hoe heb jij van deze bijeenkomst gehoord?', 'Dit uitstapje is zo heel anders dan dat van vorig jaar. Ik weet nog... Hoe is dat voor jou?' Het kan uiteraard helemaal geen kwaad om ja/nee ('gesloten') vragen te stellen, en in die zin kun je denken aan: 'Ik ben hier voor het eerst, jij ook?'

Nogmaals, gaat het je niet meteen de eerste keer goed af, geef het niet meteen op. Oefening baart kunst. Communiceren is belangrijk, altijd, en het is de enige manier om een ander te leren kennen. Bedenk dat niet iedereen met wie je een gesprekje aangaat automatisch een innige vriend hoeft te worden; de meeste van dit soort gesprekjes zijn totaal vrijblijvend. Maar... het is wel een uitstekende gelegenheid om andere HSP'ers te spotten :) En mocht een gesprekje niet vlotten, geen paniek. Het is tenslotte onmogelijk om iedereen even aardig te vinden, en net zo is het onmogelijk dat iedereen jou aardig vindt. Dat is normaal, dat is gezond.

Tips: 

• Laat je gedachten eens gaan over het verschil tussen 'verlegenheid' en geblokkeerd raken als gevolg van een te veel aan informatie en stress. 

• Probeer je situaties uit het verleden voor de geest te halen en let daarbij op de veelheid aan nieuwe indrukken die ertoe geleid hebben dat je geblokkeerd raakte. 

• Staat je een situatie zoals hierboven beschreven te wachten, bedenk dan wat je kunt doen om zo veel mogelijk stressoren van te voren te elimineren (bv: laat je informeren over wie de genodigden zijn, ga van te voren op de afgesproken plek kijken (je weet dan ook meteen hoe lang je nodig hebt om er te komen), ga een of twee dagen van te voren naar de kapper, bepaal een dag of wat van te voren wat je aan wilt trekken... 

• Concentreer je op je positieve HSP-eigenschappen van empaticus en goede luisteraar. Probeer niet jolig en extrovert over te komen als je dat niet echt bent. 

• Bereid een lijstje met vragen voor en leer ze uit je hoofd. Wil je niets te binnen schieten, zoek dan ter inspiratie op internet naar interviews met een vraag/antwoord-formule. 

• Wees je ervan bewust dat je niet bij iedereen in de smaak zult vallen. Dat is normaal. Jij vindt ook niet iedereen even leuk en boeiend.

Hooggevoelig en het belang van zelfinzicht en innerlijke groei

Zoals je misschien wel weet ben ik coach en heb ik mij gespecialiseerd in het thema hooggevoeligheid. Van tijd tot tijd word ik gevraagd naar mijn methode, en dan kan ik alleen maar antwoorden dan ik geen methode heb. Inderdaad, ik heb geen vaste, gestructureerde methode, en ik zal uitleggen waarom. 

Als eerste dit: hooggevoeligheid is een trek, het hoort bij je karakter, het is een van de kenmerken van je persoonlijkheid. Het is geen stoornis, het is geen aandoening of afwijking, het is niet iets wat je hebt maar het is wat je bent. In principe is het een gave, maar in de praktijk kun je er last van hebben. Meestal liggen de moeilijkheden op het gebied van het contact met onze medemens; romantische relaties, vriendschappen, zakelijke relaties, contact met buren... noem maar op, voor veel HSP'ers ligt hier een uitdaging. Ieder mens is anders, en ook de ene hooggevoelige is de andere niet, en zo zal  iedereen relaties en alles wat daarbij komt kijken op zijn of haar eigen persoonlijke manier beleven. 

Wat echter veel HSP'ers met elkaar gemeen hebben is dat "de wereld" hen al gauw te veel wordt en dat ze zich relatief snel overweldigd voelen door de enorme hoeveelheid niet altijd even plezierige informatie die ze te verstouwen krijgen. "De wereld" wordt vaak beleefd als een vijandige, gevoelloze en materialistische plek waarin de waarden die de hooggevoelige mens hoog in het vaandel heeft staan doorgaans ver te zoeken zijn. Vaak voelt hij zich dan ook een buitenbeentje en hoort hij naar zijn idee eigenlijk nergens bij. Het vervelende, het moeilijke, is echter dat we wèl in deze wereld leven, dat we er wel degelijk deel van uit maken en dat we ons erin moeten bewegen. We hebben nu eenmaal familie, klas- en studiegenoten, vrienden, geliefden, buren, collega's... We zijn voor wat bepaalde diensten aangaat van anderen afhankelijk, zo ook voor wat het onderwijs betreft, het kopen van ons eten, van de dingen die we zoal nodig hebben... Dus, ook al zou je misschien liever niet met anderen te maken hebben, het contact met andere mensen die doorgaans niet hooggevoelig zijn, is niet te voorkomen. Je weet het immers, we zijn in de minderheid, want van elke tien mensen zijn er pakweg maar twee hooggevoelig. 

Misschien vraag je je af of je iets zou kunnen doen om je niet altijd maar zo onbegrepen te voelen, om niet altijd alles zo intens persoonlijk op te vatten, om je niet altijd zo overweldigd en zo eenzaam te voelen? De enige manier om je niet steeds zo ellendig te voelen, om niet steeds het gevoel te hebben dat je van alle kanten omringd wordt door vijanden, is blij te zijn met jezelf. Het geheim schuilt niet in een pilletje maar in het houden van wie je bent en hoe je bent. Anders gezegd, het hangt uitsluitend van jou zelf af in hoeverre het je lukt om innerlijke referentiepunten te vinden die je kunnen helpen om je rustig, tevreden en in evenwicht te voelen ten aanzien van de dingen die op je pad komen. 

Als we iets moeilijk of bedreigend vinden is het makkelijk om een beschuldigende vinger naar anderen uit te steken. Zo is iets niet jouw schuld, maar ligt het aan de politici, aan je baas, aan je ouders, aan wie dan ook die een stukje macht over ons en over ons bestaan heeft. En zo lang je iemand anders als de schuldige van jouw ongemak ziet, hoef je je zelf natuurlijk ook niet verantwoordelijk te voelen... immers, jij kunt er niks aan doen, laat staan dat je iets zou kunnen veranderen. En hoewel het misschien waar is dat je in je eentje niet aan de grondwet kunt sleutelen, of aan de regels van het bedrijf waar je voor werkt, wil dat nog helemaal niet zeggen dat je je ook slachtoffer zou moeten voelen en over je heen zou moeten laten lopen. Je bent wel degelijk iemand, iemand met een eigen stem, met een gevoelig hart en met handen en voeten en een heel lijf om mee in actie te komen! Je hebt dus heel veel, en wat je vooral hebt is individuele verantwoordelijkheid wanneer het gaat om het creëren van veranderingen op persoonlijk, sociaal en zelfs politiek gebied. En dat veranderen begint bij jezelf, al was het maar omdat je anderen nu eenmaal niet kunt veranderen. 

'Wil je de wereld veranderen, begin dan bij jezelf,' is een van de bekendste citaten van Mahatma Gandhi. En zo is het ook. Jezelf veranderen, leren verantwoordelijkheid nemen voor je gedachten, voor je woorden en voor je daden, dat hoort bij het bewandelen van je persoonlijke ontwikkelingsweg.

Delphi, tempel Apollo

'Mens, ken uzelve, en u zult het universum kennen,' stond er boven de poort van de voor de discipelen gereserveerde binnenruimte van de tempel van Apollo in het griekse Delphi. 

De eerste stap op die persoonlijke ontwikkelingsweg is het werken aan de zelfkennis, aan het beetje bij beetje ontdekken van wie je eigenlijk bent. Jij, als HSP'er, bent veel en veel meer dan alleen maar 'gevoelig'. Je hebt je waarden, je hebt je angsten, behoeften, talenten en vermogens... Heb je je al eens afgevraagd wat die zijn? Heb je ze kunnen benoemen? En leef je in overeenstemming met wat je over jezelf te weten bent gekomen? Lukt het je om je waarden en je behoeften te honoreren? En doe je iets met je talenten? 

Je zou ook eens kunnen kijken naar hoe je bent in je relatie met anderen. Heb je een partner en ben je gelukkig? Ken je je grenzen en kun je ze bewaken? Hoe zie je jezelf? Weet je hoe anderen je zien? En hoe zie je jezelf over vijf jaar? Ben je blij met dat toekomstbeeld van jezelf? Ben je je bewust van de manier waarop je jezelf (ver)oordeelt, en van de oordelen die je ten aanzien van de wereld hanteert? Wil je veranderen...? 

Naarmate je meer te weten komt over jezelf en over hoe je in verschillende situaties reageert, naarmate je je ook meer bewust wordt van je gedrag en je je eigen angsten onder ogen durft te zien, zul je daarmee heel langzaam maar zeker meer en meer innerlijke kracht en zekerheid ontwikkelen die je voorheen mogelijk ontbeerde. Dat akelige, machteloze gevoel dat de wereld je de baas is, zal geleidelijk aan plaats gaan maken voor een houding van: 'Het bevalt me niet, maar wat kan IK doen om daar iets aan de veranderen? Wat kan IK doen -ook al is het ogenschijnlijk maar heel weinig- om ervoor te zorgen dat er minder lijden en meer gerechtigheid in de wereld is? Ieder mens heeft iets -een talent, een gave, een innerlijke kracht- om met de wereld te delen en om die wereld een klein beetje beter te maken. En dan bedoel ik echt niet dat je eigenhandig de hongersnood de wereld uit moet helpen, of ziekenhuizen of scholen zou moeten bouwen; vaak is het al voldoende om in overeenstemming met je waarden te leven, en om respect te beoefenen. Iedereen kan iets, iedereen heeft talenten en aangeboren gaven die in werkelijkheid onze innerlijke referentiepunten zijn. 

Dit werken aan jezelf, aan je innerlijke ontwikkeling, aan het (er)kennen en overwinnen van je angsten, onzekerheden en oordelen, leidt tot een toenemend vermogen om vanuit je eigen IK te handelen, vrij van (ongegronde) vrees, beperkingen en aangeleerde overtuigingen.  Je zult steeds meer in staat zijn om te handelen in overeenstemming met wat werkelijk jouw waarden zijn, dingen waarin je vanuit het diepst van je ziel gelooft. Wie zo kan leven, heeft bovendien veel meer weerstand tegen die akelige stress. 

En dit is de reden waarom ik geen vaste methode hanteer in mijn werk met hooggevoelige mensen; want wanneer we naar die ontwikkelingsweg, naar die weg van zelfkennis kijken, dan is het zo dat iedereen die sessies bij mij komt volgen zich op een bepaald punt van zijn of haar strikt persoonlijke weg bevindt. Het ontdekken waar die mens zich op zijn pad bevindt en welke de punten zijn die hij verder wil ontwikkelen, dat is bepalend voor de inhoud van de coachingssessies waarbij het op de eerste plaats zal gaan om meer zelfkennis, om het nemen van meer persoonlijke verantwoordelijkheid, om het oefenen van meer pro-activiteit en het beleven van een grotere innerlijke vrijheid. En voor sommigen gaat dat hand in hand met een behoefte aan spiritualiteit.

Hooggevoeligheid kan je leven beperken, dat is waar, maar het is aan jou om aan die beperkingen te werken en ze te overwinnen zodat je beetje bij beetje en naar jouw vermogen, meer van het leven zult kunnen genieten en je steentje bij zult kunnen dragen.

HSP: vijf tips voor een evenwichtig leven

Hier, op Mallorca, het prachtige eiland waar ik woon, staan we aan het begin van het nieuwe toeristenseizoen; in Spanje heerst grote werkeloosheid, maar gedurende de zomermaanden vinden velen toch een baan. Werken in de toeristenindustrie is zwaar. Ik ken meerdere mensen die zeven dagen per week werken en dan ook nog eens zo’n tien uur per dag – soms zelfs nog wel meer. Een dergelijk ritme staat mijlen ver af van wat ik een gezond en evenwichtig levensritme noem, een gezond en evenwichtig levensritme dat voor eigenlijk bijna alle HSP’ers enorm belangrijk is. 

Je zou kunnen zeggen dat het leven, de invulling van de tijd die ons in het leven is gegeven, berust op drie belangrijke pijlers: het werk, vrije tijd en slapen.  Een etmaal heeft 24 uren, en het ideale evenwicht zou, grofweg, 8 uur werken, 8 uur vrije tijd en 8 uur slapen moeten zijn. Ja, ik zie jullie al glimlachen, want het is duidelijk –en helemaal hier in Spanje- dat de werkelijkheid er meestal behoorlijk anders uitziet.  Hoewel we in Europa officieel gemiddeld acht uur per dag werken, zijn we meestal veel tijd kwijt aan reistijd en nemen we niet zelden ook nog werk mee naar huis. In Spanje komt daar dan ook nog eens de middagpauze bij, zodat je dan misschien wel om 10 uur begint, maar tussen de middag 3 uur vrij hebt die je vaak ergens hangend doorbrengt omdat het niet genoeg tijd is om thuis iets te eten, waarna je dan om 5 uur weer mag beginnen en om ’s avonds na negenen eindelijk weer naar huis kunt. Wat dit oplevert is stress. En niet zo’n beetje ook. Klagen of om kortere werktijd vragen is doorgaans geen oplossing: de banen liggen niet voor het oprapen en dus hou je je mond. Ben je eigen baas, dan heb je vaak enorme lasten en zul je doorgaans extra lang werken om de concurrentie een stapje voor te blijven. Ook dit zorgt natuurlijk voor veel stress. Ben je HSP’er en ziet je leven er zo uit, dan betekent dit dat je daarmee dátgene, dát stuk van je tijd opoffert dat je juist koste wat kost zou moeten beschermen... 

Uit de sportwereld weten we dat te lang en te veel trainen niet tot betere resultaten leidt. Een atleet die niets anders doet dan trainen wordt niet beter maar brengt schade toe aan zijn lijf. Er zijn nogal wat mensen die zo veel, zo lang en zo intensief werken dat hun gezondheid eronder leidt en ze last krijgen van, bijvoorbeeld, spanningspijnen, paniekaanvallen, depressies of hoge bloeddruk. En als dit in principe iedereen kan overkomen, dan begrijp je misschien wel dat je als HSP’er als eerste de rekening gepresenteerd krijgt.

Wanneer we het vitale evenwicht van drie maal acht uur per hoofdactiviteit voor langere tijd doorbreken, heeft dit uitputting van lichaam en geest tot gevolg. In plaats van te beschikken over een gezonde dosis creativiteit en voldoende energie om nieuwe ideeën te verwezenlijken, moeten we constateren dat we steeds minder kracht hebben en zenuwachtiger worden; het kost ons steeds meer moeite om positieve oplossingen te bedenken om de uitdagingen van het dagelijks bestaan het hoofd te kunnen bieden.

  

Wat kunnen we doen?

Ik zou je graag vijf tips willen geven. Beschik je echter al over een goed en werkbaar systeem om je vitale evenwicht te bewaken, hou dat dan vooral zo. Iedereen is anders, en ook voor wat onze ‘systemen’ betreft zullen we elk ons eigen, persoonlijke evenwicht moeten vinden. In die zin zijn de volgende vijf adviezen alleen maar een idee. 

• Kijk eens naar het aantal uren dat je aan je werk besteedt. Hoe veel uren daarvan is effectieve werktijd, en welk deel is alleen maar ‘tijd die je doorbrengt op je werk.’ Word je bewust van de manier waarop je je tijd besteedt en waaraan, en je zult verbaast staan over hoe veel tijd je eigenlijk verliest. Valkuilen of tijdsrovers zijn veel emails sturen of mails beantwoorden die niet echt om een reactie vragen, de vele tijd die je spendeert aan je mobiel of aan je tablet en daarmee aan spelletjes, chats, facebook, twitter, enzovoort. Maak voor de aardigheid eens aantekeningen van dit soort tijdsbesteding. De op zich genomen extra tijd die je aan dergelijke, strikt genomen onnodige bezigheden kwijt bent, is tijd die je veel beter zou kunnen besteden aan je werk, aan je gezin, aan je hobby of welke vorm van ontspanning dan ook, of aan het slapen.  Let wel, voldoende slaap is onontbeerlijk voor een HSP’er. 

• Stel prioriteiten. Maak een lijstje met bovenaan de belangrijkste dingen die gebeuren moeten, en eindig met het minst belangrijke. Misschien is het een idee om de onderste dingen gewoon maar te schrappen. Zijn er dingen die je kunt delegeren? Zo lang je jezelf blijft voorhouden dat alles verschrikkelijk belangrijk en dringend is en dat jij de enige bent die de zaken tot een goed einde kan brengen, zul je voortdurend bezig zijn met het blussen van vuurtjes in plaats van echt iets concreets tot stand te brengen. Concentreer je op datgene wat echt dringend nodig is, en heb je die klus eenmaal afgerond, dan begin je aan nummer twee van je lijstje met belangrijke taken, enzovoort. Hou in dit verband rekening met twee bekende saboteurs van HSP’ers: de controlefreak en de perfectionist.  Misschien is het een idee om je eens af te vragen (of vraag het aan iemand die je vertrouwt) in hoeverre je de neiging hebt om alles in de hand te willen houden en of je zo iemand bent die voortdurend de (niet bestaande) volmaaktheid najaagt. 

• Trek je plan. Velen hebben geen duidelijk plan, en als ze dat al hebben, dan ligt het vaak ergens in een la te verstoffen. Ligt je plan in een la of onder een stapel boeken, dan is de kans groot dat je er niet vaak naar zult kijken om na te gaan in hoeverre je inmiddels bent gevorderd. Een plan stelt je in staat je vorderingen te meten zodat je kunt zien wat je nog moet doen om je doel te bereiken. Zonder plan en zonder jezelf een doel in het vooruitzicht te stellen, is de kans groot dat je door de bomen het bos niet meer ziet en uitgeput en overprikkeld raakt. 

• Als je kunt, ga dan minder uren werken. Vraag je eens af hoe het zou zijn als je gedwongen werd om minder te gaan werken en om de jouw beschikbare tijd efficiënter te besteden. Heel wat mensen zien zich vroeger of later voor die realiteit geplaatst doordat ze, als gevolg van een te lang aanhoudende situatie van stress, te maken krijgen met paniekaanvallen, depressie, een burnout of ook wel, wanneer je partner jouw gebrek aan aandacht niet langer kan verdragen en opstapt. Wanneer je zelf tijdig ingrijpt en je dagindeling beter gaat beheersen voordat er een drama gebeurt, dan ben je geconcentreerd, efficiënt en productief bezig. En vooral ook verantwoordelijk. 

• Voeding, lichaamsbeweging, slaap en ontspanning zijn de vier gezondheidspijlers. Zijn er misschien dingen die je kunt doen ter versterking van één of meerdere ervan? Denk daarbij bijvoorbeeld aan niet te veel caffeïne overdag, of aan alcohol en slaapmiddelen in de avond. Wie kent er niet het belang van lichaamsbeweging? Fitness is goed tegen de stress, maar als HSP’er voel je mogelijk meer voor yoga, tai-chi of gewoon lekker wandelen. Leer ontspannen, bijvoorbeeld door meditatie, muziek luisteren of een instrument bespelen. Je zou ook een hobby kunnen nemen zoals schilderen, tekenen, schrijven of fotograferen. En ten slotte: niets, maar dan ook niets is zo belangrijk en effectief voor een (overprikkelde) HSP’er als goed en voldoende slapen.

Ik hoop dat je iets hebt aan deze tips, of dat je in ieder geval duidelijk is geworden hoe belangrijk het is om goed voor jezelf te zorgen en te waken over voldoende ont-spanning en tijd om je accu’s op te laden. Hou er als HSP’er rekening mee dat je veel sneller overprikkeld raakt dan iemand met een gemiddelde gevoeligheid. Het feit dat we onophoudelijk een enorme hoeveelheid zintuigelijke waarnemingen –prikkels- te verwerken krijgen, heeft tot gevolg dat onze ‘spons’ veel eerder vol zit en dat we daarom een naar verhouding grotere behoefte hebben aan tijd en gelegenheid om de prikkels te verwerken en onze accu op te laden.

En diegenen die denken dat ze niet kunnen tekenen of schilderen, raad ik aan om de onderstaande korte youtube te bekijken. Je zult zien dat echt iedereen kan schilderen en dat het op de eerste plaats gaat om het proces, om de bezigheid op zich, om het beleven van vormen, kleuren en materialen, en dat je echt geen beroemdheid hoeft te worden om plezier te beleven aan dit soort bezigheden. De video gaat over schilderen, maar het verhaaltje geldt natuurlijk net zo goed voor andere creatieve bezigheden zoals een instrument bespelen, een verhaal schrijven, fotograferen...

De hooggevoelige mens in bed

Een paar dagen geleden ontving ik een artikel over de slaaphouding van stellen. Als stellen het bed delen en tijdens de slaap geen contact maken, elkaar niet aanraken, stond er, dan is er iets mis met de relatie. Dat kan best zo zijn voor stellen waarbinnen hooggevoeligheid geen thema is, maar voor ons HSP’ers ligt de zaak toch wel heel anders. Laten we maar eens gaan kijken... 

Zoals je inmiddels wel weet heeft een HSP’er sterk ontwikkelde zintuigen. Dat wil zeggen dat hij alles veel intenser beleeft dan iemand met een doorsnee gevoeligheid. Zo nemen zijn ogen niet alleen veel en veel meer details was, maar hoort hij ook meer en is zijn huid, zijn tastzin, vaak extreem snel geïrriteerd. Dit alles, en daarbij ook nog eens een heftig emotioneel beleven van alles wat er zoal op de hooggevoelige afkomt, kan tot gevolg hebben dat hij zich niet altijd even prettig en ontspannen voelt. En als we dan denken aan het moment waarop hij of zij het bed deelt met een partner, dan hebben we al snel te maken met een nog intensere combinatie van zowel het deel van de zintuigelijke prikkels enerzijds, en de emotionaliteit anderzijds. Je in deze situatie niet helemaal prettig en ontspannen voelen kan extra lastig zijn wanneer je partner niet hooggevoelig is en niet begrijpt dat jij niet reageert zoals hij of zij verwacht omdat hij zich eenvoudigweg niet kan voorstellen wat er bij jou allemaal gebeurt; immers, hij of zij beleeft de dingen veel 'simpeler', om het maar eens zo te zeggen. 

Uit de reacties op het op facebook geposte artikel blijkt duidelijk dat het merendeel van de HSP’ers een voorkeur heeft voor alleen slapen. Die voorkeur valt voor een groot deel te verklaren uit het feit dat onze zintuigen eigenlijk voortdurend op scherp staan. Wie het boek Hoogsensitieve Personen van Elaine Aron heeft gelezen herinnert zich vast nog wel die ingrijpende jeugdheinnering van haar, over dat moment in de nacht toen ze zich al slapend bewust werd van de geur van rook, waarop ze wakker werd en er inderdaad bleek dat er brand was. Dank zij haar 'waakzaamheid' kon het gezin aan de verbrandingsdood ontsnappen. Ik geef toe, het is een extreem voorbeeld, maar het zegt wel iets over onze manier van slapen. Niet alleen kost het ons nog al eens om de dag los te laten en in slaap te komen (gelukkig geldt dat niet voor elke HSP’er, maar het is wel een tendens) maar we blijven ons op een bepaalde laag altijd bewust van geuren, geluiden, van dat korreltje zand in bed of van een plooi in het laken... 

Veel HSP’ers vallen niet makkelijk in slaap. De dag blijf doorspoken, de vele indrukken, emoties en niet zelden ook eens de zorgen die in de toekomst worden geprojecteerd. En als we daarbij dan ook nog iemand naast ons hebben liggen die voor extra zintuigelijke input zorgt die we er op dat moment eigenlijk niet bij kunnen hebben, dan wordt inslapen extra moeilijk. En als ik in dit verband zintuigelijke input zeg, dan denk ik vooral aan schijnbaar onbelangrijke en nietszeggende dingetjes zoals het contact met een ander lichaam (op grond van een andere lichaamstemperatuur, van zijn gewicht, van ergens een haar die verschrikkelijk kan kriebelen...) de ademstroom van de ander in onze nek of in het gezicht, het ademhalingsritme van de ander dat verschilt van het onze of geluidjes die door die ander worden voortgebracht zoals bijvoorbeeld snurken of piepjes bij de nasale ademhaling. Zo kan het ook storen wanneer de ander veel beweegt tijdens de slaap, of hardop droomt. En nu ik dit schrijf denk ik ineens aan een partner die steevast heel vroeg wakker werd, het licht aan deed en ging lezen. Wanneer ik dan moed verzamelde en hem probeerde uit te leggen dat ik echt last had van het licht, het ritselende geluid van het omslaan van de pagina’s en zijn beweging van dat omslaan, dan kreeg ik liefdevol te horen: ‘Rustig maar liefje, er is niets. Ik lees alleen maar...’ Ja, duh! Toen wist ik nog niet dat ik hooggevoelig ben, en nu kan ik erom lachen, maar indertijd voelde ik me toch wel heel erg onbegrepen.

  

Het vrijen

En nu we het dan toch over slapen en het bed hebben, wil ik graag ook nog een paar dingetjes zeggen over een heel belangrijk onderwerp dat onder de HSP’ers niet zo heel vaak ter sprake komt: seks. Dat laatste is niet verwonderlijk, want het hebben van seks is iets heel intiems, en afgezien van het feit dat de meeste hooggevoeligen hun intimiteit angstvallig beschermen, is het minstens even waar dat velen zich voor dit soort dingen een beetje schamen.

We zijn allemaal verschillend en algemene regels zijn er niet, maar desondanks zijn er wel een aantal facetten die we als HSP’er op dit soort intieme momenten met elkaar gemeen hebben. Voor de meesten zijn dit niet alleen opwindende momenten, maar betreft het ook een diepe belevening. Dit houdt rechtstreeks verband met de extreme gevoeligheid van al onze zintuigen. Van velen hoor ik dat, wanneer de opwinding te heftig is, de huid zo gevoelig wordt dat de aanraking door een ander lichaam als ondraaglijk wordt ervaren; dat zelfs een streling pijn doet. Als je niet weet dat dit een gevolg kan zijn van je hooggevoeligheid, bestaat de mogelijkheid dat je de conclusie trekt dat je ernstige seksuele problemen hebt. Nu je dit wel weet, heb je niet alleen de mogelijkheid om het uit te leggen, maar zou je bovendien kunnen overwegen om het erotische voorspel aan te passen door er, bijvoorbeeld, wat meer tijd voor te nemen, de opwinding langzaam op te bouwen en misschien ook kleine pauzes in te lassen. Wees creatief.

Wat er daarnaast ook nog kan spelen is het feit dat je verzadigd kunt raken. Als je bedenkt dat de zintuigen van de HSP’er talloze details registreren die een ander volledig ontgaan, zul je begrijpen dat het kan gebeuren dat de intensiteit van het vrijen zo enorm kan zijn dat je er geen nieuwe prikkels bij kunt hebben en dat je blokkeert, en dat nog al eens op het meest ongewenste moment. Wanneer je dit uit eigen ervaring kent, weet je ongetwijfeld hoe waanzinnig frustrerend dit zowel voor jouzelf als voor je partner het kan zijn, maar ook in dit geval wil ik aandringen op een beperking van de zintuigelijke informatie van alles om je heen... Je kunt vast wel manieren verzinnen om iets aan het (felle) licht te doen, of aan geluiden (muziek), geuren (niet alleen lichaamsgeuren maar ook chemische geurtjes zoals deodorant, bodylotion of parfum), ik noem maar wat. Daarnaast is het ook van groot belang om het stressniveau in de gaten te houden, namelijk, hoe gestresster of vermoeider je bent, des te minder prikkels je zult kunnen verdragen.

Mochten deze problemen je bekend voorkomen en heb je een partner die niet hooggevoelig is, dan is het misschien een goed idee om te proberen het eens uit te leggen vanuit je beleving als hooggevoelige. Je zou kunnen overwegen om hem of haar dit artikel te laten lezen als je het moeilijk vindt om het zelf allemaal te vertellen. Probeer ook duidelijk te maken dat het iets is dat bij jou ligt, maar waar je wel sámen iets aan kunt doen.

Mocht je nog vragen hebben of zou je hierover en over andere mogelijke perikelen van het hooggevoelig zijn gecoacht willen worden, aarzel dan niet om contact op te nemen.

Hooggevoelig, horen en luisteren

'Het belangrijkste bij communiceren is luisteren naar wat er niet wordt gezegd.'

Peter Drucker 

Horen en luisteren zijn niet hetzelfde. Een open deur? Ik vermoed van wel. Toch kan het, denk ik, geen kwaad om een aantal dingen weer eens bewust te overdenken.

Horen. Horen doen we allemaal, de dieren ook, en eigenlijk doen we dat ook continu. We doen het automatisch, dus zonder dat we ons er bewust van zijn. Achtergrondmuziekjes, verkeersgeluiden, geroezemoes in een ruimte met veel mensen, onze oren staan altijd open en er komt altijd geluid binnen. Het is in onze overbevolkte wereld zelden stil. We horen geluiden en staan er niet bij stil. En dat is maar goed ook, want als hooggevoelige weet je waarschijnlijk maar al te goed dat geluiden waar je bewust naar gaat luisteren (de vervelende muziek van de buurman) ineens extra luid worden; zó luid soms dat je alleen nog maar dát kunt horen. 

Luisteren, dus bewust horen, is een van de meest nuttige en zelfs ook noodzakelijke vaardigheden die je als mens kunt ontwikkelen. Luisteren en spreken samen, is communiceren. Waarom zou je willen luisteren? Je luistert om informatie te verzamelen, om iets te begrijpen en om te leren, om te genieten. Je luistert omdat iets of iemand je interesseert. (Inter-esse is zo’n prachtig woord. Letterlijk betekent het tussen-zijn). 

Uit onderzoek is echter gebleken dat een mens zich doorgaans maar een kwart of iets meer kan herinneren van wat hij gehoord heeft. Dat geldt dus voor zowel degene die hoort wat jij tegen hem zegt, als voor wat jij hoort dat er tegen jou wordt gezegd. Je houdt een heel verhaal –of het nu over een belevenis gaat, of over informatie die je wilt verstrekken, of over wát dan ook dat je mee wilt delen- en de ander hoort maar een heel klein deel. Wel een tikje ontmoedigend, vind je niet? En trouwens, wie kent dat niet, dat frustrerende gevoel dat iemand niet echt naar je luistert? Je kunt het vaak al merken aan de manier waarop er naar je wordt gekeken wanneer je iets aan het vertellen bent, niet? 

Wat kunnen we doen om beter te leren luisteren? Misschien kijk je ervan op als ik zeg dat luisteren bij jezelf begint. Dat lijkt niet logisch, maar dat is het wel. Want voordat je echt naar een ander kunt luisteren, moet je eerst met jezelf aan de slag. Luisteren –in tegenstelling tot horen- moet je leren. Om te beginnen zou je een klein oefeningetje kunnen doen. Zoek een plekje, bij voorkeur buiten, en zet je oren open. Hoor wat er aan geluiden om je heen is. Een brij van geluiden. Nu de volgende stap: zet opnieuw je oren open, maar probeer de geluiden van elkaar te scheiden en te benoemen. Probeer de betreffende klanken te benoemen (wat is het en hoe klinkt het, schel, dof, welke “kleur”, aangenaam of niet, enzovoort) en kruip er als het ware helemaal in. Welk gebaar roept een bepaald geluid bij je op. Je kunt deze oefening heel goed doen bij wijze van meditatie, probeer het maar eens. 

En dan nu het gesprek. Concentratie is een belangrijk onderdeel van het echte luisteren, dat ook wel het “diepe” luisteren wordt genoemd. Je kunt je alleen maar echt concentreren als je je eigen “ruis” onderdrukt. Met iemand méédenken is niet hetzelfde als vóór iemand denken. Ons reactieve, associactieve denken leidt ertoe dat we de neiging hebben om iemands verhaal in gedachten onmiddellijk van een oordeel te voorzien, of er herkenning aan te beleven. Je laat je oordeel of je persoonlijke herinnering dan tussen het verhaal van de ander en jouw luisteren schuiven... en wég is je aandacht. Hooggevoelige mensen doen dat heel snel, immers we zijn vaak kritischer dan goed voor ons is want de neiging tot perfectionisme zorgt er al snel voor dat we ergens iets van vinden. Wie echt luistert, die vindt niets, die luistert alleen maar zonder oordelen. 

Voor het echte luisteren is het dus als eerste nodig dat je je kunt concentreren en dat je je gedachten terughoudt. Als tweede is het van belang dat je je inleeft in de ander (en dat kun je natuurlijk alleen maar wanneer je niet oordeelt). Je luistert belangstellend niet alleen naar de woorden die je bereiken (horen) maar je probeert door te dringen tot de kern van de boodschap die de ander je probeert over te brengen. Wat zegt hij werkelijk? Wat is de kern van het verhaal? Door op iemands houding te letten word je vaak al een heel stuk wijzer, maar ook de klank van de stem en de gezichtsuitdrukking spelen een grote rol. Denk eraan dat je in dit opzicht als empatische HSP’er een streepje voor hebt op de minder gevoelige mens. Doorgaans pikken we de nonverbale informatie automatisch op en staan we er niet bij stil. Het kan op zich een interssante oefening zijn om daar voor de verandering wél eens bij stil te staan. 

Wordt een verhaal naar jouw idee te lang en begin je het gevoel te krijgen dat je te veel informatie te verwerken krijgt (als HSP’er zit je hoofd al snel vol, en helemaal wanneer je toch al moe was, of gespannen), dan zul je, zonder de ander op een storende manier in de rede te vallen –bijvoorbeeld door te gaan verzitten-, te kennen moeten geven dat je even wilt recapituleren. Aan dat recapituleren, aan dat samenvatten, zitten twee kanten. Ten eerste kun je de spreker laten weten dat je echt naar hem hebt geluisterd en dat je hem ook echt hebt begrepen, maar voor jezelf heb je de perfecte gelegenheid om wat tijd in te bouwen en de verkregen informatie op een rijtje te zetten. Probeer, wanneer de andere een adempauze neemt, het maar eens met zinnetjes als: 'Even, wacht even, ik wil graag zien of ik alles goed snap. Volgens mij bedoelde je...' 

Dit samenvatten is belangrijker dan je wellicht zou vermoeden. Ga maar eens na bij jezelf wat er gebeurt wanneer je te veel informatie over je heen krijgt. Bij HSP’ers is de spons (veel) eerder vol dan bij niet HSP’ers. Als je niet meer kunt opnemen kun je alleen nog maar horen en niet meer luisteren. Je haakt af. Je gedachten dwalen af zonder dat je dat zelf in de gaten hebt. Niet alleen loop je op die manier mogelijk belangrijke informatie mis, maar de ander heeft meestal wel in de gaten dat je niet meer oplet, en dat kan, afhankelijk van de situatie, vervelende gevolgen hebben. Ook kan het mislopen van informatie, of het luisteren met een half oor (h-oren, dus) tot misverstanden en conflicten leiden. ´Maar ik héb je toch gezegd...’ ‘Nou, daar kan ik me niks van herinneren. Dat heb je vast gedroomd.’ Wanneer je de kern van de boodschap van een ander herhaalt (en je de ander de kans geeft om je eventueel te corrigeren) dan bewijs jezelf én de ander een dienst. 

Actief luisteren, “diep” luisteren, vereist veel concentratie. Je moet het bovendien echt willen. Actief luisteren betekent een bewuste inspanning. Je moet het je echt aanleren. Het is een innerlijke houding die gevoed wordt door de oprechte interesse in de andere mens. Alleen door actief en diep te luisteren kun je contact maken met degene die tegenover je zit. Het betekent jezelf vanuit je hart openen naar die ander toe, oordelen en kritiek achterwege houden, en opletten dat je gedachten niet afdwalen naar bijvoorbeeld eigen ervaringen. Het betekent de ander alle ruimte geven die hij of zij nodig heeft. 

Het kan gebeuren dat iemand je iets wil vertellen en je niet in staat bent om op dát moment te luisteren. Zég dat dan. Je hoeft niet bang te zijn dat die ander je dan niet (meer) aardig zal vinden. Maak een afspraak voor een moment dat je wél tijd hebt. ‘Ik wil graag de tijd nemen om goed naar je te luisteren. Die tijd heb ik nu niet. Kun je morgen? Hoe laat spreken we af? Dan heb ik een dik uur om alles van je te horen.’ (Grenzen stellen!) 

De ander in de rede vallen, afgezien dan van hem op het juiste moment te onderbreken om de boodschap samen te vatten of om een vraag te stellen die tot verduidelijking kan leiden, is geen goed idee. En al helemaal niet wanneer het iets zegt dat de boodschap van de ander ontkracht. ‘Ja, dat ken ik. Ik heb dat ook meegemaakt toen...’ ‘Je overdrijft, zo erg is dat helemaal niet.’ ‘Je moet positief zijn.’ ‘Onzin!’ Doe je dat, dan heb je kennelijk toch niet echt geluisterd... Denk eraan dat je alleen je mening geeft wanneer de ander daarom vraagt.

Nog even een paar punten op een rijtje:  

• Luister met aandacht. Kijk de ander geïnteresseerd aan. Hou je eigen oordelen, meningen en commentaren terug. Sluit je af voor ruis van buiten (muziek, verkeersgeluiden, enz.). Let op de lichaamstaal van de spreker. 

• Laat blijken dat je actief luistert door een open lichaamshouding aan te nemen en door zo af en toe te knikken of instemmende geluidjes te maken. 

• Probeer echt te begrijpen wat de boodschap is door zo af en toe samen te vatten en je te laten corrigeren. Stel vragen wanneer je iets niet begrijpt, of wanneer je ergens verduidelijking over wilt. 

• Val de spreker niet in de rede, en al helemaal niet met eigen oordelen en meningen. 

• Geef alleen je mening wanneer daarom wordt gevraagd. En doe dat dan vooral met respect en begrip.

Nogmaals, diep luisteren is iets wat je moet leren, waar je bewust aan moet werken. Probeer het zo veel mogelijk te oefenen, niet alleen door het in praktijk te brengen, maar ook door aandachtig naar gesprekken van anderen te luisteren om ervan te leren. Denk ook eens terug aan gesprekken die je in het verleden had en waar je echt contact met een ander had, of haal je een gesprek voor de geest waar het helemaal mis ging omdat de sprekers een defensieve houding aannamen en er niet werd geluisterd. 

In de zomermaanden, tijdens de vakantie, hebben we meestal meer tijd voor elkaar dan wanneer we druk aan het werk zijn. Het is daarom een goede periode om eens met deze manier van luisteren te oefenen. Ik wens je veel diep luisterplezier en “inter-esse” toe!