Hooggevoeligheid en innerlijke saboteurs

Wanneer ik het over ‘saboteurs’ of over ‘gremlins’ heb, dan doel ik daarmee op storende gedachten als ‘laat ik hier maar niet aan beginnen want dat lukt me toch niet,’ of, ‘dat ben je niet waard,’ of ‘ze houden toch geen rekening met me,’ of ‘wéér niet, dat hád je kunnen weten!’ Gedachten zoals deze, die rechtstreeks voortkomen uit wat de Inner Critic wordt genoemd, kunnen ons het leven behoorlijk vergallen. Wie kent ze niet, de beren op de weg? Er zijn echter nog veel meer beperkende gedachten; zinnetjes die ons worden ingegeven door een heel leger saboteurs -of subpersonen- die voortdurend proberen ons de teugels van het leven uit handen te nemen of te houden. Dat doen ze doorgaans zonder dat we dat in de gaten hebben. Vaak dénken we dat we iets zelf beslissen, maar het komt regelmatig voor dat een innerlijke saboteur een beslissing voor ons neemt. Dat doet hij echter niet om ons te pesten maar om ons tegen allerlei (denkbeeldig) onheil te beschermen. In die zin zou je de saboteur ook een lijfwacht kunnen noemen. 

Om dit soort gedachten te herkennen kan het een goed idee zijn om te proberen ze in categorieën onder te brengen. Bijvoorbeeld, wat dacht je van de Perfectionist? Als hooggevoelige ken je hem waarschijnlijk wel, dat innerlijke stemmetje dat onmiddellijk commentaar levert wanneer iets naar jouw idee niet helemaal goed is (en waar je je dus aan ergert of flink zenuwachtig van wordt). Denk maar eens aan dat schilderij dat niet helemaal recht hangt, aan die taart die niet helemaal gerezen is of aan die losse haar op de trui van degene die voor je loopt… Daar kan die Perfectionist van jou gewoon niet tegen, en hij wil dan ook zo snel mogelijk iets doen om de “fout” te herstellen. Er zijn HSP’ers bij wie deze innerlijke Perfectionist zo sterk ontwikkeld is dat hij ze het leven onnodig lastig maakt: ze zijn voortdurend bezig met de schier onmogelijke taak van allerlei te herstellen en recht te zetten, soms met uitputting (burn-out) als gevolg. 

Er zijn nog andere saboteurs of lijfwachten die veel HSP’ers bekend zullen voorkomen. Wat dacht je van de Pleaser die het iedereen altijd naar de zin probeert te maken? Of van de Controleur die het liefste alle touwtjes in handen houdt omdat hij dan meent te weten waar hij aan toe is en zo (onaangename) verrassingen hoopt te voorkomen? Nóg een saboteur die ik in mijn coachingspraktijk vaak langs zie komen is de Pusher die altijd maar druk-druk is en die als het zusje van Ongeduldig beschouwd kan worden. 

Het is belangrijk om goed te beseffen dat deze saboteurs (er zijn er nog veel meer!) niet je vijanden zijn. Ik zei het al, ze bedoelen het goed en willen je voor allerlei onaangenaams beschermen. In de meeste gevallen zijn ze ergens in je kinderjaren in je komen wonen, op een moment dat hun aanwezigheid, hun stem, werkelijk nut had, bijvoorbeeld om je te laten weten dat er van je werd gehouden waardoor je je veilig kon voelen. 

Laat zo’n ‘lijfwacht’ zich echter horen op een moment waarop zijn mening niet gewenst is, dan wordt hij tot een echte saboteur. Hij laat je dan iets geloven wat in het hier en nu zijn geldigheid heeft verloren en daardoor niet meer waar is. Afgezien van het stemmetje van de saboteur herkennen en beseffen dat jij het niet zélf bent die aan het woord is maar een programmaatje dat je je in je jeugd bij wijze van overlevingsstategie eigen hebt gemaakt, is het een goed idee om met je overbodig geworden helper in gesprek te gaan om hem gerust te stellen. Bedank hem voor zijn hulp en inzicht en laat hem weten dat je nu graag zélf, vanuit je bewuste ego, een mening wilt ontwikkelen of een keuze wilt maken. Wat je beter niet kunt doen is proberen het stemmetje weg te drukken, want alles wat je tracht te onderdrukken of te ontkennen wordt paradoxaal genoeg alleen maar sterker. 

Misschien heb je intussen al een aardig idee van wie jouw favoriete saboteurs of beschermers zijn. Mocht je nog twijfelen, misschien heb je dan wat aan de volgende punten:

•  Bij stress dringt een bepaald gedrag zich als het ware naar voren.   Welk soort gedrag is dat bij jou?
• Vraag eens aan een goede bekende of een familielid wat hij of zij nou typisch gedrag van jou vindt.
• Welk gedrag vertoon je vanuit een pure reflex? Kijk daarvoor eens naar dingen die je al gedaan hebt nog voordat je daar een bewuste, vanuit je ego gestuurde, beslissing toe hebt genomen.

Je zou ook kunnen beslissen om eens een paar coachingsessies te nemen om meer over de werkwijze van jouw saboteurs/beschermers te ontdekken. Sessies via Skype worden steeds populairder en zijn in meerdere opzichten voordelig. Wil je meer weten over het coachen in het algemeen, over HSP of over mijn manier van werken, aarzel dan niet om contact op te nemen.

En mocht je meer over dit onderwerp willen weten, ga dan eens op zoek naar de boeken van Hal en Sidra Stone, die de methode van Voice Dialogue ontwikkelden.

HSP en werk

Het is helaas geen uitzondering dat hooggevoeligen overwerkt raken. Ik weet het niet zeker, maar het zou me niets verbazen als bleek dat er onder de hsp’ers gemiddeld meer gevallen van burnout voorkomen dan onder de veel grotere groep van mensen met een doorsnee gevoeligheid. De vraag die dan natuurlijk meteen opkomt is, waaróm dat zo is.

Laten we eerst eens kijken naar de manier waarop de meeste hooggevoeligen zich opstellen in hun werk. De hsp’er is vooral dienstbaar en doet als gevolg daarvan vaak veel meer dan aanvankelijk van hem of haar verwacht wordt. Hij of zij vindt het heel normaal om klusjes van collega’s over te nemen wanneer hij ziet dat een ander ergens mee worstelt. Hoe langer hij dit blijft volhouden, des te vaker zijn omgeving een beroep op hem zal doen. Op den duur gaat men het heel gewoon vinden dat deze hulpvaardige collega allerlei klussen opknapt en wordt er zelfs negatief gereageerd als deze aardige man of vrouw aangeeft dat hij of zij deze keer dat extra werk er echt niet bij kan hebben. Dienstbaarheid is een valkuil die je uiteindelijk kan opbreken.

Veel hsp’ers vinden het moeilijk om nee te zeggen, en ze voelen zich snel schuldig. Je kunt beter ja zeggen, helpen en meer hooi op je vork nemen dan je in feite aankunt, denken ze, dan iemand teleur te moeten stellen en je daarover dan ellendig of egoïstisch te voelen.

Anderen willen helpen is zondermeer een positieve karaktertrek. Mensen die helpen worden ook aardig gevonden, en uiteindelijk is het ook een heel menselijke behoefte om bij anderen in de smaak te willen vallen. Er is echter een verschil tussen willen helpen en jezelf wegcijferen. Wie er een gewoonte van heeft gemaakt zichzelf weg te cijferen is een goede kandidaat voor een burnout.

Wie meer uitgeeft of aan anderen cadeau geeft dan je kunt opbrengen, komt in de problemen. Dat gaat op voor geld, maar het gaat net zo goed op voor de hoeveelheid lichamelijke energie die je tot je beschikking hebt. Je kunt best wel eens een nachtje toe met minder slaap, en twee nachtjes gaat ook nog wel. Maar een hsp’er die langere tijd achtereen te weinig slaap krijgt, wordt snel zenuwachtig en kriegel. Je krijgt dan het gevoel dat je er niets meer bij kunt hebben. En dat is ook zo. Wil je niet ziek worden of overspannen raken, zul je aan dat signaal gehoor moeten geven.

Een hooggevoelige krijgt voortdurend een hoge dosis aan indrukken te verwerken. De tijd om al die prikkels een plekje te geven is beperkt. Je hebt meer tijd nodig dan een doorsnee mens, en omdat onze maatschappij op die doorsnee mens is ingesteld, is de kans groot dat je die extra tijd gewoon niet krijgt. Uit de praktijk blijkt dat  maar weinige hsp’ers zichzelf toestaan om af en toe eens even te kunnen pauzeren, even een eindje te kunnen gaan lopen, te mediteren of een simpele ontspanningsoefening te doen. (Wie daartoe wèl kans ziet zou deze met beide handen moeten aangrijpen!) Slaap is heel belangrijk om al die prikkels die overdag niet verwerkt konden worden alsnog te verwerken. Raak je achterop met slapen, dan stapelen al die onverwerkte indrukken zich op. En dat geeft stress. Opgestapelde stress leidt tot burnout, en burnout is een ziekte die een lange genezingstijd vergt.

Er is een verschil tussen egoïsme om er zelf beter van te worden en gezond egoïsme. Gezond egoïsme is voor een hsp’er: goed voor jezelf zorgen. Let erop dat je niet meer weggeeft dan je opnieuw kunt genereren. Let erop dat je voldoende rust en slaap krijgt. Goed en gezond eten hoort in hetzelfde rijtje. Leer nee te zeggen als je voelt dat iets je te veel wordt. Als je het moeilijk vindt om ronduit nee te zeggen, probeer het dan eens met zinnetjes als: ‘Mag ik daar even over nadenken?’ ‘Vind je het erg als ik eerst mijn eigen werk afmaak? Als ik dan nog tijd over heb, dan wil ik je met alle plezier helpen.’ Dat zijn geen kwetsende antwoorden, dat zijn beleefde en vriendelijke manieren om een beetje ruimte voor jezelf in creëren. In die ruimte zit de mogelijkheid om op een later moment alsnog te beslissen of je iemand wilt helpen of niet. Je krijgt de kans om bij jezelf na te gaan of je de energie ervoor kunt of wilt opbrengen en je kwetst er niemand mee.

Mocht je deze nieuwe houding willen oefenen, dan stel ik mij als coach graag beschikbaar.