HSP: vijf tips voor een evenwichtig leven

Hier, op Mallorca, het prachtige eiland waar ik woon, staan we aan het begin van het nieuwe toeristenseizoen; in Spanje heerst grote werkeloosheid, maar gedurende de zomermaanden vinden velen toch een baan. Werken in de toeristenindustrie is zwaar. Ik ken meerdere mensen die zeven dagen per week werken en dan ook nog eens zo’n tien uur per dag – soms zelfs nog wel meer. Een dergelijk ritme staat mijlen ver af van wat ik een gezond en evenwichtig levensritme noem, een gezond en evenwichtig levensritme dat voor eigenlijk bijna alle HSP’ers enorm belangrijk is. 

Je zou kunnen zeggen dat het leven, de invulling van de tijd die ons in het leven is gegeven, berust op drie belangrijke pijlers: het werk, vrije tijd en slapen.  Een etmaal heeft 24 uren, en het ideale evenwicht zou, grofweg, 8 uur werken, 8 uur vrije tijd en 8 uur slapen moeten zijn. Ja, ik zie jullie al glimlachen, want het is duidelijk –en helemaal hier in Spanje- dat de werkelijkheid er meestal behoorlijk anders uitziet.  Hoewel we in Europa officieel gemiddeld acht uur per dag werken, zijn we meestal veel tijd kwijt aan reistijd en nemen we niet zelden ook nog werk mee naar huis. In Spanje komt daar dan ook nog eens de middagpauze bij, zodat je dan misschien wel om 10 uur begint, maar tussen de middag 3 uur vrij hebt die je vaak ergens hangend doorbrengt omdat het niet genoeg tijd is om thuis iets te eten, waarna je dan om 5 uur weer mag beginnen en om ’s avonds na negenen eindelijk weer naar huis kunt. Wat dit oplevert is stress. En niet zo’n beetje ook. Klagen of om kortere werktijd vragen is doorgaans geen oplossing: de banen liggen niet voor het oprapen en dus hou je je mond. Ben je eigen baas, dan heb je vaak enorme lasten en zul je doorgaans extra lang werken om de concurrentie een stapje voor te blijven. Ook dit zorgt natuurlijk voor veel stress. Ben je HSP’er en ziet je leven er zo uit, dan betekent dit dat je daarmee dátgene, dát stuk van je tijd opoffert dat je juist koste wat kost zou moeten beschermen... 

Uit de sportwereld weten we dat te lang en te veel trainen niet tot betere resultaten leidt. Een atleet die niets anders doet dan trainen wordt niet beter maar brengt schade toe aan zijn lijf. Er zijn nogal wat mensen die zo veel, zo lang en zo intensief werken dat hun gezondheid eronder leidt en ze last krijgen van, bijvoorbeeld, spanningspijnen, paniekaanvallen, depressies of hoge bloeddruk. En als dit in principe iedereen kan overkomen, dan begrijp je misschien wel dat je als HSP’er als eerste de rekening gepresenteerd krijgt.

Wanneer we het vitale evenwicht van drie maal acht uur per hoofdactiviteit voor langere tijd doorbreken, heeft dit uitputting van lichaam en geest tot gevolg. In plaats van te beschikken over een gezonde dosis creativiteit en voldoende energie om nieuwe ideeën te verwezenlijken, moeten we constateren dat we steeds minder kracht hebben en zenuwachtiger worden; het kost ons steeds meer moeite om positieve oplossingen te bedenken om de uitdagingen van het dagelijks bestaan het hoofd te kunnen bieden.

  

Wat kunnen we doen?

Ik zou je graag vijf tips willen geven. Beschik je echter al over een goed en werkbaar systeem om je vitale evenwicht te bewaken, hou dat dan vooral zo. Iedereen is anders, en ook voor wat onze ‘systemen’ betreft zullen we elk ons eigen, persoonlijke evenwicht moeten vinden. In die zin zijn de volgende vijf adviezen alleen maar een idee. 

• Kijk eens naar het aantal uren dat je aan je werk besteedt. Hoe veel uren daarvan is effectieve werktijd, en welk deel is alleen maar ‘tijd die je doorbrengt op je werk.’ Word je bewust van de manier waarop je je tijd besteedt en waaraan, en je zult verbaast staan over hoe veel tijd je eigenlijk verliest. Valkuilen of tijdsrovers zijn veel emails sturen of mails beantwoorden die niet echt om een reactie vragen, de vele tijd die je spendeert aan je mobiel of aan je tablet en daarmee aan spelletjes, chats, facebook, twitter, enzovoort. Maak voor de aardigheid eens aantekeningen van dit soort tijdsbesteding. De op zich genomen extra tijd die je aan dergelijke, strikt genomen onnodige bezigheden kwijt bent, is tijd die je veel beter zou kunnen besteden aan je werk, aan je gezin, aan je hobby of welke vorm van ontspanning dan ook, of aan het slapen.  Let wel, voldoende slaap is onontbeerlijk voor een HSP’er. 

• Stel prioriteiten. Maak een lijstje met bovenaan de belangrijkste dingen die gebeuren moeten, en eindig met het minst belangrijke. Misschien is het een idee om de onderste dingen gewoon maar te schrappen. Zijn er dingen die je kunt delegeren? Zo lang je jezelf blijft voorhouden dat alles verschrikkelijk belangrijk en dringend is en dat jij de enige bent die de zaken tot een goed einde kan brengen, zul je voortdurend bezig zijn met het blussen van vuurtjes in plaats van echt iets concreets tot stand te brengen. Concentreer je op datgene wat echt dringend nodig is, en heb je die klus eenmaal afgerond, dan begin je aan nummer twee van je lijstje met belangrijke taken, enzovoort. Hou in dit verband rekening met twee bekende saboteurs van HSP’ers: de controlefreak en de perfectionist.  Misschien is het een idee om je eens af te vragen (of vraag het aan iemand die je vertrouwt) in hoeverre je de neiging hebt om alles in de hand te willen houden en of je zo iemand bent die voortdurend de (niet bestaande) volmaaktheid najaagt. 

• Trek je plan. Velen hebben geen duidelijk plan, en als ze dat al hebben, dan ligt het vaak ergens in een la te verstoffen. Ligt je plan in een la of onder een stapel boeken, dan is de kans groot dat je er niet vaak naar zult kijken om na te gaan in hoeverre je inmiddels bent gevorderd. Een plan stelt je in staat je vorderingen te meten zodat je kunt zien wat je nog moet doen om je doel te bereiken. Zonder plan en zonder jezelf een doel in het vooruitzicht te stellen, is de kans groot dat je door de bomen het bos niet meer ziet en uitgeput en overprikkeld raakt. 

• Als je kunt, ga dan minder uren werken. Vraag je eens af hoe het zou zijn als je gedwongen werd om minder te gaan werken en om de jouw beschikbare tijd efficiënter te besteden. Heel wat mensen zien zich vroeger of later voor die realiteit geplaatst doordat ze, als gevolg van een te lang aanhoudende situatie van stress, te maken krijgen met paniekaanvallen, depressie, een burnout of ook wel, wanneer je partner jouw gebrek aan aandacht niet langer kan verdragen en opstapt. Wanneer je zelf tijdig ingrijpt en je dagindeling beter gaat beheersen voordat er een drama gebeurt, dan ben je geconcentreerd, efficiënt en productief bezig. En vooral ook verantwoordelijk. 

• Voeding, lichaamsbeweging, slaap en ontspanning zijn de vier gezondheidspijlers. Zijn er misschien dingen die je kunt doen ter versterking van één of meerdere ervan? Denk daarbij bijvoorbeeld aan niet te veel caffeïne overdag, of aan alcohol en slaapmiddelen in de avond. Wie kent er niet het belang van lichaamsbeweging? Fitness is goed tegen de stress, maar als HSP’er voel je mogelijk meer voor yoga, tai-chi of gewoon lekker wandelen. Leer ontspannen, bijvoorbeeld door meditatie, muziek luisteren of een instrument bespelen. Je zou ook een hobby kunnen nemen zoals schilderen, tekenen, schrijven of fotograferen. En ten slotte: niets, maar dan ook niets is zo belangrijk en effectief voor een (overprikkelde) HSP’er als goed en voldoende slapen.

Ik hoop dat je iets hebt aan deze tips, of dat je in ieder geval duidelijk is geworden hoe belangrijk het is om goed voor jezelf te zorgen en te waken over voldoende ont-spanning en tijd om je accu’s op te laden. Hou er als HSP’er rekening mee dat je veel sneller overprikkeld raakt dan iemand met een gemiddelde gevoeligheid. Het feit dat we onophoudelijk een enorme hoeveelheid zintuigelijke waarnemingen –prikkels- te verwerken krijgen, heeft tot gevolg dat onze ‘spons’ veel eerder vol zit en dat we daarom een naar verhouding grotere behoefte hebben aan tijd en gelegenheid om de prikkels te verwerken en onze accu op te laden.

En diegenen die denken dat ze niet kunnen tekenen of schilderen, raad ik aan om de onderstaande korte youtube te bekijken. Je zult zien dat echt iedereen kan schilderen en dat het op de eerste plaats gaat om het proces, om de bezigheid op zich, om het beleven van vormen, kleuren en materialen, en dat je echt geen beroemdheid hoeft te worden om plezier te beleven aan dit soort bezigheden. De video gaat over schilderen, maar het verhaaltje geldt natuurlijk net zo goed voor andere creatieve bezigheden zoals een instrument bespelen, een verhaal schrijven, fotograferen...

Hooggevoelig en perfectionist

Een van de vele kenmerken van hooggevoeligheid is de sterke neiging tot perfectionisme. In tegenstelling tot andere obsessies wordt deze drang tot tot het nastreven van perfectie doorgaans beschouwd als iets positiefs, als iets waar je punten mee kunt scoren, maar pas op... 

Het woord ‘perfect’ komt uit het latijn en betekent onder andere dat iets zó goed is dat het resultaat niet te overtreffen is. Laten we eerlijk zijn, dat ‘iets’ niet te verbeteren zou zijn is vaak een nogal subjectief oordeel, aangezien ikzelf misschien wel kan vinden dat dit- of datgene niet beter kan, maar dat een ander daar juist heel anders over denkt. We hebben dus te maken met een mening, met iets dat in de grond van de zaak volkomen relatief en aanvechtbaar is. ‘Perfectie’ is een illusie, een beeld dat we zelf creëren. 

Een groot deel van mijn cliënten lijdt onder hun verlangen naar perfectie. Ze doen hun best om absoluut geen fouten te maken en om in alles wat er op hun weg komt volmaakt te zijn: de volmaakte partner, moeder, vader, dochter,zoon, collega... Het huis volmaakt op orde, het eten waar niets op aan te merken valt en dat vervolgens ook op een perfect gedekte tafel een plekje moet vinden. Perfectie in... alles. Door het nastreven van deze volmaaktheid zijn ze eigenlijk altijd moe, want het is in hun ogen nooit goed genoeg. Uitrusten, even bijkomen en genieten van het bereikte resultaat is er niet bij, want télkens wanneer ze denken dat ze er zijn, dat alles tot in de puntjes verzorgd of af is, zien ze weer iets anders dat nog voor verbetering vatbaar is. De perfectionist, lieve lezers, is zijn eigen grootste vijand. Tussen twee haakjes, we komen het ook tegen in het eveneens onbereikbare schoonheidsideaal, een boeiend thema waarbij vaak alleen naar het uiterlijk wordt gekeken en er nogal eens over het hoofd wordt gezien dat ware schoonheid van binnen zit en naar buiten toe zichtbaar wordt, in plaats van andersom... 

Er is niks mis mee om iets goed te willen doen, om goed werk af te willen leveren, om jezelf van je beste kant te laten zien en om jezelf te willen overtreffen. Dit is alleen maar een uiterst nobel streven! Het wordt echter een probleem zodra dit streven overgaat in obsessief gedrag en andere aspecten van je leven eronder gaan lijden. Begin je te merken dat jouw verlangen om iets goed te doen sterker wordt dan andere behoeften en verlangens die voorheen ook een plekje hadden in je dagelijks bestaan, krijg je in de gaten dat je eigenlijk alleen nog maar aan dat ene ‘iets’ kunt denken en dat je er tot `s avonds in je bed over ligt te malen en dat je innerlijk niet meer tot rust kunt komen, dan ben je waarschijnlijk bezig om de grens tussen iets goed te willen doen en in obsessief gedrag te verzanden, te overschrijden. 

Wanneer moet je op je hoede zijn? 

•  Zodra je merkt dat het je moeite kost om iets los te laten, om wat anders te gaan doen en je te ontspannen. 

• Zodra het ‘iets’ waar je mee bezig bent ten koste van je nachtrust begint te gaan. 

• Zodra je beseft dat je, in je gesprekken met andere mensen, alleen nog maar over jouw thema wilt praten. 

• Zodra je begint de complimentjes die je voor je werk krijgt in twijfel te trekken. 

• Zodra je vanuit je omgeving opmerkingen krijgt met betrekking tot je obsessieve gedrag.

Het is geen goed idee om je uit te putten en je in de stress te werken voor iets wat sowieso nooit haalbaar is. Het kan nooit verstandig zijn om je gezondheid op te offeren voor iets wat nooit bereikbaar is. (Stress en uitputting kunnen ziekte tot gevolg hebben). Ik wil best toegeven dat ik, net als veel van die cliënten van mij, vroeger ook dacht dat iets (ik) perfect moest zijn en dat ik mij daarvoor verschikkelijk kon uitsloven. Intussen echter weet ik dat het een veel beter idee is om de lat op het niveau van ‘voldoende’ te leggen, beseffende dat dit ‘voldoende’ evenzo een subjectief oordeel inhoudt, maar dan wel met het verschil dat je het op een bepaald moment los kunt laten, dat je een klus op een bepaald moment gewoon af kunt ronden en dat je niet eindeloos door hoeft te gaan waardoor je in het obsessieve terecht komt.

Zo herinner ik me de eerste lezing die ik moest geven. De angst en de onzekerheid hielden me in hun verlammende greep. Vanaf de lagere school leed ik aan toneelangst. Maar ik móest en zou die lezing geven, en ik dacht: als ik me maar heel goed voorbereid, als ik alles maar zo ongeveer uit mijn hoofd ken, dan kan het niet mis gaan. Maar ik kwam nooit aan het uit mijn hoofd leren toe, want ik schreef en herschreef mijn verhaal, verscheurde het en begon weer opnieuw... omdat het nooit goed genoeg was. Op een gegeven moment besloot ik mijn tekst (bíjna perfect) aan anderen te laten lezen, terwijl ik ondertussen toch alweer met een nieuwe versie bezig was. Toen mijn kritische lezers  zeiden dat het goed was, geloofde ik ze niet... Ik was alleen nog maar totaal geobsedeerd met die lezing bezig, ik snauwde mijn omgeving af, voor eten had ik geen tijd en slapen? Nou, ik kon mijn tijd wel beter besteden... aan het herschrijven en bijschaven van mijn verhaal. Totale waanzin! Uiteindelijk kwam die lezing best in orde, en ik heb er veel van geleerd: op die manier nóóit meer.

Om te beginnen drong het toen pas echt tot me door dat dit soort irrationeel perfectionistische gedrag voortkomt uit een diepe onzekerheid. Ik was doodsbenauwd om fouten te maken, om uitgelachen te worden en om niet aan de verwachting (van wie, in vredesnaam?) te voldoen. En dat alles, beste lezer, zat gewoon alleen maar in mijn eigen kop, mijn beïnvloedbare koppetje van hsp’er. Die onzekerheid, dat zwakke zelfbeeld is iets wat bij heel veel hsp’ers een grote rol speelt. Ga maar eens kritisch bij jezelf na of je daar ook last van hebt, en doe er dan wat aan, want de lat op ‘volmaakt’ leggen in plaats van op ‘voldoende’, ‘middelmatig’ of ‘aanvaardbaar’, kan ernstige gevolgen hebben.

  

Wat kun je doen?  

• Begin met de lat wat lager te leggen: ‘aanvaardbaar’ is goed genoeg, en zeker als het van een hsp’er komt.  

• Besef dat alle etiketten, alle oordelen in jouw hoofd zitten en dat ze daarom subjectief zijn. Altijd. Het zijn regelrechte saboteurs. 

• Leer complimentjes aanvaarden (en ze ook te geloven!  

• Herhaal het mantram: ‘Doen is beter dan volmaakt.’

Ik las ooit eens ergens het volgende: ‘Om verlicht te raken kunnen je kiezen uit twee poorten. Boven de eerste staat geschreven: Perfectie, boven de tweede staat Voldoende. De eerste poort, die van de perfectie, is een schitterende, rijkelijk versierde poort die degene die ervoor staat met zijn pracht probeert te verleiden. Wie besluit deze poort te betreden stuit onveranderlijk op een ondoordringbare muur. En de tweede poort? Achter deze poort bevindt zich een magische tuin waar alles mogelijk is. Het is echter denkbaar dat het nooit bij je opkomt om deze tweede poort, deze poort van Voldoende, te betreden... Het is aan jou om te kiezen en een geheel nieuwe wereld vol ongekende mogelijkheden te ontdekken.