 |
| Tekening Samuel Pires |
Iets
van een week geleden verscheen er op Facebook een post van een interview
met de Belgische psychiater Dirk de Wachter. De aanleiding tot dat gesprek was
het verschijnen van zijn boek ‘Bordeline times’ dat ongetwijfeld heel was
HSP’ers zal interesseren.
De
Wachter stelt: ‘We leven momenteel in een opgeklopte maatschappij waarin alles
geweldig en fantastisch moet zijn, maar de realiteit is dikwijls heel anders.
Iedereen die mee wil tellen moet een winner zijn, en wie durft te bekennen dat
het hem wat minder geweldig gaat, die wordt prompt uitgemaakt voor loser, en vaak
doet doet zo iemand dan meteen niet meer mee.’ De Belgische psychiater
schildert een beeld van onze tijd die zich kenmerkt door een groot aanbod in
levenswijzen en ontelbare producten waarbij tegelijkertijd de waarden van
vroeger sterk onder druk komen te staan. Als mens wordt je nu veel meer dan
vroeger gedwongen om voortdurend keuzes te maken en je eigen normen en waarden
te ontdekken. Dat is op zich heel mooi, zegt hij, maar lang niet iedereen kan
dat zomaar, en veel mensen ervaren dit als een enorme druk en belasting.’
Iedereen
kent wel iemand met problemen, échte problemen. En het is heel best om te
zeggen dat je je de dingen niet aan moet trekken, dat je altijd kunt kiezen en
dat je positief moet zijn. Maar hoe zit
het met die man of vrouw die zijn of haar weg maar niet kan vinden omdat hij of
zij in het immense aanbod verdwaalt? Of, wat dacht je van diegene die, door wat
voor oorzaak dan ook, alles kwijt is? Of van dat kind, dat op school zo
verschrikkelijk wordt gepest? Of van dat bejaarde familielid die geheel
onverwacht zijn dierbare partner is verloren? Ik kan zo nog wel een tijdje
doorgaan, maar het zal duidelijk zijn dat in het leven niet alles altijd even
fantastisch en geweldig kan zijn. Iedereen maakt wel eens korte of langere perioden
mee waarin het niet meezit, waarin de zaken totaal anders lopen dan je verwacht
of gehoopt had en het bestaan als een zware last op je schouders drukt. En dan
voel je je down. Bedrukt of terneergeslagen. Het gebeurt nog al eens dat we
voor dat soort moeilijke momenten de term depressief gebruiken; een woord dat
nogal snel ten onrechte gebruikt wordt. Is iemand die zich in een
heroriënteringsfase van zijn leven bevindt, die, zeg maar in een periode van
bezinning zit, automatisch depressief? Ik denk van niet. Ik zie het meer als
een kwestie van uitersten: aan de ene kant zien we dat beeld van fantastisch en
super-geweldig, en aan de andere kant komt dan depressief. En net zo lijkt het wel
alsof je, als je geen winner kunt zijn, je automatisch een loser bent. De hele
middenmoot van grijzen, van nuances, lijkt verdwenen.
En
omdat niemand graag een loser is, is het niet ondenkbaar dat iemand, als het
eens wat minder goed gaat met hem of haar, hij dat niet wil laten blijken en de
indruk zal proberen te wekken dat echt álles even super gaat. Natuurlijk is dit
veinsgedrag niet vol te houden, en wat we dan zien gebeuren is dat zo iemand
zich meer en meer terug gaat trekken en sociale contacten begint af te houden;
immers als je zelf down bent omdat je ergens mee zit, is het moeilijk om al die
positieve en enthousiaste verhalen aan te horen zonder je extra teneergeslagen of
zelfs schuldig te voelen.
Ik
hoor het steeds vaker, de klacht dat mensen ergens mee zitten, dat ze zich
helemaal niet zo positief voelen en dat ze eigenlijk een poosje zo min mogelijk
willen: geen sociale verplichtingen, geen gedoe en vooral niet nog meer
problemen. En als HSP’er kan een dergelijke behoefte rechtstreeks het gevolg
zijn van té veel emoties, té veel drukte, té veel informatie en, ja, té veel
keuzemogelijkheden. Vergeet niet dat we veel meer informatie binnenkrijgen dan
de niet_HSP’er en dat we in verhouding snel overvoerd raken. Maar zo’n behoefte
om eens een tijdje wat meer met jezelf en je eigen binnenwereld bezig te zijn
en je niet steeds in de buitenwereld te verliezen, kan ook heel goed het gevolg
zijn van het feit dat je gewoon mens bent en dat je als mens gevoelig bent voor
de natuurlijke ritmen van het leven zelf.
De “dip” als kans
Dag
en nacht, de jaargetijden, eb en vloed en ook onze ademhaling zijn slechts
enkele voorbeelden van natuurlijke ritmes die ons leven beïnvloeden. Licht en donker, warm en koud, komen
en gaan, inademen en uitademen. Na periodes waarin alles meezit en voor de wind
gaat, komt meestal wel een fase waarin je het gevoel hebt dat de boel tegenzit
en dat alles extra inspanning vergt; een tijd waarin je veel minder behoefte
hebt aan uitbundig lachen en zingen. Troost je, dit is normaal. Het
is helemaal niet erg dat je geen zin hebt om mensen uit te nodigen of om eens
uitgebreid met deze of gene bij te kletsen. Sterker nog, het is zelfs gezond om
eens een tijdje met je binnenwereld bezig te zijn, om eens goed over je leven
en alles wat zich daar zoals in af speelt na te denken. Het is heel goed om zo
nu en dan eens inventaris op te maken van waar je staat in je leven. In zo’n
fase voel je je dan down, want dat is de naam die we daar tegenwoordig aan
geven. Een dip, zeg maar. En als we dan mensen om ons heen hebben die juist is
zo’n opgewekte, blije en “fantastische” fase zitten, worden er al snel
vergelijkingen getrokken en kun je het etiket van “depressief” opgeplakt
krijgen.
“Down”
en “dip” (of met je eigen binnenwereld bezig zijn) is lang niet hetzelfde als
depressief. Depressief wordt meestal veel te snel en veel te gemakkelijk
gebruikt. Iemand die down is, is niet ziek. Iemand die in een dip zit gaat door
een natuurlijk process dat het rechtstreekse gevolg is van de innerlijke
ontwikkeling.
HSP of niet, het overkomt
iedereen. Je voelt je verdrietig, en soms ook boos, dat hoort erbij. Het is
geen goed idee om te proberen dergelijke gevoelens te onderdrukken. Verdrietig
en boos zijn mag. Sterker nog: ik vertel je niets nieuws als ik zeg dat alles
wat je probeert te onderdrukken níet weggaat of verdwijnt, maar juist alleen
maar sterker wordt om dan, op het moment waarop je het het minste verwacht,
ineens te exploderen en naar buiten te knallen (met alle nare gevolgen vandien).
Onderzoek die verdrietige, die zogenaamd negatieve gevoelens en probeer te
ontdekken waar ze vandaan komen. Ga ermee aan het werk. Schrijf erover, teken
of schilder ze. Of breng ze via dansende bewegingen aan het licht. Forceer niets
en neem verantwoordlijkheid jegens je gevoelens. Het is niet zo als zou je niet
meer mee willden doen, het is alleen dat je behoefte hebt aan een poosje alleen
met jezelf te zijn om daarna dan weer aan een meer extroverte periode te kunnen
beginnen en nieuwe stappen te kunnen doen.
Je zou het ook zó kunnen zien:
Je moet een poosje in je comfortzone
zitten om daar vervolgens weer uit te kunnen komen. Wanneer je in die
confortzone zit ben je in de gelegenheid om aan je persoonlijke innerlijke
groei te werken en om nieuwe gereedschappen te leren die je dan, wanneer je zo ver
bent dat je een nieuwe stap kunt gaan doen, in de praktijk kunt brengen
waardoor je in maatschappelijk opzicht kunt groeien. Van binnen naar buiten. Inademen en
uitademen. (Dit zijn de ideale momenten om eens aan een coachingstraject te
denken!)
Het is belangrijk om goed te
beseffen dat een dip iets heel natuurlijks is. Nogmaals, een dip is geen depressie
en je bent niet ziek. Hoe voelt het om de term “dip” te vervangen door “een
periode van reflexie” of “een innerlijke inventaris maken”? Wie de dip neemt als iets normaals, als iets
wat deel uitmaakt van het gezonde leven, wie de tijd voor zichzelf weet te
nemen en bij zichzelf naar binnen kan kijken, die kan daarmee een echte depressive
voorkomen.
Alles wat ik hier zeg geldt
natuurlijk niet alléén voor HSP-ers; het geldt voor iedereen. Het is alleen wèl
zo dat de HSP’er, op grond van het feit dat hij veel sneller aan zijn
emotionele en lichamelijke grens zit, eerder en makkelijker in een dip geraakt
dan iemand die minder gevoelig is. Het is dáárom dat het me een goed idee leek
om deze gedachten eens op “papier” te zetten en hier te posten.
