HSP, verliefdheid en stress

'Je weet toch wat ze zeggen, van een geluk bij een ongeluk?' begint Susana opgewonden. Ik krijg nauwelijks de kans haar te begroeten. 'Nou, dat klopt dus helemaal! Moet je horen: Ik verslaap me, race naar mijn werk, ben er bijna, maar geef geen voorrang op de rotonde en... ja hoor... aanrijding. Ik meteen in paniek en blijf als verstijfd zitten. Dan zie ik die jongen uit de andere auto stappen, lang, slank, knap... Nog meer paniek, je snapt. Hij kijkt boos, logisch ook, maar dan ziet hij mij en hij glimlacht...' Susana lacht, en ik wist al meteen wat er zou komen. 'Om een lang verhaal kort te maken, we gaan vanavond uit eten om erover te praten en het schadeformulier in te vullen. Leuk, intiem restaurantje, en zo. Hoe dan ook, ik bel om mijn afspraak voor vanavond af te zeggen.' 

Dit is het verhaal van Susana, en ik deel het hier omdat het een prachtige illustratie is van een onderzoek dat is uitgevoerd door de echtgenoot van Elaine Aron, een onderzoek waarbij hij op wetenschappelijke wijze wist aan te tonen dat HSP's sneller en makkelijker verliefd worden dan niet HSP's. 

Het betreft een onderzoek gedaan met studenten (bij de selectie speelde het geen rol of ze HSP waren of niet) op een wankele, schijnbaar gammele en smalle hangbrug over een diep ravijn. Aan de ene kant stond een man, aan de andere een vrouw; ze wisten niet van elkaar dat de ander er stond. De medewerkers aan het onderzoek stuurden de proefkonijnen de brug over en, ja hoor, in verhouding tot het totaal aantal gedane proeven werden de kandidaten vaak verliefd op elkaar. Het experiment was natuurlijk veel complexer, maar waar het Dr. Aron om ging, was dat hij wilde aantonen dat iemand die gestresst is, dat iemand met veel adrenaline in het bloed, sneller en makkelijker het hart verliest dan iemand die gewoon kalm en rustig is. 

Inderdaad, je hebt het goed gelezen: iemand die gestresst is wordt makkelijker verliefd dan iemand die er lekker ontspannen bij zit. En waarom is dit voor elke HSP een belangrijk gegeven? Simpelweg omdat HSP's sneller en makkelijker gestresst zijn! 

Susana had zich verslapen en haast zich naar haar werk. Ze is gestresst want ze wil niet te laat komen. Ze rijdt snel en let niet goed op; bij de rotonde geeft ze geen voorrang en heeft een aanrijding. Nóg meer stress, en niet zo'n beetje ook. De bestuurder van de andere auto, een lange, knappe jongen, (ook HSP, zoals ik later hoorde) was ook van streek door de aanrijding. 

Toegegeven, het voorbeeld van Susana en Javi is nogal extreem, en dat geldt net zo voor het experiment van de brug, maar wat een realiteit is, is dat HSP's snel overvoerd raken door een veelheid aan informatie, en wie overvoerd is, is gestresst. (Je weet natuurlijk dat HSP's sterk ontwikkelde zintuigen hebben die alles, maar dan ook alles in zich opzuigen zonder dat ze zich daarvan bewust zijn). 

Een hoogsensitief iemand raakt gemakkelijk uit evenwicht door dingen die de meeste mensen totaal onberoerd laten. Zo kun je als HSP al van streek raken in de wetenschap dat je een afspraak met iemand hebt, dat je bezoek krijgt, dat je naar een officiële instantie moet bellen, of wanneer je onverwacht een vervelende rekening krijgt (en ook wanneer je wel wist dat die rekening moest komen maar je er expres niet aan dacht), wanneer je eindelijk aan de beurt bent bij de kassa en ontdekt dat je je geld thuis hebt laten liggen, wanneer je je sleutels kwijt bent, als iemand iets tegen je zegt dat je als kritiek in de oren klinkt... enzovoort, enzovoort; op zich doodnormale dingen maar waardoor een HSP zich snel uit het lood geslagen voelt en nerveus wordt. En dat is stress. We kunnen dus wel stellen dat je als HSP eigenlijk voortdurend een groot risico loopt om verliefd te worden. 

En het is niet alleen stress die bij de HSP's voor een verhoogde kans op verliefd worden zorgt. Er is nog iets anders, namelijk, het feit dat de meeste hooggevoeligen een zwak zelfbeeld hebben. Ga maar na: iemand met een zwak zelfbeeld is voortdurend op zoek naar de goedkeuring van zijn omgeving. Ja, iedereen valt graag bij anderen in de smaak, maar voor een HSP met een gering gevoel van eigenwaarde is die behoefte nog veel sterker. 

Tellen we beide factoren, die van de verhoogde kans op stress aan de ene kant, en een zwak zelfbeeld aan de andere kant, bij elkaar op, dan is het wel duidelijk dat de HSP een grote kans loopt om zijn hart te verliezen aan de eerste de beste mens die zijn pad kruist en een aardig woordje tegen hem of haar zegt. En als dit aardige woordje ook nog eens vergezeld gaat van een glimlach en een complimentje (hoe onschuldig ook) dan is het gevoelige hart snel gesmolten... 

En verder?

Heb je dit soort momenten meegemaakt en daarbij ook je ideale partner ontmoet, dan kan ik je alleen maar gelukwensen en hoef je eigenlijk niet verder te lezen. Maar ben je daarentegen iemand die herhaaldelijk zijn hart verliest en die niet verder komt dan kortstondige relaties, of ben je iemand die nog al eens verliefd wordt op iemand die je liefde niet beantwoordt, dan heb je misschien wat aan de volgende overwegingen:  

• Denk eens na over je ervaringen in het verleden, over de keren dat je verliefd werd, en probeer je te herinneren of je op die momenten dat Cupido's pijl je hart trof, om wat voor reden dan ook, gestresst was. 

• Hou er rekening mee dat verreweg de meeste HSP's een zwak zelfbeeld hebben. Geldt dat ook voor jou? Kun je je momenten herinneren waarop je zo diep geraakt werd door een glimlach of een complimentje dat je daardoor op die persoon verliefd werd? 

• Vraag je eens af of je gedrag beantwoordt aan het profiel van de zogenaamde pleaser; iemand die zijn eigen behoeften opoffert om het de ander altijd zo veel mogelijk naar de zin te maken. Is dat het geval, dan zou het wel eens kunnen zijn dat je verliefd werd op degene die je pleasde, en dat je jezelf, je eigen Ik, aan die ander hebt weggeschonken. In dat geval adviseer ik je dringend om te onderzoeken wat je eigen behoeften zijn, en die dan ook te eerbiedigen door, onder andere, grenzen te stellen en die te bewaken.

Verliefd zijn is heerlijk. Het is een zalig om op wolken te lopen en vlinders in je buik te voelen kriebelen. Ik wil je dat verrukelijke geluksgevoel absoluut niet ontnemen, stel je voor! Waar het me echter wel om gaat, is dat je je bewust bent van de valkuilen die je duur kunnen komen te staan. Het is immers heel goed mogelijk dat je, als HSP, extra kwetsbaar en naïef bent in vergelijking tot de meeste mensen, terwijl een hooggevoelige die in de kou komt te staan doorgaans ook veel meer zielepijn heeft en langer de tijd behoeft om verdriet te verwerken.

Hooggevoelig en het belang van zelfinzicht en innerlijke groei

Zoals je misschien wel weet ben ik coach en heb ik mij gespecialiseerd in het thema hooggevoeligheid. Van tijd tot tijd word ik gevraagd naar mijn methode, en dan kan ik alleen maar antwoorden dan ik geen methode heb. Inderdaad, ik heb geen vaste, gestructureerde methode, en ik zal uitleggen waarom. 

Als eerste dit: hooggevoeligheid is een trek, het hoort bij je karakter, het is een van de kenmerken van je persoonlijkheid. Het is geen stoornis, het is geen aandoening of afwijking, het is niet iets wat je hebt maar het is wat je bent. In principe is het een gave, maar in de praktijk kun je er last van hebben. Meestal liggen de moeilijkheden op het gebied van het contact met onze medemens; romantische relaties, vriendschappen, zakelijke relaties, contact met buren... noem maar op, voor veel HSP'ers ligt hier een uitdaging. Ieder mens is anders, en ook de ene hooggevoelige is de andere niet, en zo zal  iedereen relaties en alles wat daarbij komt kijken op zijn of haar eigen persoonlijke manier beleven. 

Wat echter veel HSP'ers met elkaar gemeen hebben is dat "de wereld" hen al gauw te veel wordt en dat ze zich relatief snel overweldigd voelen door de enorme hoeveelheid niet altijd even plezierige informatie die ze te verstouwen krijgen. "De wereld" wordt vaak beleefd als een vijandige, gevoelloze en materialistische plek waarin de waarden die de hooggevoelige mens hoog in het vaandel heeft staan doorgaans ver te zoeken zijn. Vaak voelt hij zich dan ook een buitenbeentje en hoort hij naar zijn idee eigenlijk nergens bij. Het vervelende, het moeilijke, is echter dat we wèl in deze wereld leven, dat we er wel degelijk deel van uit maken en dat we ons erin moeten bewegen. We hebben nu eenmaal familie, klas- en studiegenoten, vrienden, geliefden, buren, collega's... We zijn voor wat bepaalde diensten aangaat van anderen afhankelijk, zo ook voor wat het onderwijs betreft, het kopen van ons eten, van de dingen die we zoal nodig hebben... Dus, ook al zou je misschien liever niet met anderen te maken hebben, het contact met andere mensen die doorgaans niet hooggevoelig zijn, is niet te voorkomen. Je weet het immers, we zijn in de minderheid, want van elke tien mensen zijn er pakweg maar twee hooggevoelig. 

Misschien vraag je je af of je iets zou kunnen doen om je niet altijd maar zo onbegrepen te voelen, om niet altijd alles zo intens persoonlijk op te vatten, om je niet altijd zo overweldigd en zo eenzaam te voelen? De enige manier om je niet steeds zo ellendig te voelen, om niet steeds het gevoel te hebben dat je van alle kanten omringd wordt door vijanden, is blij te zijn met jezelf. Het geheim schuilt niet in een pilletje maar in het houden van wie je bent en hoe je bent. Anders gezegd, het hangt uitsluitend van jou zelf af in hoeverre het je lukt om innerlijke referentiepunten te vinden die je kunnen helpen om je rustig, tevreden en in evenwicht te voelen ten aanzien van de dingen die op je pad komen. 

Als we iets moeilijk of bedreigend vinden is het makkelijk om een beschuldigende vinger naar anderen uit te steken. Zo is iets niet jouw schuld, maar ligt het aan de politici, aan je baas, aan je ouders, aan wie dan ook die een stukje macht over ons en over ons bestaan heeft. En zo lang je iemand anders als de schuldige van jouw ongemak ziet, hoef je je zelf natuurlijk ook niet verantwoordelijk te voelen... immers, jij kunt er niks aan doen, laat staan dat je iets zou kunnen veranderen. En hoewel het misschien waar is dat je in je eentje niet aan de grondwet kunt sleutelen, of aan de regels van het bedrijf waar je voor werkt, wil dat nog helemaal niet zeggen dat je je ook slachtoffer zou moeten voelen en over je heen zou moeten laten lopen. Je bent wel degelijk iemand, iemand met een eigen stem, met een gevoelig hart en met handen en voeten en een heel lijf om mee in actie te komen! Je hebt dus heel veel, en wat je vooral hebt is individuele verantwoordelijkheid wanneer het gaat om het creëren van veranderingen op persoonlijk, sociaal en zelfs politiek gebied. En dat veranderen begint bij jezelf, al was het maar omdat je anderen nu eenmaal niet kunt veranderen. 

'Wil je de wereld veranderen, begin dan bij jezelf,' is een van de bekendste citaten van Mahatma Gandhi. En zo is het ook. Jezelf veranderen, leren verantwoordelijkheid nemen voor je gedachten, voor je woorden en voor je daden, dat hoort bij het bewandelen van je persoonlijke ontwikkelingsweg.

Delphi, tempel Apollo

'Mens, ken uzelve, en u zult het universum kennen,' stond er boven de poort van de voor de discipelen gereserveerde binnenruimte van de tempel van Apollo in het griekse Delphi. 

De eerste stap op die persoonlijke ontwikkelingsweg is het werken aan de zelfkennis, aan het beetje bij beetje ontdekken van wie je eigenlijk bent. Jij, als HSP'er, bent veel en veel meer dan alleen maar 'gevoelig'. Je hebt je waarden, je hebt je angsten, behoeften, talenten en vermogens... Heb je je al eens afgevraagd wat die zijn? Heb je ze kunnen benoemen? En leef je in overeenstemming met wat je over jezelf te weten bent gekomen? Lukt het je om je waarden en je behoeften te honoreren? En doe je iets met je talenten? 

Je zou ook eens kunnen kijken naar hoe je bent in je relatie met anderen. Heb je een partner en ben je gelukkig? Ken je je grenzen en kun je ze bewaken? Hoe zie je jezelf? Weet je hoe anderen je zien? En hoe zie je jezelf over vijf jaar? Ben je blij met dat toekomstbeeld van jezelf? Ben je je bewust van de manier waarop je jezelf (ver)oordeelt, en van de oordelen die je ten aanzien van de wereld hanteert? Wil je veranderen...? 

Naarmate je meer te weten komt over jezelf en over hoe je in verschillende situaties reageert, naarmate je je ook meer bewust wordt van je gedrag en je je eigen angsten onder ogen durft te zien, zul je daarmee heel langzaam maar zeker meer en meer innerlijke kracht en zekerheid ontwikkelen die je voorheen mogelijk ontbeerde. Dat akelige, machteloze gevoel dat de wereld je de baas is, zal geleidelijk aan plaats gaan maken voor een houding van: 'Het bevalt me niet, maar wat kan IK doen om daar iets aan de veranderen? Wat kan IK doen -ook al is het ogenschijnlijk maar heel weinig- om ervoor te zorgen dat er minder lijden en meer gerechtigheid in de wereld is? Ieder mens heeft iets -een talent, een gave, een innerlijke kracht- om met de wereld te delen en om die wereld een klein beetje beter te maken. En dan bedoel ik echt niet dat je eigenhandig de hongersnood de wereld uit moet helpen, of ziekenhuizen of scholen zou moeten bouwen; vaak is het al voldoende om in overeenstemming met je waarden te leven, en om respect te beoefenen. Iedereen kan iets, iedereen heeft talenten en aangeboren gaven die in werkelijkheid onze innerlijke referentiepunten zijn. 

Dit werken aan jezelf, aan je innerlijke ontwikkeling, aan het (er)kennen en overwinnen van je angsten, onzekerheden en oordelen, leidt tot een toenemend vermogen om vanuit je eigen IK te handelen, vrij van (ongegronde) vrees, beperkingen en aangeleerde overtuigingen.  Je zult steeds meer in staat zijn om te handelen in overeenstemming met wat werkelijk jouw waarden zijn, dingen waarin je vanuit het diepst van je ziel gelooft. Wie zo kan leven, heeft bovendien veel meer weerstand tegen die akelige stress. 

En dit is de reden waarom ik geen vaste methode hanteer in mijn werk met hooggevoelige mensen; want wanneer we naar die ontwikkelingsweg, naar die weg van zelfkennis kijken, dan is het zo dat iedereen die sessies bij mij komt volgen zich op een bepaald punt van zijn of haar strikt persoonlijke weg bevindt. Het ontdekken waar die mens zich op zijn pad bevindt en welke de punten zijn die hij verder wil ontwikkelen, dat is bepalend voor de inhoud van de coachingssessies waarbij het op de eerste plaats zal gaan om meer zelfkennis, om het nemen van meer persoonlijke verantwoordelijkheid, om het oefenen van meer pro-activiteit en het beleven van een grotere innerlijke vrijheid. En voor sommigen gaat dat hand in hand met een behoefte aan spiritualiteit.

Hooggevoeligheid kan je leven beperken, dat is waar, maar het is aan jou om aan die beperkingen te werken en ze te overwinnen zodat je beetje bij beetje en naar jouw vermogen, meer van het leven zult kunnen genieten en je steentje bij zult kunnen dragen.

Hooggevoelig in de relatie

Je bent hooggevoelig en je hebt een relatie. Nergens kom je jezelf zo erg tegen als juist in het contact met anderen. Voortdurend wordt er geappelleerd aan je grenzen: waar liggen ze, hoe kun je ze het beste bewaken. 

Wil je leren hoe je als HSP'er van je relaties kunt genieten, hoe je je er beste in kunt handhaven, maar ook hoe je juist dankzij je relaties als mens kunt groeien, dan is dit boekje zeker iets voor jou... 

Bij bol.com als 'normaal' boek, of digitaal.

8 Strategieën voor HSP’ers

Je hebt het gelezen en je hebt het gehoord, hooggevoeligheid is een gave. In het beste geval ben je het daar helemaal mee eens en is het voor jou vanzelfsprekend om vanuit die innerlijke overtuiging te leven, want dat is het mooiste dat je jezelf kunt wensen. Het kan echter ook zijn dat je weliswaar zo’n beetje geaccepteerd hebt dat je hooggevoelig bent, maar dat je nog niet helemaal zo ver bent dat je er in alle opzichten goed mee om kunt gaan. In dat geval zou je eens naar de onderstaande acht strategieën kunnen kijken, en wellicht dat er een aantal bij zijn waar je iets aan hebt.

• Acceptatie. Als allereerste, nog voordat je aan de volgende strategieën kunt beginnen, is het noodzakelijk dat je accepteert dat je hooggevoelig bent. Leg je erbij neer. Het is niet erg, het is geen ziekte en geen stoornis, het is een deel van je karakter en het zegt iets over de manier waarop je de wereld beleeft. En, rustig maar, je bent nog véél meer dan alleen maar hooggevoelig. Die extreme gevoeligheid is alleen maar een facet van het prachtige mens dat je bent. We hebben het over de ‘gave’ van hooggevoeligheid, maar ik ben de eerste om toe te geven dat het niet altijd zo voelt. Twijfel en ontkenning, ik weet er alles van. Toch was het pas vanaf het moment dat ik besloot mijn gevoelige kant te omarmen dat het me steeds beter lukte om mijn emoties in de hand te houden. En je weet waarschijnlijk ook wel dat alles wat je probeert weg te stoppen, gevoelens die er zijn maar waar je niets van wilt weten, dat die uiteindelijk alleen maar sterker worden..  

• Zelfkennis. De tweede strategie, de stap die volgt op de aanvaarding, is de fase van de zelfkennis. Kijk eens een poosje aandachtig naar hoe en op welke manier jouw hooggevoeligheid je in de weg zit. Wanneer ondervind je er hinder van en op welke gebieden. En schrijf het op! Maak aantekeningen en let daarbij vooral op dingen als stress, vermoeidheid (overvoerdheid) en honger. Kijk naar jezelf, naar je emoties en naar je reacties, en zoek naar patronen.

• Zoek contact met andere HSP’ers. Het contact met andere hooggevoelige mensen is van groot belang. Zoek een groep, sluit je erbij aan en, als je niemand mocht vinden, trek dan de stoute schoenen aan, rek je comfortzone een stukje op, en vorm zelf een groepje. Facebook leent zich uitstekend voor dit doel, maar het is ook helemaal niet zo moeilijk om een paar leuke posters te maken en die op te hangen bij de groene winkel, in de bibliotheek, de sportshool, het yogacentrum en meer van dat soort plekken. Echt, het is de moeite meer dan waard. Het leren kennen van andere mensen die zoals jij extra gevoelig zijn, ervaringen met elkaar delen en van elkaar leren, het is een van de beste en meest verrijkende manieren om aan jezelf te werken.  

• Lichaamsbeweging, kunstzinnig bezig zijn en meditatie. Aandacht voor lichaam en geest zijn strategieën waar geen enkele HSP’er eigenlijk onder uit kan. Wandelen, tai-chi, yoga, euritmie, zwemmen, rennen, enzovoort, bieden je de ideale mogelijkheid om je propvolle hoofd leeg te maken. Het contact met de natuur heeft een kalmerende uitwerking op ons snel aangetaste zenuwstelsel en helpt je bij het lozen van alle energie die je hebt opgepikt maar die niet bij jou hoort. Kunstzinnige activiteiten zoals schilderen of het bespelen van een muziekinstrument werken als balsem voor de ziel waardoor we alles wat ons bezighoudt en het hoofd overuren laat draaien, eens even los kunnen laten. En ten slotte, meditatie –op welke manier dan ook, want er zijn heel wat manieren om te mediteren- is iets dat niet zou mogen ontbreken in het dagprogramma van elke HSP’er. Ik herinner je in dit verband nog maar eens even aan die video van de ‘one moment meditation’ die elk excuus van geen tijd hebben, onderuit haalt. Uiteindelijk is het ook zo dat spiritualiteit (een ruim concept waaraan je je eigen invulling kunt geven) voor de meeste hooggevoeligen even belangrijk is als eten en drinken.

• Zoek rolmodellen. Het is een goed idee om eens op zoek te gaan naar een of twee hooggevoelige rolmodellen. Je vindt ze onder de bekende en grote musici, schilders, kunstenaars, onder persoonlijkheden die bekend staan om hun diepe betrokkenheid bij het welzijn der mensheid, het milieu, enzovoort. Lees hun biografie, volg de manier waarop ze naar buiten treden, let op de kleine details waaruit blijkt dat ze hooggevoelig zijn, en leer van hen. Hoewel ik altijd zeg dat het zinloos is om jezelf te vergelijken met het gros van de mensen die meer en sneller presteren dan jij en die ook assertiever zijn, maak ik een uitzondering voor de HSP’ers die zichtbaar in de wereld durven te staan en zich onderscheiden door hun inzet en morele houding. Je optrekken aan deze laatste groep heeft wel degelijk zin, terwijl het proberen evenaren van de eersten, die naar alle waarschijnlijkheid niet erg hoog scoren op de HSP-vragenlijst, alleen maar onmoedigend werkt. 

• Let op je grenzen. Regelmatig gaat het in de artikelen van dit blog over het vaststellen en het bewaken van je grenzen. We weten dat we, als gevolg van de extreme gevoeligheid van ons zenuwzintuigstelsel voortdurend een enorme hoeveelheid informatie te verwerken krijgen. Het gevolg hiervan is, ik zeg het nog maar eens, dat we veel sneller ‘vol’ zitten -en niks meer op kunnen nemen- dan de gemiddelde mens, dan de niet-HSP’er. Nee kunnen zeggen en voldoende tijd reserveren om je accu’s op te laden is voor een HSP’er even belangrijk als acht uur slapen en een duidelijk gestructureerd bestaan (vaste ritmes en geen plotselinge wisselingen). Denk eraan dat dit laatste vooral van belang is voor kinderen. 

• Je eigen stilteplek. Zitten we helemaal vol en voelt het alsof de stoppen elk moment kunnen doorslaan, dan is er niets beters dan je terug te kunnen trekken op je eigen stille, donkere plekje waar je overvoerde zintuigen even helemaal tot rust kunnen komen. Niet iedereen kan over zo’n stilteplek, zo’n eigen rustruimte beschikken. In dat geval raad ik je aan om de gordijnen dicht te trekken, de deur dicht te doen en in bed te kruipen. Denk eraan om ook alle stekkers van elektronische apparatuur uit het stopcontact te trekken, want ook de straling van deze apparaten heeft een verstorende werking op je fysiek- en geestelijk welzijn. Aan de andere kant kan het ook zo zijn dat jij je juist alleen maar ontspant wanneer je naar prettige, rustgevende muziek kunt luisteren; in dát geval zul je dus wel een apparaat moeten gebruiken. We zijn allemaal verschillend, maar de meeste HSP’ers zijn gebaat bij een volkomen verduisterde ruimte. En daarnaast is het misschien ook wel een goed idee om huisgenoten te verzoeken je behoefte aan rust en stilte te respecteren. 

• Sluit je niet af voor de wereld. Hoewel de wereld je regelmatig te groot, te druk, te vol en te wreed lijkt, is het wél de plek waar we leven. De niet-HSP’ers zijn niet de vijand, echt niet. Ze zijn even belangrijk als wij, de HSP’ers, en samen vormen we het prachtige, majestueuze weefsel dat ons op aarde met elkaar verbindt. Ik herinner je aan de woorden van Elaine Aron, die zegt dat de koning niet zonder zijn raadsheren kan, maar óók niet zonder zijn soldaten. Oftewel, niemand is beter of slechter dan de ander. We hebben elkaar allemaal nodig. Dat dit niet altijd even makkelijk is? Dat geloof ik best. Toch denk ik dat het belangrijk is om zo tolerant mogelijk te zijn en te leven vanuit een innerlijke houding van acceptatie en inlevingsvermogen. Gaan we als HSP’er niet graag prat op ons empatisch vermogen? Niet iedereen beleeft de wereld zoals wij dat doen, maar dat wil niet zeggen dat iedereen die niet hooggevoelig is, daarom automatisch een slechterik zou zijn. Iedereen is zoals hij is. Dus, kijk uit voor oordelen en veroordelen, hetgeen niet hetzelfde is als het hebben van onderscheidingsvermogen. Het is een illusie dat je de wereld en de mensen zou kunnen veranderen door in een hutje op de hei te gaan wonen of door te schelden en te beledigen... Laten we manieren zoeken om elkaar nader te komen en alles wat op onze weg komt met nieuwsgierigheid tegemoet te treden. Wil je als mens groeien en je ontwikkelen, dan is dat de enige manier.

Rest mij nog een ieder die dit leest een goed Adventstijd en Kerstdagen toe te wensen.

Hooggevoelig, horen en luisteren

'Het belangrijkste bij communiceren is luisteren naar wat er niet wordt gezegd.'

Peter Drucker 

Horen en luisteren zijn niet hetzelfde. Een open deur? Ik vermoed van wel. Toch kan het, denk ik, geen kwaad om een aantal dingen weer eens bewust te overdenken.

Horen. Horen doen we allemaal, de dieren ook, en eigenlijk doen we dat ook continu. We doen het automatisch, dus zonder dat we ons er bewust van zijn. Achtergrondmuziekjes, verkeersgeluiden, geroezemoes in een ruimte met veel mensen, onze oren staan altijd open en er komt altijd geluid binnen. Het is in onze overbevolkte wereld zelden stil. We horen geluiden en staan er niet bij stil. En dat is maar goed ook, want als hooggevoelige weet je waarschijnlijk maar al te goed dat geluiden waar je bewust naar gaat luisteren (de vervelende muziek van de buurman) ineens extra luid worden; zó luid soms dat je alleen nog maar dát kunt horen. 

Luisteren, dus bewust horen, is een van de meest nuttige en zelfs ook noodzakelijke vaardigheden die je als mens kunt ontwikkelen. Luisteren en spreken samen, is communiceren. Waarom zou je willen luisteren? Je luistert om informatie te verzamelen, om iets te begrijpen en om te leren, om te genieten. Je luistert omdat iets of iemand je interesseert. (Inter-esse is zo’n prachtig woord. Letterlijk betekent het tussen-zijn). 

Uit onderzoek is echter gebleken dat een mens zich doorgaans maar een kwart of iets meer kan herinneren van wat hij gehoord heeft. Dat geldt dus voor zowel degene die hoort wat jij tegen hem zegt, als voor wat jij hoort dat er tegen jou wordt gezegd. Je houdt een heel verhaal –of het nu over een belevenis gaat, of over informatie die je wilt verstrekken, of over wát dan ook dat je mee wilt delen- en de ander hoort maar een heel klein deel. Wel een tikje ontmoedigend, vind je niet? En trouwens, wie kent dat niet, dat frustrerende gevoel dat iemand niet echt naar je luistert? Je kunt het vaak al merken aan de manier waarop er naar je wordt gekeken wanneer je iets aan het vertellen bent, niet? 

Wat kunnen we doen om beter te leren luisteren? Misschien kijk je ervan op als ik zeg dat luisteren bij jezelf begint. Dat lijkt niet logisch, maar dat is het wel. Want voordat je echt naar een ander kunt luisteren, moet je eerst met jezelf aan de slag. Luisteren –in tegenstelling tot horen- moet je leren. Om te beginnen zou je een klein oefeningetje kunnen doen. Zoek een plekje, bij voorkeur buiten, en zet je oren open. Hoor wat er aan geluiden om je heen is. Een brij van geluiden. Nu de volgende stap: zet opnieuw je oren open, maar probeer de geluiden van elkaar te scheiden en te benoemen. Probeer de betreffende klanken te benoemen (wat is het en hoe klinkt het, schel, dof, welke “kleur”, aangenaam of niet, enzovoort) en kruip er als het ware helemaal in. Welk gebaar roept een bepaald geluid bij je op. Je kunt deze oefening heel goed doen bij wijze van meditatie, probeer het maar eens. 

En dan nu het gesprek. Concentratie is een belangrijk onderdeel van het echte luisteren, dat ook wel het “diepe” luisteren wordt genoemd. Je kunt je alleen maar echt concentreren als je je eigen “ruis” onderdrukt. Met iemand méédenken is niet hetzelfde als vóór iemand denken. Ons reactieve, associactieve denken leidt ertoe dat we de neiging hebben om iemands verhaal in gedachten onmiddellijk van een oordeel te voorzien, of er herkenning aan te beleven. Je laat je oordeel of je persoonlijke herinnering dan tussen het verhaal van de ander en jouw luisteren schuiven... en wég is je aandacht. Hooggevoelige mensen doen dat heel snel, immers we zijn vaak kritischer dan goed voor ons is want de neiging tot perfectionisme zorgt er al snel voor dat we ergens iets van vinden. Wie echt luistert, die vindt niets, die luistert alleen maar zonder oordelen. 

Voor het echte luisteren is het dus als eerste nodig dat je je kunt concentreren en dat je je gedachten terughoudt. Als tweede is het van belang dat je je inleeft in de ander (en dat kun je natuurlijk alleen maar wanneer je niet oordeelt). Je luistert belangstellend niet alleen naar de woorden die je bereiken (horen) maar je probeert door te dringen tot de kern van de boodschap die de ander je probeert over te brengen. Wat zegt hij werkelijk? Wat is de kern van het verhaal? Door op iemands houding te letten word je vaak al een heel stuk wijzer, maar ook de klank van de stem en de gezichtsuitdrukking spelen een grote rol. Denk eraan dat je in dit opzicht als empatische HSP’er een streepje voor hebt op de minder gevoelige mens. Doorgaans pikken we de nonverbale informatie automatisch op en staan we er niet bij stil. Het kan op zich een interssante oefening zijn om daar voor de verandering wél eens bij stil te staan. 

Wordt een verhaal naar jouw idee te lang en begin je het gevoel te krijgen dat je te veel informatie te verwerken krijgt (als HSP’er zit je hoofd al snel vol, en helemaal wanneer je toch al moe was, of gespannen), dan zul je, zonder de ander op een storende manier in de rede te vallen –bijvoorbeeld door te gaan verzitten-, te kennen moeten geven dat je even wilt recapituleren. Aan dat recapituleren, aan dat samenvatten, zitten twee kanten. Ten eerste kun je de spreker laten weten dat je echt naar hem hebt geluisterd en dat je hem ook echt hebt begrepen, maar voor jezelf heb je de perfecte gelegenheid om wat tijd in te bouwen en de verkregen informatie op een rijtje te zetten. Probeer, wanneer de andere een adempauze neemt, het maar eens met zinnetjes als: 'Even, wacht even, ik wil graag zien of ik alles goed snap. Volgens mij bedoelde je...' 

Dit samenvatten is belangrijker dan je wellicht zou vermoeden. Ga maar eens na bij jezelf wat er gebeurt wanneer je te veel informatie over je heen krijgt. Bij HSP’ers is de spons (veel) eerder vol dan bij niet HSP’ers. Als je niet meer kunt opnemen kun je alleen nog maar horen en niet meer luisteren. Je haakt af. Je gedachten dwalen af zonder dat je dat zelf in de gaten hebt. Niet alleen loop je op die manier mogelijk belangrijke informatie mis, maar de ander heeft meestal wel in de gaten dat je niet meer oplet, en dat kan, afhankelijk van de situatie, vervelende gevolgen hebben. Ook kan het mislopen van informatie, of het luisteren met een half oor (h-oren, dus) tot misverstanden en conflicten leiden. ´Maar ik héb je toch gezegd...’ ‘Nou, daar kan ik me niks van herinneren. Dat heb je vast gedroomd.’ Wanneer je de kern van de boodschap van een ander herhaalt (en je de ander de kans geeft om je eventueel te corrigeren) dan bewijs jezelf én de ander een dienst. 

Actief luisteren, “diep” luisteren, vereist veel concentratie. Je moet het bovendien echt willen. Actief luisteren betekent een bewuste inspanning. Je moet het je echt aanleren. Het is een innerlijke houding die gevoed wordt door de oprechte interesse in de andere mens. Alleen door actief en diep te luisteren kun je contact maken met degene die tegenover je zit. Het betekent jezelf vanuit je hart openen naar die ander toe, oordelen en kritiek achterwege houden, en opletten dat je gedachten niet afdwalen naar bijvoorbeeld eigen ervaringen. Het betekent de ander alle ruimte geven die hij of zij nodig heeft. 

Het kan gebeuren dat iemand je iets wil vertellen en je niet in staat bent om op dát moment te luisteren. Zég dat dan. Je hoeft niet bang te zijn dat die ander je dan niet (meer) aardig zal vinden. Maak een afspraak voor een moment dat je wél tijd hebt. ‘Ik wil graag de tijd nemen om goed naar je te luisteren. Die tijd heb ik nu niet. Kun je morgen? Hoe laat spreken we af? Dan heb ik een dik uur om alles van je te horen.’ (Grenzen stellen!) 

De ander in de rede vallen, afgezien dan van hem op het juiste moment te onderbreken om de boodschap samen te vatten of om een vraag te stellen die tot verduidelijking kan leiden, is geen goed idee. En al helemaal niet wanneer het iets zegt dat de boodschap van de ander ontkracht. ‘Ja, dat ken ik. Ik heb dat ook meegemaakt toen...’ ‘Je overdrijft, zo erg is dat helemaal niet.’ ‘Je moet positief zijn.’ ‘Onzin!’ Doe je dat, dan heb je kennelijk toch niet echt geluisterd... Denk eraan dat je alleen je mening geeft wanneer de ander daarom vraagt.

Nog even een paar punten op een rijtje:  

• Luister met aandacht. Kijk de ander geïnteresseerd aan. Hou je eigen oordelen, meningen en commentaren terug. Sluit je af voor ruis van buiten (muziek, verkeersgeluiden, enz.). Let op de lichaamstaal van de spreker. 

• Laat blijken dat je actief luistert door een open lichaamshouding aan te nemen en door zo af en toe te knikken of instemmende geluidjes te maken. 

• Probeer echt te begrijpen wat de boodschap is door zo af en toe samen te vatten en je te laten corrigeren. Stel vragen wanneer je iets niet begrijpt, of wanneer je ergens verduidelijking over wilt. 

• Val de spreker niet in de rede, en al helemaal niet met eigen oordelen en meningen. 

• Geef alleen je mening wanneer daarom wordt gevraagd. En doe dat dan vooral met respect en begrip.

Nogmaals, diep luisteren is iets wat je moet leren, waar je bewust aan moet werken. Probeer het zo veel mogelijk te oefenen, niet alleen door het in praktijk te brengen, maar ook door aandachtig naar gesprekken van anderen te luisteren om ervan te leren. Denk ook eens terug aan gesprekken die je in het verleden had en waar je echt contact met een ander had, of haal je een gesprek voor de geest waar het helemaal mis ging omdat de sprekers een defensieve houding aannamen en er niet werd geluisterd. 

In de zomermaanden, tijdens de vakantie, hebben we meestal meer tijd voor elkaar dan wanneer we druk aan het werk zijn. Het is daarom een goede periode om eens met deze manier van luisteren te oefenen. Ik wens je veel diep luisterplezier en “inter-esse” toe!

Hooggevoelig en 'nee zeggen'

Je moeder vraagt je om even een boodschapje te doen, je vriendin vraagt je om even op de kinderen te passen, je man vraagt je om even die knoopjes aan te naaien, je baas vraagt je om dat klusje nog even op te knappen... En zo heb je waarschijnlijk zo je eigen serie voorbeeldjes; het dagelijks leven is er immers vol van.

Je bent niet te beroerd om te helpen. Helemaal niet. Je bent immers HSP’er, en als HSP’er sta je doorgaans voortdurend in de starthouding om anderen te helpen. Sterker nog: we zien vaak al wat een ander nodig heeft voordat die ander dat zelf überhaupt nog maar in de gaten heeft. Ja, ja, de meeste HSP’ers zijn geboren “redders”.

Vaak gaat het bieden van de helpende hand goed en vinden we het fijn om de ander een plezier te doen. Maar het is je vast wel eens overkomen dat je weliswaar ja zegt, maar dat het toch niet goed voelt om iets voor die ander te doen. Je krijgt al snel spijt van je spontane aanbod, en je beseft dat je eigenlijk gewoon nee had moeten zeggen omdat je te moe was, omdat je juist van plan was om eens lekker weg te kruipen met een boek of omdat je dringend toe was aan een eindje lopen, of om wat voor reden dan ook.

Waarom is 'nee zeggen' vaak zo lastig?

Nee zeggen is lastig om een aantal redenen, en vaak spelen al die redenen tot op zekere hoogte een rol:

• Je wilt helpen, je bent een helper en helpen is iets wat je automatisch doet. Helpen is immers iets positiefs.
•  Iedereen wil graag aardig gevonden worden. Je gaat ervan uit dat je niet aardig gevonden zult worden als je nee zegt. Misschien is er een stemmetje in je achterhoofd dat fluistert dat 'nee zeggen' egoïstisch is.
• Je durft geen nee te zeggen omdat je bang bent dat de ander boos zal worden en je kunt niet tegen conflicten.
• Je weet niet hoe je nee kunt zeggen en je hebt al 'ja' gezegd voordat het zelfs maar bij je opkwam om 'nee' te zeggen; en voor je gevoel kun je dan niet meer terug.
• Uit respect voor de ander, omdat je vindt dat die ander (bijvoorbeeld een ouder of een leraar) geen 'nee' verdient.
• 'Ja' zeggen is de meest gemakkelijke optie. De ervaring heeft je geleerd dat 'nee' zeggen je een schuldgevoel bezorgt. Als HSP’er kan het dan goed zijn dat je, wanneer je toch 'nee' zegt, je jezelf 'straft”'omdat je niet bereid was een ander bij te staan.

Waarom 'nee zeggen'soms noodzakelijk is

Natuurlijk moet je niet altijd nee zeggen, helemaal niet. Ik denk bijna dat je in het leven vaker ergens 'ja' op moet zeggen dan niet. Alleen, het moet een vrije keuze zijn, het gevolg van een eerlijke afweging. Als HSP’er moet je je eigen grenzen (leren) kennen en (leren) bewaken. Wees eerlijk in je emoties. Wees eerlijk in je persoonlijke behoeften. Niemand is gebaat bij een jazegger met een zuur gezicht! Nee kunnen zeggen, iets af kunnen wijzen zonder je daarna schuldig te voelen maakt je vrij. Waarom is nee zeggen zo belangrijk?

• Het levert respect op. Wie altijd maar ja zegt om aardig te worden gevonden krijgt naar alle waarschijnlijkheid het stempel van 'slijmerd' opgedrukt (en dat is dus helemaal niet hetzelfde als aardig gevonden worden). Duidelijkheid van jouw kant wordt alleen maar gewaardeerd en mensen gaan je zien als een onafhankelijk iemand met een eigen mening.
• Beter minder vaak ja zeggen om iets met plezier en overgave te kunnen doen. Een goed uitgevoerde klus die op de afgesproken tijd klaar is, leidt ertoe dat mensen je als betrouwbaar gaan zien. Beperk je bij voorkeur tot dingen waar je goed in bent.
• Met 'nee zeggen' kun je jezelf een hele hoop onnodige stress besparen. Het is onmogelijk om het iedereen naar de zin te maken zonder meer van je krachten te geven dan je weer aan kunt vullen. Een tekort aan krachten leidt onherroepelijk tot stress. Denk daarbij aan het voor HSP’ers niet te verontachtzamen belang van het opladen van de accu’s!

Hoe zeg je 'nee'?

Dat is natuurlijk de hamvraag. Het is inderdaad een kunst om op een goede, eenduidige en vriendelijke manier 'nee' te kunnen zeggen. Een vaag, onduidelijk 'nou, nee, liever niet' brengt je verder van huis; 'liever niet' is geen nee, ookal denk je misschien van wel. Onduidelijkheid kan juist tot misverstanden en conflicten leiden, iets dat je natuurlijk wilt voorkomen.

Het ligt uiteraard aan de omstandigheden en aan de vraag die je krijgt, maar hieronder volgen een aantal 'formules' die je op weg kunnen helpen. Denk eens aan een bepaalde situatie waarin je 'ja' hebt gezegd terwijl je veel en veel liever 'nee' had gezegd, en zoek de formule die bij die situatie past. Spreek hem dan eens een paar keer hardop uit om te kijken hoe het voelt. Het oefenen van dit soort formules helpt je om je meer zekerheid te krijgen en om eenduidig en overtuigend over te komen. Hier komen ze:

• 'Wat leuk dat je aan me dacht, dank je wel, maar echt, het komt me op het moment niet uit. Ik zeg dus nee.'
• 'Hé, dat is een leuk idee! Maar wat jammer dat ik op dat gebied zo weinig ervaring heb. Ik doe het niet, want ik heb mezelf beloofd om alleen dingen te doen waarvan ik zeker weet dat ik ze tot een goed einde breng.'
• 'Oei, nou, ik weet niet. Het komt me niet helemaal eerlijk voor. Nee, daar laat ik me niet mee in.'
• 'Goh, jammer. Ik had je graag willen helpen, maar het gaat niet want ik heb nog ander werk te doen. Het komt me werkelijk niet uit. Volgende keer beter.'
• 'Daar vraag je me nogal wat. Zou je iets duidelijker kunnen zijn? Wat wil je precies dat ik voor je doe?' (Je kunt dan altijd nog ja of nee zeggen; het maken van een duidelijke afspraak is even belangrijk als het geven van een duidelijk antwoord).

En dan nog dit:

Er is een tussenoplossing voor degenen die het ondanks de formules nog te moeilijk vinden om ronduit nee te zeggen. Kun je om de een of andere reden niet onmiddellijk een keuze maken tussen ja of nee, ben je er voor jezelf niet uit of je een vraag wel of niet kunt honoreren, dan kan het volgende antwoord uitkomst bieden: 'Ik begrijp je vraag en ik begrijp je behoefte. Ik kan er nu, op dit moment geen antwoord op geven en ik wil er even over denken. Kom je er volgende week op terug?' In de meeste gevallen, dat zul je zien, komt de vrager er niet op terug omdat hij al een andere kandidaat of oplossing heeft gevonden.

Je zult ook situaties meemaken waarin 'nee zeggen' geen optie is. Dat kan bijvoorbeeld zijn wanneer je in een groep (werkploeg) zit die als geheel heeft besloten om ergens mee akkoord te gaan. Probeer dan in ieder geval duidelijk aan te geven tot op welke hoogte je bereid bent om mee te gaan; hou je aan je grenzen. Waak ervoor om je als vrijwilliger op te werpen (een typische HSP-valkuil!).

Hooggevoeligheid en Voice Dialogue

Afgelopen maand was ik eindelijk in de gelegenheid om deel te nemen aan de driedaagse training Voice Dialogue voor Coaches in Amsterdam. Ik zeg “eindelijk” omdat ik, zoals misschien bekend is, in verhouding veel meer tijd in Spanje doorbreng dan in Nederland, en het tot nu toe eigenlijk nooit uitkwam met de data. Diegenen die mij al langer volgen weten mogelijk dat ik me al een tijdje bezig hou met wat ik de “saboteurs” noem, en de methode van Voice Dialogue is een prachtige manier om met die “saboteurs” (die binnen VD “subpersonen” worden genoemd), aan het werk te gaan.

Wat is dat Voice Dialogue nou precies? Je zou kunnen zeggen dat het een andere manier van naar jezelf kijken betreft, een manier om jezelf te zien als een wezen dat uit meerdere, aan je Bewuste Ik ondergeschikte, ikken bestaat. Ieder van ons heeft kanten, facetten of subpersonen die elk een eigen bril hebben waar doorheen ze de wereld beschouwen. Maar dat doen ze dan wèl door jouw ogen. Elke “sub” bedient zich van zijn eigen manier van handelen en denken en houdt er bovendien eigen gewoontes, waarden en regels op na. Zo’n “sub”, die ooit eens in je belevingswereld is verschenen om je ergens bij te helpen of tegen te beschermen, kan op een gegeven moment een soort van stoorzender worden die een bepaalde kwaliteit die je hebt en die graag tot ontwikkeling wil komen, op een irritante manier overschreeuwt... en dat doet hij doorgaans zonder dat je dat zelf in de gaten hebt. Vaak is dit saboterende gedrag redelijk onschuldig, maar soms gaat het veel dieper dan je misschien zou vermoeden.

Het leren (her)kennen van je “subs”,  die alles wat je doet en denkt ongevraagd van commentaar voorzien, kan zijn voordelen hebben. Wanneer je een idee hebt van wie er in jou aan het woord is, wanneer je je daar bewust van bent, kun je vanuit dat bewustzijn (het “aware ego”) gefundamenteerde keuzes maken en, vooral ook, weggestopte en verdrukte kanten van je persoonlijkheid eens wat meer naar voren laten komen.

Een voorbeeld

Om te beginnen moet je weten dat de “subs” altijd met z’n tweetjes komen. Om dat te begrijpen hoef je eigenlijk alleen maar na te gaan welke stemmetjes er door je hoofd schieten wanneer je in een winkel staat en iets ziet dat je eigenlijk wel graag wilt hebben: een boek, een mooie broek, chocola, of die schitterende plant...

‘Hee, kijk, een nieuw boek over hooggevoeligheid... Ziet er interessant uit. Die neem ik.’

‘O ja? Het hoeveelste boek over hooggevoeligheid wordt dat? Hoe veel van die boeken heb je al gelezen en wat ben je ermee opgeschoten? Sterker nog, hoeveel van al die boeken liggen nog op je stapel van ongelezen boeken?’

‘Ja, ja, maar dit is een nieuwe invalshoek, en dat ietwat nuchtere toontje spreekt me wel aan.’

‘Ok, ok. Maar heb je de prijs gezien? Niks afgeprijsd.’

‘Kom op zeg, alsof vijftien euro véél is voor zo’n interessant thema. En voor hoe ik meer inzicht in die hooggevoeligheid van me kan krijgen.’

‘Nou, bedenk dán maar eens wat je allemaal nog meer met vijftien euro kunt doen. En dan bedoel ik echt núttige dingen!’

‘Ik heb hard gewerkt en ik heb dit boek best verdiend!’

Ken je dat soort innerlijke gesprekjes? In theorie kunnen ze echt eindeloos voortduren, net zo lang tot uiteindelijk een van de stemmen het van de andere wint, of tot –en dat is veel beter- het moment waarop het bewuste ego beide kanten op realistische wijze tegen elkaar weet af te wegen en daarmee tot een letterlijk weloverwogen besluit komt.

Hooggevoeligheid-ikken

Binnen de hooggevoeligheid komen we een aantal heel specifieke, krachtig ontwikkelde “subs” tegen: ikken, dus, die het vaak eenzijdig voor het zeggen hebben, en waarbij de sub die er de tegenhanger van is, nog al eens overschreeuwd wordt. Dit zijn bijvoorbeeld de Helper, de Perfectionist, de Controleur en de Inner Critic, ikken die je goedbeschouwd alleen maar willen behoeden voor een afgang, die er alles voor willen doen dat je aardig gevonden wordt en dat de mensen lovend over je spreken. Echt, ze hebben het beste met je voor. Om je een idee te geven van hoe de Helper bijvoorbeeld voor je zorgt en welke andere ik daarbij hoort ,de tegenhanger,  (die bij een HSP’er niet altijd aan zijn trekken komt) volgt hier een voorbeeld waarin beiden wèl evenredig aan het woord komen...

De Helper versus de Autonome

Er is absoluut niets verkeerd aan het helpen van andere mensen of aan het helpen van dieren. In tegendeel. Iemand willen helpen, dat heb ik al veel vaker gezegd, is een bepaald positieve en belangrijke eigenschap. Een ander een plezier doen en de helpende hand bieden, dat soort dingen maakt het leven de moeite waard. Iets voor een ander doen maakt blij, zorgt ervoor dat anderen je aardig vinden en je waarderen, en het kan zelfs zo ver gaan dat je er je werk van maakt. (Denk maar eens aan de verzorgende beroepen of aan de horeca). De “sub” die we Helper noemen is een prettige bondgenoot, maar dat is hij eigenlijk alleen maar zolang zijn tegenhanger zo af en toe eens krachtig op de rem kan trappen.  Die tegenhanger noemen we de Autonome, hoewel de Helper ook goed uit de voeten zou kunnen met een tegenhanger als de Egoïst of met de Rationalist. Als de tegenhanger van jouw Helper niet krachtig genoeg is om tegengas te kunnen bieden wanneer jouw Helper tot echte Uitslover wordt, als jouw Autonome niet in staat is om grenzen te stellen en het hem niet lukt je te laten inzien dat je moet minderen, dan kan dat ontaarden in stress, en vervolgens in allerlei nare kwalen; helaas iets wat onder de hooggevoeligen nog al eens voorkomt. Hier volgt een voorbeeld van een mogelijke dialoog tussen Helper en Autonome waarbij beiden wèl aan elkaar gewaagd zijn:

‘De buurvrouw heeft griep en ze heeft hulp nodig. Ik moet toch naar de super, dus ik neem haar boodschappen wel meteen mee.’

‘Natuurlijk, als ze ziek is moet ze geholpen worden. Heeft ze je gevraagd of je de boodschappen voor haar wil doen?'

‘Dat is niet nodig. Ik weet wat ze lekker vindt en ik neem het gewoon voor haar mee.’

‘Hé, joh, wacht nou eens even! Als je niet op een telefoontje van háár wilt wachten, bel haar dan zelf om te vragen of ze iets nodig heeft.’

‘Maar als ik haar met de boodschappen verras, dan vindt ze dat fijn. Je weet best hoe moeilijk ze het vindt om om hulp te vragen.’

‘Of niet. Misschien heeft ze al aan dochter gevraagd of die de boodschappen wil doen. Als je haar niet belt, als je haar niet vráágt of ze je hulp nodig heeft, misschien dat ze zich dan uiteindelijk wel ongemakkelijk zal voelen in plaats van dat ze blij is met de verrassing. En daarbij, hadden we niet afgesproken dat je op dinsdag alléén maar dingen voor jezelf zou doen om tot rust te komen?’

Als je goed naar deze innerlijke dialoog weet te luisteren, kan je dat helpen om tot weloverwogen beslissingen te komen.

Misschien is het een idee om zo eens te kijken wat jouw favoriete dialogen zijn. Zo lang de interne gesprekken zodanig verlopen dat ze evenwichtig zijn, waarbij de ene “sub” dus even veel gewicht in de schaal weet te leggen als zijn tegenhanger, zit je meestal wel op de goede weg. Maar mocht je je realiseren dat er maar één kant tegen je spreekt, wees dan op je hoede. Waarschijnlijk is dit het geval wanneer je een bepaald gedrag vertoont waar je last van hebt. Als we in dit verband nog eens even naar Helper en Autonome kijken, dan zou het best wel eens kunnen zijn dat Helper zó sterk ontwikkeld is dat de Autonome geen schijn van kans maakt. In dat geval sta je dan mogelijk dag en nacht klaar om de helpende hand te bieden en weet je van geen ophouden; of liever, je weet niet hoe je nee moet zeggen, met alle gevolgen van dien. Wanneer Helper de boventoon voert en de Autonome elk recht van spreken ontnomen heeft, dan ben je een goede kandidaat voor stress en misschien zelfs ook wel voor een burnout...

Het mooie aan de methode van Voice Dialogue is dat de sessies zodanig zijn opgebouwd dat elk van de “subs” die, afhankelijk van het te behandelen thema, hun opwachting maken, onbelemmerd kunnen vertellen wat hen op het hart ligt, wat hun zorg is en wat volgens hen nodig is om de coachee blij en gelukkig te maken. De coach die dit gesprek begeleidt zorgt ervoor dat de subs en hun tegenhangers zodanig liefdevol in het zonnetje worden gezet dat de coachee te horen en te zien krijgt waaróm bepaalde krachten op deze of gene manier in hem werkzaam zijn. Dit zal hem dan begrip en vooral zelfinzicht opleveren.

Luister eens naar je lievelings dialogen

Ik raad je aan om eens te luisteren naar wat jouw vaste innerlijke gesprekken zijn.  Als HSP’er zit het er dik in dat jouw innerlijke dialogen te maken hebben met de Inner Critic (‘Dat kun je toch niet’, ‘Denk maar niet dat je dat gaat lukken’, ‘Je wordt toch niet teruggebeld’, ‘Zie je wel, ik hád je nog gewaarschuwd’...), met de Perfectionist (‘Heb je alles wel goed nagekeken?’ ‘Is de boel echt goed schoon?’ ‘Je wilt toch niet voor gek lopen, hè?) en met de Helper, zoals we dat in het voorbeeld hierboven al zagen.

Vraag je dan ook eens af wat de specifieke taak van een bepaalde “sub” zou kunnen zijn (Hoe, op welke manier helpt hij je? Wat is zijn goede bedoeling en waartegen probeert hij je te beschermen?). Vervolgens zou je je af kunnen vragen in hoeverre zijn aanwezigheid op dit moment in je leven aangebracht en functioneel is (dat hij je in het verleden werkelijk een dienst bewees wil niet zeggen dat zijn steun, werkwijze en argumenten je nu nog van pas komen). En hoe zit het met de tegenovergestelde “sub”?  Hoe zou je die noemen? (Relax, Ontspanning, Zorg voor jezelf, Vrede, Muziek, Schilder, enzovoort). Neem de rol, kracht en functie van de tegenhanger ook eens goed onder de loep. Wat doet hij precies (of niet) en hoe werkt hij of zou hij het liefste willen werken? Heeft hij misschien een beetje extra aandacht nodig?

Wil je meer weten?

Wil je eens onderzoeken hoe het zit met je eigen “subs”? Lijkt het je een goed idee om op die manier meer inzicht te verkrijgen in je eigen manier van functioneren? Misschien voel je dan wat voor een persoonlijke sessie met mij. In tegenstelling tot het gewone coachen dat heel goed via Skype, Google+ of gewoon per telefoon kan, moet een sessie van Voice Dialogue een persoonlijke sessie in levende lijve zijn. Een sessie duurt ongeveer een uur en kost 50 euro.

Misschien wil je ook meer weten van Voice Dialogue. In dat geval raad ik je het leuke boekje van –o.a.- Berry Collewijn,  “Ik ken mijn ikken” aan.  Overigens, als je op 11 mei in Amsterdam bent, is het Theater van de ikken een prachtige gelegenheid om in de praktijk meer van Voice Dialogue te zien.  En dan is er verder natuurlijk ook het werk van Hal en Sidra Stone, de bedenkers van deze fascinerende methode.

Ik wens je een fijne maartmaand toe!

Hooggevoelig: schaamte en schuld

Tijdens de meest recente ontmoetingsavond voor HSP’ers die ik hier op Mallorca organiseer, hadden we het over illusies en het verwezenlijken van je dromen. Het was een opvallend goed gesprek waarin de deelnemers met grote aandacht naar elkaars verhalen luisterden. Was is het toch ontzettend belangrijk om als hooggevoelige zonder (ver)oordelen met elkaar te kunnen praten en ervaringen uit te kunnen wisselen. Immers, het is telkens weer een enorme bevrijding om te horen hoe anderen dezelfde dingen meemaken. We kunnen zo veel van elkaar leren… 

Iemand, die het over het waarmaken van haar droom had, bracht het thema schuldgevoel ter sprake: 

‘Ik wil zo dolgraag een winkeltje met decoratiematerialen beginnen, daar droom ik nu al jaren van. Het moeilijke is echter dat ik dan veel minder tijd voor mijn man en mijn zoontje zal hebben. Die gedachte bezorgt me zo’n intens schuldgevoel dat ik sterk betwijfel of ik ooit voldoende moed zal kunnen opbrengen om iets voor mijzelf te beginnen.’ 

Geknik van een groot aantal van de aanwezigen. 

‘Ik weet dat ik dringend behoefte heb aan tijd voor mezelf, om alleen te zijn met mijn overpeinzingen en om te mediteren. En dan wordt er voor de zoveelste keer aangebeld en ik wéét dat het alwéér mijn buurvrouw is die haar kinderen bij mij komt droppen omdat ze weer eens boodschappen wil doen. Ze belt nooit van te voren om te vragen of het wel uitkomt, en ik weet gewoon niet hoe ik haar moet zeggen dat ik lang niet altijd zin heb om op te passen. Wat ik dan doe? Nou, ik doe alsof ik niet thuis ben, maar het gevolg is wel dat ik me verschrikkelijk schuldig voel.’ 

In beide gevallen heeft het schuldgevoel duidelijk te maken met aan jezelf (durven) denken. We hebben al snel het gevoel dat we heel egoïstisch zijn wanneer we iets voor onszelf doen. HSP’ers hebben bijna altijd die neiging om voortdurend voor anderen klaar te staan, om te helpen, om te dienen… en als we dan eindelijk eens aan onszelf denken dat steekt vrijwel onmiddelijk dat akelige schuldgevoel, en vervolgens ook de schaamte zijn kop op. 

Is het dan zo verschrikkelijk erg om aan jezelf te denken? Ben je automatisch een slecht mens omdat je eens je eigen behoeften durft te honoreren? En heb je daarmee een ander dan kwaad gedaan? Bovendien, ben jij dan echt wel de énige die de ander een helpende hand kunt bieden? 

Je schuldig voelen en je schamen liggen duidelijk heel dicht naast elkaar. “Egoïsme” geldt nog steeds als iets slechts, als iets wat niet hoort. Als je van kinds af aan te horen hebt gekregen dat ‘je niet zo egoïstisch moet doen,’ dan zit het er dik is dat je, eenmaal volwassen, nog altijd dat berispende stemmetje door je hoofd kunt horen schieten: ‘Doe niet zo egoïstisch!’ En als je dan toch iets doet wat voor ‘jouw’ gevoel zelfzuchtig is, dan is daar onmiddellijk dat schuldgevoel weer om je elk plezier te ontnemen. En dan kun je je ook weer schamen. 

Het is goed om anderen te helpen. Heel goed, zelfs. Sterker nog, ik beschouw het helpen van anderen als iets volkomen vanzelfsprekends. Alleen is het misschien een verstandig idee om nog eens –en met nieuwe ogen- naar die schaal van waardeoordelen te kijken die we doorgaans automatisch, zonder erbij na te denken dus, hanteren. Ik ben er een voorstander van om goed in de gaten te houden hóe ver je wilt en kunt gaan in het behulpzaam zijn. Je hebt een bepaalde hoeveelheid energie tot je beschikking, en het is niet slim om –zeker gedurende wat langere tijd- meer van je krachten te vergeven dan je in staat bent om aan te vullen. Als je maar blijft en blijft geven en je niet de kans krijgt of neemt om je accu op te laden, dan doe je jezelf daar zeker geen plezier mee. Ik hoop dat je als HSP’er goed doordrongen bent van hoe enorm belangrijk het is om die innerlijke accu van je goed in de gaten te houden! 

Hou je krachten dus goed in de gaten. Leer voelen hoe ver je kunt gaan. Voel je dat je aan je grens bent gekomen, of te wel, merk je dat je op het punt bent gekomen dat je meer weg gaat geven dan je opnieuw kunt bijtanken, dan kun je met een gerust hart, en zonder je schuldig te voelen ‘stop!’ zeggen. En als je dan iets voor jezelf doet, iets wat je leuk of fijn vindt, iets wat je weer kracht geeft en waarbij je niemand schade berokkent, dan kun je gerust zijn in het besef dat je doet wat nodig is. Sterker nog: als jij goed voor jezelf zorgt en je dingen doet die je een fijn en prettig gevoel geven, dan garandeer ik je dat je daarmee extra kracht opdoet waarna je nóg beter en nóg effectiever kunt helpen… 

Schuldgevoel en schaamte zijn zogenaamd ‘sociale’ emoties, oftewel, het zijn emoties waarvoor je al dan niet in het echt aanwezige andere mensen nodig hebt. Er zijn boeken over vol geschreven, maar waar het mij op dit moment om gaat is het feit dat de meeste HSP’ers het doorgaans afschuwelijk vinden om midden in de aandacht te staan en ze vaak doodsbang zijn om publiekelijk een flater te slaan. Om dat soort situaties te voorkomen kiest de hooggevoelige mens er nog al eens voor om zich aan te passen aan de behoeften van anderen. Hij streeft naar perfectie, naar het vermijden van fouten en geeft (in meerdere opzichten) doorgaans veel meer van zichzelf cadeau dan hij zich in feite kan veroorloven. En dat alles om zich maar niet schuldig te hoeven voelen en om zich maar niet te hoeven schamen. In de regel kiest de HSP'er vaker voor aanpassen, voor gedrag dat schuldgevoel en schaamte zal voorkomen, dan dat hij kiest voor 'gewoon' spontaan zijn en rekening houden met zijn eigen behoeftes (let wel: je kunt natuurlijk ook spontaan kiezen om te helpen, maar dát bedoel ik nu even niet). 

Ik zou je willen voorstellen om eens wat nader stil te staan bij het soort schuldgevoel dat je krijgt wanneer je nalaat iets goeds te doen wat je in theorie gedaan zou kunnen hebben, of bij dat gevoel dat je krijgt wanneer dat innerlijke stemmetje (de 'saboteur') je laat weten dat je ‘wel weer ontzettend egoïstisch’ was. Vraag je dan eens af wèlk deel van dat gevoel ‘schuld’ is, en wèlk deel ‘schaamte’ omdat je iets slechts zou hebben gedaan. 

Luister eens goed naar dat stemmetje dat je laat weten dat dit soort 'zelfzuchtig' gedrag onaanvaardbaar is… Wie zegt dat eigenlijk? Is het je vader die, toen je als kind ongehoorzaam was, boos en verwijtend tegen je uitviel? Of je moeder? Een andere volwassene uit je kinderjaren? Kreeg je straf omdat je zo ‘egoïstisch’ was? Zou je dan ook eens willen kijken naar het oordeel dat er in dat stemmetje besloten ligt? Het zou wel eens zinvol kunnen zijn om je vervolgens af te vragen in hoeverre dat oordeel, dat je als kleuter te verwerken kreeg, nog steeds van kracht is nu je al lang geen klein kind meer bent. 

Elk kind heeft volwassenen nodig die hem helpen bij het leren onderscheiden van wat goed of niet goed, juist of verkeerd, waar of onwaar is. Maar als volwassene beschik je over voldoende innerlijke autoriteit om je eigen schaal van waarden ontwikkeld te kunnen hebben. Het leven en alles wat je erin tegenkomt leert je wat voor jóu goed of niet goed is. 

Om over na te denken 

Weet je waar je je  vroeger voor schaamde? Waar je je nog altijd voor schaamt? (zo kun je je bijvoorbeeld schamen voor het feit dat je zo gevoelig bent, of verlegen of onzeker. Je kunt je schamen voor een afwijkende nationaliteit, accent of huidskleur, voor slechte rapportcijfers, voor het feit dat je je geen merkkleding kunt veroorloven, voor een (mis)daad die je hebt gepleegd (of die een familielid heeft gepleegd), voor een verslaving, voor het feit dat je in het openbaar bent flauw gevallen, enzovoort, enzovoort... 

Kun je een verband zien tussen je hooggevoeligheid en je schaamte?

Kun je, als HSP’er zijnde, een lijst van voor jou geldende, persoonlijke waarden opstellen?  Wat is voor jou als hooggevoelige mens belangrijk?

Wat zijn je huidige behoeften? Waar liggen je grenzen? Hoe verhouden deze zich tot elkaar?

  

Wat kun je doen om je minder schuldig te voelen? 

• Neem een gebeurtenis in gedachten, iets wat je hebt gedaan of hebt nagelaten te doen en het schuldgevoel dat je daarover hebt. Bijvoorbeeld: ik wil mijn eigen winkeltje beginnen, maar ik voel me schuldig over het feit dat ik dan minder tijd voor mijn man en kind zal hebben. Vraag je vervolgens af of er iets is wat je zou kunnen doen om je winkeltje wel te beginnen maar je minder schuldig te voelen. 

• Praat erover. Als we hetzelfde voorbeeld aanhouden, zou het een goed idee zijn om het er eens met je man over te hebben. Breng onder woorden hoe je je het winkeltje voorstelt, wat er volgens jou allemaal bij komt kijken, wat voor jou nodig zou zijn om het toch iedereen (jijzelf inclusief) zo veel mogelijk naar de zin te maken, en vertel ook wat je zorgen zijn. Vaak blijkt dat anderen jouw zorgen helemaal niet (in die mate) delen zodat je je schuldgevoel los kunt laten... 

• In het geval dat je echt iets hebt gedaan dat niet goed of juist was, en dat gevoelens van berouw en schaamte bij je oproept, zit er eigenlijk niet veel anders op dan dat je al je moed vergaart en om vergeving vraagt, of dat je in ieder geval laat weten dat je er spijt van hebt. Als je dan ook nog kunt vragen of er misschien een manier is om het goed te maken, dan zul je zien hoe daarmee de ‘angel’ uit het schaamte- en schuldgevoel verdwijnt en mogelijk plaatsmaakt voor opluchting.

En mocht je nog meer willen lezen over de macht van de saboteurs, dan beveel ik je de volgende artikelen aan: 

• Hooggevoeligheid en motivatie
• De HSP'er en zijn comfortzone
• Hooggevoeligheid en innerlijke saboteurs
• Redder, slachtoffer of aanklager, met welke rol identificeer je je het meest?