Hooggevoelig en 'nee zeggen'

Je moeder vraagt je om even een boodschapje te doen, je vriendin vraagt je om even op de kinderen te passen, je man vraagt je om even die knoopjes aan te naaien, je baas vraagt je om dat klusje nog even op te knappen... En zo heb je waarschijnlijk zo je eigen serie voorbeeldjes; het dagelijks leven is er immers vol van.

Je bent niet te beroerd om te helpen. Helemaal niet. Je bent immers HSP’er, en als HSP’er sta je doorgaans voortdurend in de starthouding om anderen te helpen. Sterker nog: we zien vaak al wat een ander nodig heeft voordat die ander dat zelf überhaupt nog maar in de gaten heeft. Ja, ja, de meeste HSP’ers zijn geboren “redders”.

Vaak gaat het bieden van de helpende hand goed en vinden we het fijn om de ander een plezier te doen. Maar het is je vast wel eens overkomen dat je weliswaar ja zegt, maar dat het toch niet goed voelt om iets voor die ander te doen. Je krijgt al snel spijt van je spontane aanbod, en je beseft dat je eigenlijk gewoon nee had moeten zeggen omdat je te moe was, omdat je juist van plan was om eens lekker weg te kruipen met een boek of omdat je dringend toe was aan een eindje lopen, of om wat voor reden dan ook.

Waarom is 'nee zeggen' vaak zo lastig?

Nee zeggen is lastig om een aantal redenen, en vaak spelen al die redenen tot op zekere hoogte een rol:

• Je wilt helpen, je bent een helper en helpen is iets wat je automatisch doet. Helpen is immers iets positiefs.
•  Iedereen wil graag aardig gevonden worden. Je gaat ervan uit dat je niet aardig gevonden zult worden als je nee zegt. Misschien is er een stemmetje in je achterhoofd dat fluistert dat 'nee zeggen' egoïstisch is.
• Je durft geen nee te zeggen omdat je bang bent dat de ander boos zal worden en je kunt niet tegen conflicten.
• Je weet niet hoe je nee kunt zeggen en je hebt al 'ja' gezegd voordat het zelfs maar bij je opkwam om 'nee' te zeggen; en voor je gevoel kun je dan niet meer terug.
• Uit respect voor de ander, omdat je vindt dat die ander (bijvoorbeeld een ouder of een leraar) geen 'nee' verdient.
• 'Ja' zeggen is de meest gemakkelijke optie. De ervaring heeft je geleerd dat 'nee' zeggen je een schuldgevoel bezorgt. Als HSP’er kan het dan goed zijn dat je, wanneer je toch 'nee' zegt, je jezelf 'straft”'omdat je niet bereid was een ander bij te staan.

Waarom 'nee zeggen'soms noodzakelijk is

Natuurlijk moet je niet altijd nee zeggen, helemaal niet. Ik denk bijna dat je in het leven vaker ergens 'ja' op moet zeggen dan niet. Alleen, het moet een vrije keuze zijn, het gevolg van een eerlijke afweging. Als HSP’er moet je je eigen grenzen (leren) kennen en (leren) bewaken. Wees eerlijk in je emoties. Wees eerlijk in je persoonlijke behoeften. Niemand is gebaat bij een jazegger met een zuur gezicht! Nee kunnen zeggen, iets af kunnen wijzen zonder je daarna schuldig te voelen maakt je vrij. Waarom is nee zeggen zo belangrijk?

• Het levert respect op. Wie altijd maar ja zegt om aardig te worden gevonden krijgt naar alle waarschijnlijkheid het stempel van 'slijmerd' opgedrukt (en dat is dus helemaal niet hetzelfde als aardig gevonden worden). Duidelijkheid van jouw kant wordt alleen maar gewaardeerd en mensen gaan je zien als een onafhankelijk iemand met een eigen mening.
• Beter minder vaak ja zeggen om iets met plezier en overgave te kunnen doen. Een goed uitgevoerde klus die op de afgesproken tijd klaar is, leidt ertoe dat mensen je als betrouwbaar gaan zien. Beperk je bij voorkeur tot dingen waar je goed in bent.
• Met 'nee zeggen' kun je jezelf een hele hoop onnodige stress besparen. Het is onmogelijk om het iedereen naar de zin te maken zonder meer van je krachten te geven dan je weer aan kunt vullen. Een tekort aan krachten leidt onherroepelijk tot stress. Denk daarbij aan het voor HSP’ers niet te verontachtzamen belang van het opladen van de accu’s!

Hoe zeg je 'nee'?

Dat is natuurlijk de hamvraag. Het is inderdaad een kunst om op een goede, eenduidige en vriendelijke manier 'nee' te kunnen zeggen. Een vaag, onduidelijk 'nou, nee, liever niet' brengt je verder van huis; 'liever niet' is geen nee, ookal denk je misschien van wel. Onduidelijkheid kan juist tot misverstanden en conflicten leiden, iets dat je natuurlijk wilt voorkomen.

Het ligt uiteraard aan de omstandigheden en aan de vraag die je krijgt, maar hieronder volgen een aantal 'formules' die je op weg kunnen helpen. Denk eens aan een bepaalde situatie waarin je 'ja' hebt gezegd terwijl je veel en veel liever 'nee' had gezegd, en zoek de formule die bij die situatie past. Spreek hem dan eens een paar keer hardop uit om te kijken hoe het voelt. Het oefenen van dit soort formules helpt je om je meer zekerheid te krijgen en om eenduidig en overtuigend over te komen. Hier komen ze:

• 'Wat leuk dat je aan me dacht, dank je wel, maar echt, het komt me op het moment niet uit. Ik zeg dus nee.'
• 'Hé, dat is een leuk idee! Maar wat jammer dat ik op dat gebied zo weinig ervaring heb. Ik doe het niet, want ik heb mezelf beloofd om alleen dingen te doen waarvan ik zeker weet dat ik ze tot een goed einde breng.'
• 'Oei, nou, ik weet niet. Het komt me niet helemaal eerlijk voor. Nee, daar laat ik me niet mee in.'
• 'Goh, jammer. Ik had je graag willen helpen, maar het gaat niet want ik heb nog ander werk te doen. Het komt me werkelijk niet uit. Volgende keer beter.'
• 'Daar vraag je me nogal wat. Zou je iets duidelijker kunnen zijn? Wat wil je precies dat ik voor je doe?' (Je kunt dan altijd nog ja of nee zeggen; het maken van een duidelijke afspraak is even belangrijk als het geven van een duidelijk antwoord).

En dan nog dit:

Er is een tussenoplossing voor degenen die het ondanks de formules nog te moeilijk vinden om ronduit nee te zeggen. Kun je om de een of andere reden niet onmiddellijk een keuze maken tussen ja of nee, ben je er voor jezelf niet uit of je een vraag wel of niet kunt honoreren, dan kan het volgende antwoord uitkomst bieden: 'Ik begrijp je vraag en ik begrijp je behoefte. Ik kan er nu, op dit moment geen antwoord op geven en ik wil er even over denken. Kom je er volgende week op terug?' In de meeste gevallen, dat zul je zien, komt de vrager er niet op terug omdat hij al een andere kandidaat of oplossing heeft gevonden.

Je zult ook situaties meemaken waarin 'nee zeggen' geen optie is. Dat kan bijvoorbeeld zijn wanneer je in een groep (werkploeg) zit die als geheel heeft besloten om ergens mee akkoord te gaan. Probeer dan in ieder geval duidelijk aan te geven tot op welke hoogte je bereid bent om mee te gaan; hou je aan je grenzen. Waak ervoor om je als vrijwilliger op te werpen (een typische HSP-valkuil!).

Hooggevoelig en met hart en ziel liefhebben

‘De liefde zoeken is niet je taak; je taak is het zoeken naar, en wegnemen van alle, door je zelf opgeworpen innerlijke hindernissen die je het vinden ervan beletten.’ Rumi

Tot de vele pijnplekken die je als hooggevoelige mens kunt ervaren, behoort het feit dat velen zo intens veel van hun partner kunnen houden dat ze zich met “lichaam, ziel en geest” aan hem of haar geven. En dat intense, je met een ander verbonden voelen, hoeft niet eens beperkt te blijven tot liefdesrelaties, maar kan zich ook voordoen bij diepe vriendschappen of bij bepaalde familierelaties. Als zo’n relatie dan op een gegeven moment ophoudt of uit gaat dan kan dat ongelooflijk veel pijn doen. De positieve kant daarvan (want die is er gelukkig wel) is dat een dergelijke ervaring je innerlijk sterker en emotioneel onafhankelijker kan maken.

Binnen een van de HSP-groepen van facebook liep onlangs een interessante uitwisseling over dit tema, die begon met de volgende vraag: ‘Hoe komt het toch dat HSP’ers zo gevoelig zijn voor stemmingen van een ander, en dat dit zelfs ten koste van je eigenwaarde kan gaan?’ Een goede vraag waarin menigeen zich zal herkennen. Maria, van wie deze vraag afkomstig was, ging verder met te vertellen dat haar vriend,  in het begin van hun relatie, haar overlaadde met complimentjes en attenties en hij alles wat ze deed, dacht of zei even fantastisch vond. Na een poosje echter, namen zijn enthousiasme en steun beduidend af en gebeurde het steeds vaker dat hij kritiek leverde terwijl haar plannen en ideeën, die hij vroeger zo fantastich had gevonden, hem nu bespottelijk en infantiel voorkwamen.  Maria is zich ervan bewust hoe ze, bij elk van zijn negatieve reacties, steeds meer aan zichzelf gaat twijfelen, en ze voelt zich verdrietig en verraden. Ze zegt: ‘En het enige wat ik dan nog kan denken is dat het wel erg triest met mezelf gesteld is, want het is duidelijk dat ik mijn zelfbeeld, mijn gevoel voor eigenwaarde, volledig laat afhangen van hoe anderen mij zien. En als ik “anderen” zeg, dan bedoel ik diegenen die ik als mijn centrum beschouw, als mijn motor en mijn anker.’

Dat laatste is belangrijk, en helemaal als je HSP bent. Het gaat hier om twee thema’s waar de hooggevoelige mens nog al eens op minder aangename wijze mee te maken krijgt. Om te beginnen is dat het thema van het zelfbeeld dat, zoals je misschien wel weet, bij veel HSP’ers aan de zwakke kant is. (Klik voor artikelen waarin ‘zelfbeeld’ ter sprake komt). En ten tweede is er het feit (sterk samenhangend met dat zwakke zelfbeeld) dat hooggevoeligen nog al eens de neiging hebben zichzelf aan anderen ‘te schenken’, om zichzelf weg te cijferen.

Terugkerend naar de vraag van Maria, kunnen we stellen dat haar probleem rechtstreeks te maken heeft met dit schenken van jezelf, met het wegcijferen van wie je bent.  In plaats van voor jezelf te leven, leef je voor een ander. Je schenkt jezelf (je tijd, energie, je levenslust en mogelijk zelfs je geld) aan degene die je lief hebt. Waarschijnlijk ben je je er niet van bewust, maar wat er ondertussen gebeurt is dat je je zwakke zelfbeeld probeert te versterken met alles wat je ontvangt door je in dienst van die ander te stellen. Je teert als het ware op wie die ander is. (‘Kijk eens hoe goed ik ben, ik doe álles voor hem/haar!’) Of, om een beeld te gebruiken: je absorbeert de ander, je zuigt hem bij jezelf naar binnen, waardoor je hem automatisch gaat beschouwen als het middelpunt van je leven, als ‘je centrum, je motor en je anker.’

Je zou een zwak zelfbeeld kunnen zien als een innerlijke leegte, als een holte die gevuld zou moeten zijn met een gevoel van tevredenheid, met de aanvaarding van het prachtige wezen dat je bent. Leegtes willen gevuld worden, dat is nu eenmaal zo. Lukt het je om wat voor reden niet om die innerlijke leegte zelf te vullen, dan kun je je misschien voorstellen hoe je op zoek gaat naar anderen die dat voor je kunnen doen: je absorbeert anderen die je met hun liefde voor jou het gevoel kunnen geven dat je de moeite waard bent. En zeg nu zelf, hoe kun je zo iemand niet alles willen geven wanneer die iemand zich in jouw centrum, in jouw hart bevindt en daar volledig deel uitmaakt van jouw bestaan? De grenzen tussen jou en die ander zijn opgelost, zijn vervaagd; jullie zijn één. De versmelting van twee zielen, een prachtig en romantisch beeld dat jammergenoeg tot een ander tijdperk behoort en nu, in deze tijd van de ontwikkeling van het menselijk ego, niet langer haalbaar is.

Laten we eens kijken naar waarom zo’n mooie versmelting op den duur niet houdbaar is. Maria zei het zal: na een tijdje begon haar partner kritisch en onaardig te worden. Haar vriend, die door haar geabsorbeerd was, begint het benauwd te krijgen. Als jij HSP’er bent en je je in Maria’s woorden herkent, is het heel waarschijnlijk dat je vriend of je vriendin jouw voortdurende en niet-aflatende aandacht na een poosje als beklemming begint te ervaren.  Let wel, ik zeg niets over je bedoelingen die ongetwijfeld goed en zuiver zijn; ik kijk alleen maar even naar hoe je partner (al dan niet bewust) meer en meer het gevoel begint te krijgen dat hij bezig is zijn eigen identiteit te verliezen en dat hij zich misschien zelfs wel gemanipuleerd kan gaan voelen. Zo kan het bijvoorbeeld gebeuren dat hij op een dag zegt dat hij het weekend weg wil met zijn vrienden, en dat jij daar een probleem van maakt. Je vriend heeft het gevoel dat hij klem zit en zal misschien niet weggaan om jouw gevoelens te sparen. Maar een volgende keer gaat hij wèl, en dan voel jij je verraden…

En zo verging het ook Maria en haar vriend, die in het begin van hun relatie onafscheidelijk waren en alles samen deelden. Maria voelde zich gezien en bemind door haar partner die haar in alles steunde, maar op een gegeven moment vindt er schijnbaar zomaar opeens een omslag plaats en wordt hij kribbig en kritisch. Zij ervaart het als afgewezen worden, maar in werkelijkheid is het alleen maar dat haar vriend ineens “wakker wordt” en merkt dat hij zichzelf kwijt is: hij zet zich af om zijn eigen grenzen te kunnen hervinden die daarvoor met de jouwe waren versmolten. Hij had jouw leegte gevuld (en uiteindelijk vond hij dat aanvankelijk ook meer dan best, want wie heftig verliefd is, die slaapt een beetje, en wie vindt het nou niet heerlijk als iemand dag en nacht voor je klaarstaat…) maar merkt ineens dat hem dat benauwt omdat het ten koste van zijn eigen wezen gaat.

Een gezonde en evenwichtige relatie

Het zal duidelijk zijn dat een gezonde relatie gebaseerd moet zijn op wederzijdse liefde, maar liefde voor jezelf –blij zijn met wie je bent- is minstens even belangrijk. Tevreden zijn met de mens die je bent, met hoe je eruit ziet en met wat je hebt, zónder jezelf op een voetstuk te plaatsen, is gezond. Van jezelf houden betekent ook je grenzen en behoeften kennen en respecteren, innerlijk willen groeien en willen leren van wat de wereld (en vooral onze relaties met anderen) ons voorhoudt.  En natuurlijk is zo’n gezonde relatie ook alleen maar mogelijk zo lang je bereid bent de ander met al zijn goede en minder goede eigenschappen te accepteren.  En zo lang er van wederzijds vertrouwen sprake is; de ander vrij laten en de ruimte geven opdat hij of zij naar behoeven voor zichzelf kan zorgen en aan zijn behoeften tegemoet kan komen. En mocht het dan gebeuren dat de behoeften van de één een conflict opleveren met de grenzen en de behoeften van de ander, dan is het tijd voor een goed gesprek waarbij respect hoog in het vaandel staat.

Aandachtspunten voor de HSP’er

Om als HSP’er tot zo’n gezonde en evenwichtige relatie te kunnen komen zou het raadzaam kunnen zijn om eens naar de volgende (tere) punten te kijken. Mocht je hier en daar iets van je eigen situatie herkennen, misschien is het dan een goed idee om te kijken in hoeverre er iets te veranderen of te verbeteren valt. Praat met je partner om te zien hoe het staat met jullie gevoelens voor elkaar en met ieders behoeften.

• Ben je hooggevoelig, kijk dan eens met extra aandacht naar het beeld dat je van je van jezelf hebt. Is dat zelfbeeld aan de zwakke kant (bij veel HSP’ers is dat zo) dan is dit misschien het moment om daar iets aan te doen. Er zijn talloze goede boeken op de markt, cursussen die zeer de moeite waard zijn en het internet is een uiterst bruikbare bron van informatie. Of wat dacht je van het inroepen van de hulp van een coach?
• Kijk eens met een kritische blik naar je eigen gedrag en ga na of je hobby’s en/of vrienden/vriendinnen hebt laten schieten om je partner een plezier te doen; misschien zelfs zonder dat deze daarom heeft gevraagd. Stel jezelf de vraag of je je anders voordoet dan je in werkelijkheid bent om de man of vrouw te kunnen zijn die je (denkt dat) partner nodig heeft om gelukkig te kunnen zijn.
• Luister ook eens naar dat innerlijke stemmetje om te zien in hoeverre bepaalde facetten van het gedrag van je partner je hinderlijk voorkomen, maar waarover je je mond houdt om een eventuele ruzie te vermijden. Ontdek je irritaties, probeer dan een manier te vinden om erover in gesprek te raken voordat de boel explodeert op een moment dat je dat totaal niet verwacht.
• Hoe veel tijd besteed je aan jezelf en doe je iets waar je van binnen blij van wordt? En dan denk ik vooral aan activiteiten zoals het maken van een mooie wandeling, mediteren, schrijven, lezen, schilderen, muziek maken, pilates, tai-chi, yoga, enzovoort, die weldadig zijn voor de innerlijke verrijking, ‘voer voor de ziel.
• En als laatste tip zou ik je willen voorstellen om je eens in alle ernst af te vragen of je misschien in een van de valkuilen van de HSP’er bent beland, de valkuil van jezelf op te offeren voor de andere mens in de zin van dat je hem of haar met de beste bedoelingen van de wereld elk klusje en elk eigen initiatief uit handen neemt. Ik begrijp heel goed dat je iemand graag wilt bewijzen dat je ontzettend veel van hem of haar houdt en dat je hem of haar het leven zo aangenaam mogelijk wilt maken, maar soms kun je daarin doorschieten en beroof je je geliefde van zijn of haar persoonlijke autonomie. Er zit ook een donker kantje aan dat soort gedrag: als je alles voor iemand doet, dan heb jij de touwtjes in handen en oefen je controle uit, en zou je wel eens, mogelijk zonder het te beseffen, manipulerend bezig kunnen zijn.

Herken je jezelf in dit gedrag, wees dan niet verbaasd als je relatie geen stand houdt, want niemand komt graag in de verdrukking. (Overigens komt het in zo’n geval vaak voor dat iemand roept: ‘…en dat na álles wat ik voor X heb gedaan!’ Precies, daarom dus.). Meer lezen over de rol van ‘redder.’

Lukt het je op positieve wijze met deze tips aan de slag te gaan, dan garandeer ik je dat je relaties een stuk succesvoller zullen zijn!

Redder, Slachtoffer of Aanklager, met welke rol identificeer je je het meest?

Tijdens de meest recente ontmoetingsdag voor HSP'ers in Mallorca oefenden we met de “Dramadriehoek”, ook wel de Driehoek van Karpman genoemd, een tool die afkomstig is uit de Transactionele Analyse. Ook dit is weer zo’n onderwerp waarvan ik denk dat de hooggevoelige mens er veel aan kan hebben op zijn weg van zelfkennis en zelfonderzoek, een weg die mijns inziens onontbeerlijk is in het leven van de HSP’er die zijn hooggevoeligheid in de hand wil leren krijgen om zo datgene was hem nog al eens dwars kan zitten, om te buigen naar de positieve karaktertrek die het in feite is.

De Dramadriehoek is een spel, een dans, tussen drie rollen, tussen drie gedragstypen waar we als mens vaak vanzelf en zonder dat we het in de gaten hebben, toe neigen. Zo zien we de rol van het slachtoffer, de rol van de redder en de rol van de zogenaamde aanklager.

Stel je voor, je bent met iemand in gesprek en op een gegeven moment realiseer je je dat je niet verder komt, dat het gesprek niet opschiet en dat je eigenlijk alleen nog maar in hetzelfde kringetje ronddraait. Of het valt je op dat je gesprekspartner zichzelf voortdurend herhaalt, en dat op een nare, negatieve manier. Of je merkt dat je dingen zegt die je eigenlijk helemaal niet wilt zeggen.

Als dat gebeurt, is de kans groot dat jij en je gesprekspartner in het patroon van de “Dramadriehoek” zijn beland. De Dramadriehoek met zijn drie rollen van aanklager, redder en slachtoffer, vormt de basis van dit patroon.

Elke rol wordt gestuurd door een emotie, en doordat de drie rollen elkaar over en weer uitnodigen, blijven de gesprekspartners vastzitten in een dans waar je niet altijd even gemakkelijk weer uitstapt. Laten we de drie rollen eens wat nader bekijken.

De aanklager
De dans van de aanklager is gebaseerd op een gevoel van boosheid. De aanklager wil beschuldigen en straffen. Sterker nog, straffen voelt voor hem als volkomen gerechtvaardigd. Je kunt hem dan ook makkelijk herkennen aan het soort zinnen dat kenmerkend is voor zijn patroon: ‘En dat, na alles wat ik voor je heb gedaan!’ ‘Als jij er niet was geweest, hadden we deze kwestie al láng geregeld.’ ‘Bij mij moet je niet aankomen. Ik heb je gewaarschuwd.’ ‘…en dat komt door jou!’ De aanklager heeft er een handje van de ander op zijn zwakke plekken aan te vallen.

De redder
De rol van redder is veel HSP’ers op het lijf geschreven. De redder wil andere helpen en redden en zet zich voor honderd procent in om andermans problemen op te lossen. Dat doet hij vaak zonder dat die ander hem daar zelfs maar om heeft gevraagd: hij signaleert een probleem of ziet waar ergens iets aan mankeert en hij duikt er bij wijze van spreken onmiddellijk bovenop. Het zal duidelijk zijn dat hij, om dat te kunnen doen, een slachtoffer nodig heeft. Je kunt de redder makkelijk herkennen aan uitspraken in de trant van: ‘Weet je wat jij moet doen? A, B of C.’ ‘Zonder mij zou je het nooit redden.’ ‘Waarom doe je niet...’ ‘Nou, graag gedaan, hoor.’
De redder denkt alles te weten, en door zijn manier van handelen maakt hij anderen van zich afhankelijk.

Het slachtoffer
Het opmerkelijke van de rol van slachtoffer is dat hij de Dramadriehoek in stand houdt. Anders gezegd, als hij er niet was, dan zou de driehoek geen bestaansrecht hebben. En ook dit is een rol die veel HSP’ers bekend voorkomt. Het slachtoffer kenmerkt zich door zijn passieve houding en zijn treurige, moedeloze stemming. Hij voelt zich weerloos en kwetsbaar, en hij is overal bang voor: hij vreest het onbekende, is bang om fouten te maken en om op wat voor manier dan ook risico’s te nemen. De angst kan zo sterk zijn dat hij zich volkomen verlamt voelt, en paniekaanvallen zijn dan geen uitzondering.
Het is interessant om op te merken dat hij op twee manieren invulling kan geven aan zijn rol: hij kan zich als zielepoot presenteren –waarmee bij een beroep op de redder doet– of hij kan zich voordoen als de geslagen hond, een gedrag waardoor de aanklager zich aangesproken zal voelen.
Van het slachtoffer kennen we uitspraken als: ‘Dat kan ik niet, dat lukt me nooit.’ ‘Vind je het ook niet hartverscheurend?’ ‘Ik weet echt niet waar ik andere hsp’ers zou kunnen vinden.’ ‘O, dokter, u bent geweldig.’ (Mensen op een voetstuk plaatsen).

De interactie
Stel dat de Redder –R– besluit om het Slachtoffer –S– te helpen. S verheugt zich en rekent erop dat R zijn leven voor hem weer op de rails zet. Vroeg of laat komt er een moment waarop R een beetje genoeg krijgt van de lakse en apathische houding van S, en van het feit dat S volledig van hem afhankelijk is, hoewel hij dat laatste aanvankelijk juist prettig vond. Hij geeft S de ene goede raad na de andere, maar S steekt geen poot uit. Is voor S de maat ten slotte vol, dan moet het spel worden aangepast door een verschuiving van de rollen:
R stapt uit zijn rol en stapt in die van Aanklager –A–. ‘Je denkt toch zeker niet dat die situatie van jou ooit zal verbeteren als je zelf nooit een poot uitsteekt!’ Het is ook denkbaar dat R nu zèlf in de rol van S stapt: ‘Ik kán niet meer. Ik heb echt alles gedaan wat ik kon om je te helpen. Ik heb je alles gegeven. Ik voel me gebruikt.’ S kan niet in zijn rol blijven en zal ook een andere positie moeten kiezen.
Dit soort spel of dans doet zich in elke relatie voor, sterker nog, elke relatie heeft zo zijn vaste patroon. Een voor de hand liggende vraag is dan:

Waarin zit hem voor elke rol de winst?
De Aanklager laat zich nergens in betrekken. Niets is ooit zijn schuld en elke vorm van verantwoording nemen is hem vreemd. Misschien zit de grootste winst voor hem wel in het feit dat hij iedereen op een veilige afstand kan houden zodat hij zich nooit helemaal (of vaak zelfs maar ten dele) hoeft bloot te geven.
De Redder voelt zich doorgaans belangrijk en onmisbaar, en zorgt er al dan niet bewust voor dat anderen van hem afhankelijk zijn. Zo lang hij zich bezig kan houden met het leven van anderen beschikt hij over het volmaakte excuus om niet naar zichzelf te hoeven kijken. Dit is een van de motieven waarom de HSP’er zich in deze rol zo prettig voelt, terwijl hij bovendien ook nog eens aan de wereld kan laten zien dat hij zo’n goed mens is. Helaas is het zo dat hij, zo lang hij zich ten doel heeft gesteld om S’ redder te zijn, steeds meer uitgeput raakt. Vroeg of laat zal hij zijn hulp moeten staken en van rol moeten veranderen, simpelweg omdat het redden op den duur lichamelijk te zwaar voor hem is en hij eraan onderdoor gaan.
En het Slachtoffer? Het slachtoffer voelt zich uitstekend in zijn rol omdat hij niet hoeft te denken, omdat hij geen beslissingen hoeft te nemen of stappen hoeft te doen en omdat hij zich nergens verantwoordelijk voor hoeft te voelen. Als R niet genoeg zou krijgen van zijn verzorgersrol, zou onze S waarschijnlijk nooit enige noodzaak zien om uit zijn vertrouwde comfortzone te stappen.

Vanwaar de naam Dramadriehoek?
In de dramadriehoek is er, net als bij het klassieke griekse drama, sprake van een voorspelbaar en negatief verloop. Het problem zit hem onder andere in het feit dat de verschillende acteurs elkaar niet als gelijken behandelen, maar dat er in elke dialoog altijd een partij is die zich superieur voelt, terwijl de andere partij zich als inferieur beschouwt. Een bijkomende factor is dat met name de Redder het Slachtoffer elke vorm van verantwoordelijkheid onthoudt waardoor hem elke kans op zelfontplooiing, op persoonlijke groei, wordt onthouden.

Belangrijk is evenwel om goed te beseffen dat het bij de rollen gaat om gevoelens en om bepaald (tijdelijk) gedrag. Dat iemand in een bepaalde situatie de rol van slachtoffer, aanklager of redder speelt betekent dus helemaal niet dat hij ook daadwerkelijk slachtoffer, aanklager of redder is.


Hoe kun je deelname aan de Dramadriehoek voorkomen?
Het is op de eerste plaats van belang om het spel te herkennen en werking te doorzien. Daarnaast zul je over voldoende zelfkennis moeten beschikken om in te zien op welke manier je in de driehoek getrokken en verstrikt kunt raken, waarbij je niet mag vergeten dat HSP’ers een “voorkeur” hebben voor de rol van Redder en die van Slachtoffer.
Vertrouwdheid met jouw specifieke hooggevoeligheid en met de wijze waarop de Driehoek zichzelf in stand houdt en herhaalt, kan op zich al voldoende zijn om het spel tijdig te herkennen en er niet in te stappen. Als je de bui kunt zien hangen heb je de kans om op een volwassen, oprechte en postieve wijze te reageren en kun je verantwoordelijkheid nemen voor je daden, woorden, gedachten en gevoelens.
Let erop dat je niet overdrijft wanneer je over jezelf spreekt, dat je niet generaliseert en dat je uitspraken helder en specifiek zijn. Zo is het bijvoorbeeld een heel verschil of je ‘Niemand snapt me; ik word nooit begrepen,’ zegt, of ‘Vandaag sprak ik met X en die begreep niet wat ik bedoelde.’
Val de ander niet aan en kom niet met (vage) beschuldigingen. Speelt er een probleem of dreigt er een conflict, negeer dat dan niet maar spreek je zo snel mogelijk uit bij de verantwoordelijke persoon. Roddelen is dus bepaald géén goed idee. Denk eraan, problemen verdwijnen niet door ze te negeren of weg te stoppen, in tegendeel, ze worden er alleen maar groter en gecompliceerder op…

De Dramadriehoek is een fascinerend tema met vele lagen. Ik heb jullie daar hier alleen de eerste maar van laten zien om het verhaal er niet al te gecompliceerd op te maken en om te voorkomen dat jullie overvoerd raken. Als je er meer van wilt weten, kun je er op internet en in de boekhandel genoeg over vinden. Het kan in ieder geval een goed idee zijn om eens naar de driehoeken in je leven op zoek te gaan om te zien hoe ze verlopen en hoe de rollen zichzelf net zo lang (soms wel levenslang!) in stand houden tot iemand iets doet om uit zijn rol of om uit een driehoek te stappen, waarmee het spel of de dans dan is afgelopen.